Jeroen Pauw: ‘Deze publieke omroep is ten dode opgeschreven’

Elf jaar was hij de prima donna van RTL, nu is hij het van de publieke omroep. Jeroen Pauw (49) over de Porsche van Lex Harding, het PSV-gehalte van het NOS Journaal en de invloed van Conny Mus. ‘Conny stond bij wijze van spreken náást die bom.’

De U-bochtconstructie hoogst twijfelachtig noemen, zou een eufemisme zijn. Maak daar maar gerust ‘uitermate dubieus’ van. Maar van het Commissariaat voor de Media mocht zij, en dus smaakte RTL Veronique, statutair gevestigd in het groothertogdom Luxemburg, op 2 oktober 1989 het genoegen de eerste bres te schieten in het bolwerk dat Nederlandse Publieke Omroep heette.

Het eerste echte programma van de ‘buitenlandse’ zender was op die memorabele tweede oktober het RTL Nieuws van 18.00 uur. Het werd gepresenteerd door een vriendelijk ogende jongeling, genaamd Jeroen Pauw. Meest opvallend aan zijn verschijning was zijn haar; het leek alsof er lukraak een flinke dot schapenwol op zijn schedel was geplakt. Spectaculair nieuws had Pauw niet, maar hij ging ook niet af. Om 22.00 uur volgde een tweede bulletin, samen met ene Loretta Schrijver. Hoewel het duo, dat naar later zou blijken de sponde had gedeeld bij de Wereldomroep, overduidelijk nog aan de formule moest wennen, haalde ook deze uitzending een acceptabel niveau.

Thuis voor de buis zat Harmen Siezen zich te verbijten. Hij, de bekend- ste nieuwslezer van Nederland, was van het NOS Journaal overgestapt naar TV10, de commerciële zender van Joop van den Ende. TV10 zou het nieuwe sterrennet worden. Van den Ende had contracten gesloten met André van Duin, Ron Brandsteder, Henny Huisman en nog een hele trits andere BN’ers uit de triple-A-categorie.

Maar helaas, het oppermachtige CDA was pertinent tegen een Nederlands commercieel tv-station. In het geval-TV10 accepteerde het Commissariaat voor de Media geen buitenlandse U-bocht. De hoogste man, Van den Ende, was een Nederlandse ondernemer, dus was TV10 de facto een Nederlandse zender, luidde de verklaring.


Zo kon RTL Veronique in zijn eentje tv-geschiedenis schrijven.

Twintig jaar na dato nipt Jeroen Pauw in het Amsterdamse grand café Alverna van zijn espresso. Hij draagt een wit overhemd, dat onbetamelijk ver open hangt. Om zijn nek hangt een wit-rode hippieketting. Pauw is cool, ook op zijn 49ste. Anno 2009 is hij tevens de op een na bekendste serieuze tv-interviewer van Nederland – na zijn counterpart Paul Witteman.

Het had ook anders kunnen lopen, hè? Als Van den Ende had gebeld…

Pauw knikt. “Dan was ik naar TV10 gegaan. Ik dacht: de grote Van den Ende zal het allemaal wel snappen. Wij van Veronique waren de losers, een stelletje cowboys dat zichzelf, onder leiding van Lex Harding en Ruud Hendriks, via die rare U-bochtconstructie het omroepbestel in had gerommeld. Jos Brink, Koos Postema: Van den Ende had echt iederéén. En wij, wij hadden Patty Brard met Gaan met die banaan! Toch heb ik geen moment geaarzeld toen Veronique me polste. Commerciële tv was nieuw en spannend. Daar moest ik bij zijn.”

Hoe ging dat polsen precies?

“Destijds maakte ik vanuit De Balie het VARA-radioprogramma Ophef & Vertier. Het vertier zat hem er met name in dat we na gedane zaken in een leuk gezelschap erg veel witte wijn dronken. Toen ik op een avond thuiskwam, stond Ruud Hendriks op mijn antwoordapparaat: ‘Jeroen, Ruud. Ik bied je een contract aan om ons nieuws te presenteren. Tachtig, negentig, honderdduizend. Bel me even terug.’ Die getallen betekenden dat ik in het eerste jaar tachtigduizend gulden zou verdienen, en het derde jaar een ton. Tachtig mille, da’s dus nog geen veertigduizend euro. Niet slecht voor die tijd, maar als freelancer voor de VARA, de Wereldomroep en het ANP verdiende ik dat bedrag ook.”


