‘Je intuïtie maakt het verschil’

De jongste burgemeester van Nederland gaat in gesprek met een oude rot in het vak. Mark Boumans en Ivo Opstelten over de groeiende macht van hun beroepsgroep, politieke strubbelingen en de rol van burgemeestersvrouwen.

Het leek HP/De Tijd zo mooi: de jongste burgervader en de burgemeester der burgemeesters samen op de foto, met hun ambtsketen om. Kon iedereen meteen even zien wie de grootste heeft. Maar Ivo Opstelten weigert met ketting op de foto te gaan.

Wat is dat nou, bent u de ambtsketen een beetje zat?

“Nee, ik heb juist te veel respect voor dat ding om hem bij elk wissewasje maar om te doen. Ik draag hem alleen als de gelegenheid er echt naar is. Met de Sinterklaasintocht, of als de koningin ergens bij aanwezig is. Laatst hadden we in Tilburg de overdracht van Belgische gevangenen die hun straf hier komen uitzitten vanwege het Belgische cellentekort. De minister van Justitie van België was aanwezig, die van Nederland, de staatssecretaris. Ambtenaren vroegen of ik dat ding wilde omdoen, maar ik heb geweigerd. ‘Alleen als de koningin ook komt,’ zei ik nog.”

Bent u ook zo streng als het op uw ketting aankomt, meneer Boumans?

“Helemaal niet. Als mensen het leuk vinden om mij met ambtsketen te zien, ben ik de beroerdste niet. Ik neem hem ook vaak mee naar huis. Dat is niet altijd even slim; laatst was ik hem kwijt. Ik heb uren lopen zoeken, bleek hij op de kamer van mijn dochtertje van drie te liggen. Die vond het wel een mooi ding en had er fijn een middagje mee gespeeld.”

Opstelten: “O, dat is voor mij echt ondenkbaar! Ik neem hem nooit mee naar huis. Dat ding hoort af en toe om de nek en verder achter slot en grendel.”

De burgemeester der burgemeesters Ivo Opstelten (66, VVD) werd op zijn 28ste burgervader van het Drentse Dalen. Inmiddels heeft hij er alweer bijna veertig jaar openbaar bestuur op zitten. In Tilburg heeft hij nu de schone taak om als waarnemend burgemeester rust te brengen na het gedwongen vertrek van Ruud Vreeman.


Mark Boumans (35, VVD) is tweeënhalf jaar burgemeester van de bijna 19.000 zielen tellende gemeente Haren. Wie denkt dat de jongste burgemeester van Nederland een makkie heeft aan de forensenstad onder de rook van Groningen, vergist zich. Hangjongeren die het leuk vinden om af en toe iets te slopen, een tragische zelfmoord in zijn eigen gemeentehuis en nu vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen een politieke crisis; hij heeft al aardig wat voor de kiezen gehad.

Boumans communiceert graag met moderne middelen met zijn burgers. Hij heeft zichzelf en de wethouders aan het bloggen gezet, op de gemeentewebsite. Verder twittert hij op blije toon over vergaderingen en overleg met het jongerencentrum dat hij sloot vanwege overlast. Opvallend is dat hij zelfs dolenthousiast kan worden van traditionele burgemeestersactiviteiten als gouden huwelijken van bejaarde echtparen. Neem deze: “Vanavond komt de 100-jarige scouting ons tijdens de raadsvergadering trakteren op gebak. Leuk!” Of deze: “Op bezoek bij het 60-jarig bruidspaar Ter Veer-Hofman uit Haren. Beiden nog blakend van gezondheid en erg gelukkig! Proficiat.”

Het lijkt wel of u dat lintjesknipwerk ook echt leuk vindt.

Boumans: “Dat vind ik ook! Het is toch mooi dat je mensen gelukkig kunt maken alleen al door er te zijn? Het feestje van zo’n bruidspaar wordt extra bijzonder als de burgemeester langskomt. Ik heb negen honderdplussers in mijn gemeente, en elke verjaardag is weer leuk. En vorige week heb ik peuters voorgelezen. Die waren er al een week mee bezig. Ze hadden een eigen ambtsketen gemaakt, koekjes voor me gebakken. Dat is toch prachtig?”

Heeft u als jongste burgemeester een voorbeeld, iemand waar u tegen opkijkt in dit vak?


