Bevrijd Amalia

Over pakweg een jaar of veertig zit prinses Amalia op de troon. Het kind zit nu in groep drie en zal nog weinig benul hebben van wat haar boven het hoofd hangt, maar ze staat op de rails en de trein dendert door. Dat louter geboorte iemand voorbestemt tot een specifieke maatschappelijke positie past natuurlijk niet in het idee van de meritocratie. Iemands plaats op de statusladder zou alleen mogen afhangen van individuele verdiensten. Overigens is Amalia niet de enige die zich onttrekt aan het meritocratische model. Nog steeds hebben kinderen van welgestelde, goed-opgeleide ouders veel meer kans op goede banen en hoge inkomens dan kinderen uit lagere milieus. Laatstgenoemden kunnen ook hogerop komen, maar dat kost veel meer inspanning. Ook voor degenen zonder koninklijk bloed is de plaats waar de wieg heeft gestaan van grote invloed op de rest van het leven.

Maar alla, bij het voorbestemd zijn voor de troon ligt alles natuurlijk wel een graadje vaster dan bij de chirurgenzoon die zonder er veel denkwerk aan te besteden in de voetsporen van zijn vader treedt. Het achterhaalde van de monarchie zit dan ook vooral in de overerfbaarheid ervan: de erfenis staat bij geboorte vast en kan niet met goed fatsoen worden geweigerd. Er is geen keuzevrijheid. Bedankt de kroonprins(es) voor de eer, dan is de volgende in de lijn aan de beurt. Het systeem overwint altijd. Misschien hebben gewone mensen evenmin veel keuzevrijheid. Iemand die de schoenmakerij van z’n vader overneemt, kan net zo goed voornamelijk uit plichtsbetrachting handelen en zich daaronder beklemd voelen. Maar het hoeft niet. Als hij ten diepste niet wil, kan hij weigeren.

Toekomstige koningen en koninginnen kunnen zich dat niet permitteren. Het landsbelang! De traditie! Het volk! Die kun je niet zomaar in de steek laten om iets te gaan doen wat je zelf belangrijk vindt. Anti-monarchisten wijzen graag op het heerlijke leventje van ons vorstenhuis: luxe, weelderige banketten, de wereld rondvliegen op kosten van de overheid, interessante contacten met de internationale jetset, de beste plaatsen bij evenementen, nooit in de rij, een standaard hoffelijke bejegening, veel personeel dat de vervelende klusjes opknapt. Dat zijn zeker fijne perks. Daar staat tegenover dat de vorst niet vrijuit kan spreken en bij alles wat hij doet in de gaten wordt gehouden en kritiek kan verwachten.

Lang geleden had het nog wel wat om koning of koningin te zijn. Vóór de vesti-ging van de sociaal-democratie en vóór de opkomst van de massamedia had een vorst macht. Hij moest regeren en had dus iets nuttigs omhanden. Verder kon hij zich incognito onder het volk begeven als hij daar aardigheid in had. Of dat een veelvoorkomende praktijk was, weet ik niet, maar de vrijheid bestond in ieder geval voor een vorst om voor korte tijd als gewoon mens onder gewone mensen te verkeren. Macht uitoefenen is, op het benoemen van een formateur na, geschrapt uit de functieomschrijving, en incognito in een café zitten is er al helemaal niet meer bij.


Wat overblijft is een decoratief baantje als troostrijk boegbeeld van de natie, goodwillkweker en lintenknipper. Gedrag en uitingen moeten aan strenge normen van politieke correctheid beantwoorden. Vakantiewoningen bouwen in corrupte derdewereldlanden? Dat gaat mooi niet door! Máxima die vanuit de beste multiculturele bedoelingen het bestaan van ‘de’ (monolithische) Nederlandse identiteit ontkent, krijgt de wind van voren. Zelfs als de koningin zich in haar kerstpreekje iets laat ontvallen over mensen die niet alleen maar op hun toetsenbord moeten rammen, maar ook in persoonlijk contact met de medemens moeten treden, gaat ze over de schreef, gezien de ridiculisering van deze onschuldig pastorale boodschap in de media. Intussen proberen de roddelbladen elk snippertje privéleven met foto’s te betrappen, en worden de wederwaardigheden van de koninklijke familie ter vermaak van het volk omgezet in een reeks van semi-gefictionaliseerde toneelstukken en tv-series. Het hoort nu eenmaal bij de baan om dit te ondergaan.

Hoe comfortabel en luxueus ook, met zo’n voorbestemd leven zit je in de val. Van werkende vrouwen tot en met zorgbehoeftige oudjes, iedereen in deze maatschappij omarmt het adagium van de keuzevrijheid en de zelfbeschikking.

Behalve de vorst die aan een atavistische geboorteplicht moet voldoen. Bevrijd Amalia en schaf de poppenkast af.

import beatrijs ritsema