Toch belde u meteen terug en zei: “Ik doe mee!”

“Omdat ik een beetje een coherente indruk wilde maken, belde ik pas een dag later. De deal werd beklonken in het Hilton. Hendriks en Harding lachten hard om die amodieuze slungel met zijn haar alle kanten op die in een DAF kwam aansukkelen. Ruud wees op Hardings witte Porsche en riep: ‘Binnenkort heb jij ook zo’n auto!’ Nou, ik ben er zelfs nooit in de búúrt gekomen. En dat zeg ik niet vanwege het geld…”

Herinnert u zich de eerste uitzending nog?

Brede grijns. “Jazeker. Op tv zag je een uit z’n krachten gegroeide poedel in een pak. Zeker de eerste maanden werden in diverse gremia weddenschappen afgesloten wanneer mijn haar uit beeld zou groeien. Breaking news hadden we die eerste dag niet; het grootste nieuws waren we zelf. Achter de schermen was het een volstrekte chaos, maar godzijdank ging het allemaal nét goed. Pas na een dag of tien had ik een close encounter met een RTL Nieuws-kijker. Twee mensen herkenden Loretta en mij in een café. ‘Schuif aan en zeg het maar,’ riepen we opgetogen. ‘Wat vinden jullie goed, en wat niet?’ Later piep je wel anders, maar toen vonden het ge-wel-dig dat we heuse kijkers hadden ontmoet.”

Wat was dat voor club, die RTL Nieuws-redactie?

“We waren gretig en alert. Véél gretiger en alerter dan het logge, halfdode dier dat het Staatsjournaal was. Dat bleek bijvoorbeeld in januari 1991, toen de eerste Golfoorlog begon. Onze weerman John Bernard had de kijkers ’s avonds uitgelegd dat de condities om aan te vallen die nacht perfect zouden zijn. Dus bleven wij gewoon op onze post. En jawel, rond kwart over één riep Bernie Shaw op CNN: ‘The skies over Baghdad have been illuminated.’ Een kwartier later waren we on air. Bij de publieken kwam pas rond 05.00 uur het slaperige hoofd van naar ik meen Paul Witteman in beeld: ‘Goedemorgen dames en heren, het is oorlog in Irak.’ De tweede dag ging het weer zo. Irak vuurde scudraketten af op Israël. Wij hadden uitzending, de NOS nog niet. Overigens was het wel zo dat, áls de NOS eenmaal begon met uitzenden, onze kijkers ook wel zo’n beetje weg waren.”


Die oorlog kwam jullie dus niet slecht uit.

“Hij was een zegen! We begonnen met een lege doos, zonder enig archiefmateriaal, maar de beelden van de val van de Muur, de vrijlating van Mandela en de Golfoorlog kwamen via zenders als CNN gewoon naar ons toe. Er hoefde er alleen nog maar iemand heen voor een stand-upper.”

RTL leeft volledig van reclame-inkomsten. Zag u vaak commerciële types op de redactie?

“Eigenlijk nooit. De Luxemburgse RTL-topman Freddy Thyes begon elke nieuwjaarstoespraak met de zin: ‘We have to turn each dubbeltje around,’ maar alles ging alleen maar omhoog. Zeker vanaf 1990, toen Van den Ende eieren voor zijn geld koos en zich aansloot bij Harding en Hendriks. Veronique kreeg in één klap alle sterren van TV10 erbij en ging RTL 4 heten. Toen konden we niet meer stuk.”

Voelde u zich echt onderdeel van de ‘RTL-familie’?