Boumans: “Opstelten is denk ik voor elke jonge burgemeester wel een voorbeeld. Hij is een man van statuur en weet precies hoe hij moet handelen in crisistijden. Ik bewonder hem vooral om hoe hij reageerde bij de moord op Pim Fortuyn. Zoals hij spontaan het stadhuis openstelde voor rouwende burgers en met zijn vrouw en wethouders voorging in de stille tocht. Een schoolvoorbeeld van hoe je met de juiste intuïtie een echte burgervader kunt zijn. Op zo’n moment kun je het heel erg fout doen, of ontzettend goed.”

Meneer Opstelten, u bent een voorbeeld!

“Nou ja, voorbeeld, voorbeeld. Ik glimlach hier maar een beetje om, maar uiteindelijk moet elke burgemeester het op zijn eigen manier doen. Je staat 24 uur per dag in de belangstelling, zeven dagen per week. Als je dan niet authentiek bent, wordt het wel erg zwaar. Maar Mark heeft gelijk; de juiste intuïtieve ingevingen kunnen het verschil maken. Niet alleen bij rellen en rampen, maar ook bij politieke crises. Soms moet je dan in een paar seconden een beslissing nemen. Op de momenten dat het er écht op aankomt, zie je pas of iemand een goede burgervader is.”

Wat was voor de burgervader van Haren een moment dat het er echt op aankwam?

Boumans: “Toen ik net drie maanden burgemeester was, overgoot een jonge asielzoeker zich in het gemeentehuis met benzine en stak zichzelf in brand. Een medewerker spoot de jongen nat met een brandslang, maar hij is toch overleden aan de verwondingen. Het personeel van het gemeentehuis en bezoekers zagen het gebeuren, de ontreddering was groot. En binnen een half uur stond de hele landelijke pers op de stoep. Met de media kwamen ook de speculaties. Die jongen was vast zo wanhopig omdat hij geen verblijfsvergunning kreeg. Achteraf bleek dat helemaal niet te kloppen, maar probeer de pers maar eens goed te woord te staan als je dat zelf ook allemaal nog niet weet.”


Hoe ging u om met die ontreddering?

“Ik probeerde zo goed en kwaad als het ging de rust te bewaren en een manier te vinden om de burgers hun emoties te laten verwerken. De dorpelingen werden opgevangen in het buurthuis en ze kregen psychologische hulp aangeboden. De gemeente en de katholieke kerk hebben samen een begrafenis voor de jongen georganiseerd. Een groep asielzoekers wilde tijdens de begrafenis komen protesteren; daar ben ik toen mee in gesprek gegaan. Uiteindelijk verliep alles rustig.

Puur op mijn gevoel nam ik al die beslissingen en ze pakten gelukkig goed uit. Maar het had ook anders kunnen lopen en dan had ik als kersverse burgemeester wel een groot probleem gehad. Ik denk niet dat ze me dan nog serieus hadden genomen.”

Nu, vlak voor de verkiezingen, zit u met een bestuurscrisis. De fractie van de VVD stapte uit de coalitie omdat ze zich niet kon vinden in de financiële onderbouwing van de beleidsplannen. Een VVD-wethouder diende haar ontslag in.

“Nu merk ik pas hoe ingewikkeld de positie van een burgemeester soms is. De wethouder die opstapte, is van de VVD. Iedereen denkt dat de VVD-burgemeester het dan wel weer in orde maakt. Nou, dat vind ik dus niet. De coalitie moet zelf zorgen dat zij overeind blijft.”

Opstelten: “Misschien moet je je er toch wat actiever mee bemoeien. Als voorzitter van het college stuur je een team aan en soms moet je een poging doen om de boel te lijmen. Je moet anderen af en toe flink de waarheid zeggen, een wethouder die op wil stappen even in de kraag vatten en terughalen.”


Opstelten bemoeit zich als burgemeester graag nadrukkelijk met de politieke strubbelingen in zijn gemeentes. Zo deed hij in Utrecht erg zijn best om de Leefbaren binnenboord te houden. Ook later in Rotterdam wist hij de Leefbaren in het college te krijgen én te houden.

U houdt graag de boel bij elkaar?

Opstelten: “Nou, ik ben ook door schade en schande wijs geworden. Als ik terugkijk op mijn burgemeesterscarrière is er één moment waarop ik me niet genoeg heb laten gelden. Henk Westbroek kwam met Leefbaar Utrecht uit het niets met negen zetels als grootste uit de verkiezingen. Achteraf gezien had ik toen luid en duidelijk moeten zeggen dat die partij in het college hoorde. De verkiezingen daarna zaten ze natuurlijk op 14 zetels. In Rotterdam heb ik het anders aangepakt. Toen de Leefbaren daar een klinkende overwinning behaalden, heb ik meteen gezegd dat ze in het college moesten komen. Gelukkig had Pim Fortuyn ook een goed programma nagelaten; dat maakte de onderhandelingen er wel makkelijker op.”

Boumans: “Wij hebben straks ook voor het eerst een lokale partij die meedoet bij de verkiezingen. Ik kan me voorstellen dat de andere partijen zo’n nieuwkomer liever buiten de deur houden. De vraag is: laat je zo’n partij vier jaar lang roepen dat er niets deugt, of zorg je dat ze mee gaan besturen?”

Opstelten: “Je moet hoe dan ook je gezag laten gelden. Vroeger stond de burgemeester er nog buiten, hij had niet veel te vertellen. Nu is dat anders, je hebt veel meer speelruimte dan in de tijd dat ik begon. Ik zou die ruimte vooral gebruiken, als ik jou was.”


Had de burgervader in de jaren zeventig en tachtig niet veel meer te doen dan de vergaderingen leiden en lintjes doorknippen, nu is dat wel anders. Dat komt doordat burgemeesters van de overheid steeds meer taken krijgen, maar vooral doordat openbare orde en veiligheid – bij uitstek de portefeuille van de burgemeester – belangrijker zijn geworden. Opstelten: “Als er iets is dat burgers nu bezighoudt, is dat het wel. Daar kun je je dus mooi op profileren en hard maken voor goed beleid.”

Zijn bijnaam in Rotterdam was dan ook niet voor niets Giuliani aan de Maas, naar de zero-tolerance-burgemeester van New York. Opstelten zag bij zijn aantreden dat het veiligheidsbeleid alleen maar van losse projectjes aan elkaar hing. Hij ging voor een streng beleid. Feyenoord-supporters werden preventief vastgezet, hij stelde in sommige wijken een avondklok voor jongeren in en liet antikauwgomballenwagentjes vieze kauwgomresten van de straat verwijderen.

Maar de macht van de burgemeester hangt natuurlijk ook af van zijn persoonlijkheid. Opstelten is er sowieso goed in om zijn eigen agenda erdoor te krijgen. Dat wordt bijvoorbeeld duidelijk als Boumans zich beklaagt over het feit dat burgemeesters steeds meer taken krijgen.

Boumans: “De uitvoering van het huisverbod bij huiselijk geweld bijvoorbeeld. Of het uitvoeren van de Wmo. Het zijn allemaal taken waarbij je je kunt afvragen of ze wel bij de gemeente horen. En nu de geldkraan dichtgedraaid dreigt te worden, moeten we juist op de ‘couleur locale’ bezuinigen. Hoe houden we bijvoorbeeld geld over voor sport en cultuur als we al die andere taken er ook nog eens bij krijgen zonder dat daar meer budget tegenover staat?”


Opstelten: “Nou, dat vind ik dus helemaal niet. Het is juist goed dat gemeenten en burgemeesters meer taken krijgen. Zo’n huisverbod hoort echt bij ons; de burgemeester weet bij welke gezinnen problemen spelen. En bezuinigen moeten we allemaal. Het is toch juist een uitdaging om uit te vinden hoe je het geld zo efficiënt mogelijk kunt besteden?”

Boumans: “Maar het vervelende is dat je bij die door de overheid opgelegde taken ook nog eens precies voorgeschreven krijgt hoe je ze moet uitvoeren. Zo houd je geen beleidsvrijheid meer over en met alle protocollen die erbij komen, ben je ook nog eens uren kwijt aan onzinnig papierwerk.”

Opstelten: “Ik zal je vertellen hoe ik dat altijd heb gedaan. Als een of andere ambtenaar weer onzinnige regels heeft bedacht, houd ik me er gewoon niet aan. Want wat is nou het ergste dat je kan gebeuren? Je krijgt hooguit een boze brief van een minister. Nou, die stop je dan fijn in het archief. En daarna ga je weer door met belangrijker zaken.”

Even iets anders: valt het zware burgemeestersambt wel een beetje te combineren met het gezinsleven?

Boumans: “Ik vind het goed te doen. Ik heb twee kleine kinderen en heb op woensdag altijd pappadag. Mijn vrouw werkt ook; zij is huisarts en werkt drie dagen in de week in een groepspraktijk. Dat betekent wel dat op zondag de agenda’s op tafel komen en we bekijken hoe we het deze week weer met elkaar gaan ritselen.”