“Nee. Zeker in de Veronique-tijd was het RTL Nieuws het enige niet-monosyllabische eiland in een zee van stommiteiten. Toen Brandsteder en zo inhaakten, merkten wij daar weinig van, want die club zat in Aalsmeer. Wij in Hilversum vormden het journalistieke hart van de organisatie en sloegen elkaar vaak en hard op de schouders om te zeggen dat wij toch wel verdomd goed waren.”

Welk journaal vindt u anno 2009 beter, dat van de NOS of dat van RTL?

Op besliste toon: “RTL. Nog steeds. De lijnen zijn er veel korter en ze maken gewoon meer nieuws. RTL is… Ajax. Omdat het lefgozerig is en net als Ajax ook kan verliezen. Het NOS Journaal vind ik echt PSV. Dan worden ze misschien wel landskampioen, maar het is het toch allemaal net niet. Toch is RTL nu veel minder flexibel dan twintig jaar geleden. We hebben in Nederland afgesproken dat je na drie jaarcontracten in vaste dienst komt. Dus zit je op een gegeven moment met een grote plastic soep van steeds ouder wordende redacteuren die allerlei voorrechten hebben verworven. Tot zover mijn pleidooi om mensen niet te lang in vaste dienst te nemen.”


Bij gebrek aan een gezin bent u zelf maximaal flexibel. Ik neem aan dat bij uw productiebedrijf TVBV – onder meer van Goedemorgen Nederland – vrijwel uitsluitend tijdelijke contractanten werken?

“Een man of zes heeft een vaste baan. De rest is jong en flexibel. Dat kan ook niet anders, want onze contracten met de omroepen zijn ook tijdelijk.”

In 2000 nam Pauw afscheid van RTL. Zijn imago van sympathieke krullenjongen had hij in elf jaar weten te upgraden tot dat van speels maar vilein interviewer. Vooral dankzij het RTL-programma Een kwestie van kiezen, waarin hij prominenten allerlei dilemma’s voorlegde. Rock-‘n-roll was hij nog steeds. De DAF was inmiddels ingeruild voor een Chevrolet El Camino – Pauw liet zich gewillig fotograferen in de laadbak – en het journaille had al vaak opgeschreven dat de polder-Casanova graag cowboylaarzen droeg.

Pauw liep over naar de publieken, in casu BNN. Critici ontvingen die stap met ongeloof; Pauw was toch veel te highbrow voor Bart de Graaffs jongerenomroep? De presentator haalde zijn schouders op. Twee keer had hij een aanbod om hoofdredacteur dan wel adjunct te worden van RTL Nieuws afgeslagen; geen zin om opeens geconfronteerd te worden met stilvallende monden bij het koffiezetapparaat. Liever wilde hij voor zichzelf beginnen. Hij kon zowel producent als presentator worden van BNN-programma’s als Storing en Pauw in Panama; prima deal.

Toen NOVA hem in 2002 vroeg als presentator, zei Pauw pas in tweede instantie ja. Achteraf bezien had hij NOVA best wat langer willen doen dan drieënhalf jaar, zegt hij nu. Maar een dagelijkse talkshow maken is zo’n beetje het hoogste dat je als presentator kunt bereiken. Nu is hij een van dé boegbeelden van de publieke omroep. Met alle consequenties van dien.


Misschien wel het grootste voordeel van werken bij de commerciëlen: er is zelden gezanik over de salarissen.

“Klopt, maar het is logisch dat er bij de publieke omroep wél discussie is. Werken met publiek geldt vereist volledige transparantie. In sommige gevallen wordt geprobeerd via slinkse wegen geldstromen duister te maken.”

Namen en rugnummers graag!

“Ik weet geen namen. Althans, niet van nu. Ik heb ook veel te weinig verstand van al die financiële constructies. Het gaat in elk geval niet om mensen met wie ik werk.”

U verdient 230.000 euro, lees ik overal. Of is het meer, via uw bv?

Pauw fronst zijn wenkbrauwen, leunt naar voren. “Ja, maar als je hier iets over opschrijft, moet je heel zorgvuldig zijn. Mijn bv is niet opgericht om belasting te ontduiken. TVBV is een bedrijf waar dagelijks 25 à 35 mensen werken. Mijn werkgever, de NPS, betaalt geld aan mijn bv, en mijn bv betaalt mij. Daar moeten dus werkgeverslasten en zo vanaf. Uiteindelijk kom je dan uit op het bedrag dat je net noemde.”

Zou u het ook doen voor het salaris van Balkenende: 176.000 euro?

“Ik heb tegen de NPS gezegd van wel. Maar luister, ik heb geen manager die scherp over mijn huidige salaris heeft onderhandeld, de NPS bood me dit bedrag gewoon aan. Mijn contract voor Pauw & Witteman loopt nog twee jaar door. Als het wordt verlengd, kan ik me niet voorstellen dat ik een lager salaris krijg. Dat zou ik ook eigenlijk absurd vinden.”

U zou het voor ‘Balkenende’ doen, maar als ze het aanbieden doet u het niet?

“Als ‘Balkenende’ straks een keiharde regel is, is het simpel: take it or leave it. Anderzijds is het onzin om mensen die al heel lang hetzelfde programma maken op golven van gesundes Volksempfinden opeens heel veel salaris in te laten leveren. Het gaat me niet eens zozeer om salaris zelf, maar om het principe.”


Juist, om het principe: Balkenende is genoeg.

“Tja. Weet je, er heerst gewoon een sfeer van chagrijn rond de salarissen in de publieke sector. Chagrijn dat wordt versterkt door de kredietcrisis. Op de site van De Telegraaf stonden reacties op het PvdA-plan om inkomens boven de Balkenende-norm zestig procent belasting te laten betalen. Ik was stomverbaasd: negentig procent was het er volkomen mee eens!”

Logisch, die mensen hebben zelf op z’n best een modaal salaris.

“Toch had ik verwacht dat men het een schande zouden vinden. Zo van: het wordt steeds meer Noord-Korea hier!”

Nog een verschil tussen de commerciële en publieke zenders: over de commer- ciëlen wordt nooit geklaagd dat ze te links zijn.

“Dat komt ook doordat daar niet zoveel opinies worden gecreëerd. Barend & Van Dorp werd ook veel te links gevonden. Bij de Publieke Omroep is het trouwens een veel terechtere discussie. Die heeft gewoon een opdracht, en daar mag je heel scherp op toezien. Dat is in het verleden duidelijk niet gebeurd, anders hadden er nu geen Wakker Nederland en PowNed voor de deur gestaan.”

Wat is al met al het belangrijkste dat de komst van de commerciële televisie ons heeft opgeleverd?

“Dat het NOS Journaal veel scherper en alerter is geworden. Consumenten krijgen het nieuws nu veel eerder. RTL is ook van enorme invloed geweest op de werkwijze van correspondenten. Eddo Rosenthal, die vroeger voor de NOS in Israël zat, was natuurlijk een ramp van een correspondent. Dan vertelde hij met angst in zijn ogen dat in de buurt weer een bom was afgegaan. Nou, Conny Mus stond bij wijze van spreken náást die bom. En Max Westerman heeft laten zien hoe correspondenten in de VS ook kunnen werken. Overigens is de héle Publieke Omroep veranderd. Omroepen werken beter samen, op het ene net wordt verwezen naar het andere en een dagelijks programma als Pauw & Witteman kon vijf jaar geleden nog niet gemaakt worden.”


Na een krampachtig begin hebben de publieken het antwoord op de commerciële zenders dus definitief gevonden?

Pauw leunt voor de laatste keer naar voren, de blik op ernstig. “Ja en nee. Er wordt nog steeds afschuwelijk veel geld verspild. Ook Wakker Nederland en PowNed krijgen straks naar ik vrees een eigen gebouw met een eigen koffiejuffrouw en een eigen hoofd personeelszaken. Ik zeg: weg met al die omroepen! Maak gewoon drie zenders met elk een eigen profiel en een eigen pand en plaats daarachter één centrale backoffice. Van het geld dat je dan bespaart, kun je twee zenders runnen. Er komt een moment dat de politiek ingrijpt, en dat moment is niet ver meer weg. Echt, de publieke omroep zoals hij nu functioneert, is ten dode opgeschreven.”

Boudewijn Geels