Opstelten: “Nou, die agenda’s, dat is altijd nog een heel gedoe, zeg. Mijn vrouw is kinderrechter in Den Bosch, ik ben nu waarnemend burgermeester in Tilburg, doe het voorzitterschap van de VVD erbij en probeer de Olympische Spelen in 2028 naar Nederland te halen. Nou, dan moet je ook samen flink je best doen om de boel af te stemmen, hoor.”


U bent duidelijk een workaholic. Heeft u er nooit spijt van gehad dat uw vrouw het grootste deel van de opvoeding van uw vier dochters voor haar rekening heeft genomen?

Opstelten: “Ach, spijt… zo is het nu eenmaal gelopen. Ik heb zeker te weinig tijd aan mijn gezin besteed, maar dat kwam ook doordat zij altijd zo begripvol waren. Altijd als ik iets had, begrepen ze wel dat het belangrijk was. Daardoor heb ik het burgemeesterschap misschien wel te vaak voor laten gaan.”

Burgemeestersvrouwen krijgen nogal wat te verduren. Behalve de lange werkweken van hun echtgenoten wordt van hen ook verwacht dat ze zich duidelijk laten zien in het dorp of de stad. De vrouw van Opstelten moest daarbij in de tijd dat hij burgervader van Rotterdam was veel geklaag aanhoren. Het gezin stond gewoon in het telefoonboek, dus zij moest boze burgers te woord staan en kalmeren.

Heeft u de rol van de burgemeestersvrouw ook zien veranderen tijdens uw lange burgemeesterscarrière?

Opstelten: “Zeker, maar dat lag misschien meer aan de gemeente waar we terechtkwamen dan aan de tijdgeest. Toen we naar Delfzijl verhuisden, waren er weinig taken voor haar, gewoon omdat de cultuur er niet naar was om de burgemeestersvrouw van alles te laten doen.

Mariëtte had Slavische talen gestudeerd, maar daar viel niet veel brood mee te verdienen. Toen is ze weer gaan studeren en uiteindelijk kinderrechter geworden.”

Boumans: “In Haren heeft de burgemeestersvrouw ook niet zo’n prominente rol. De gemeente verwacht niet dat Marloes overal bij is. Wij hebben er bewust voor gekozen om niet als duo op te treden; het is tenslotte míjn baan. Ze gaat met mij mee naar de nieuwjaarsreceptie van de gemeente, de herdenking op 4 mei en naar Koninginnedag. Verder gaat ze alleen mee als ze het leuk vindt en als ze tijd heeft.”


Krijgt u uw vrouw ook zo gek om net als die van Opstelten steeds maar weer te verhuizen als u ergens anders burgervader wordt?

Boumans: “Voorlopig zit ik nog goed in Haren; ik wil daar in ieder geval de volle zes jaar uitzitten. Als ik het daarna in mijn hoofd zou halen om te solliciteren bij een prachtige Friese gemeente ergens achter de dijk, gaat Marloes vast niet mee. Zij gaat liever ergens richting oosten. Dat lijkt mij ook wel wat, ergens in een grotere gemeente als Zutphen, of zo.”

Opstelten leunt achterover en glimlacht tevreden. “Ja, dat is een goede gemeente. We zullen tegen die tijd eens kijken waar er iets moois vrijkomt.”

Geboren: 31 januari 1944, Rotterdam.

Studie: Rechten in Leiden.

Carrière: In 1970 wordt Opstelten ambtenaar bij de gemeente Vlaardingen. In 1972 wordt hij benoemd als burgemeester van Vlaardingen, hij is dan de jongste sinds de Tweede Wereldoorlog. Na die post volgen Doorn (1977) en Delfzijl (1980). In 1987 maakt Opstelten een uitstapje naar Den Haag; hij wordt Directeur-generaal openbare orde en veiligheid op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Vijf jaar later wordt hij burgemeester van Utrecht en daarna in Rotterdam. In 2008 neemt hij met een groots feest in Ahoy afscheid van die stad.

Momenteel is Opstelten waarnemend burgemeester van Tilburg en onder andere voorzitter van de VVD. Ook maakt hij tegenwoordig televisie; bij de TROS presenteert hij het programma Regelrecht, waarin hij opkomt voor de belangen van gemangelde burgers.

Relatie: Getrouwd met Mariëtte, vier dochters en vijf kleinkinderen.


Geboren: 13 november 1974 in Oosterhesselen (Drenthe), opgegroeid in Exloo.

Studie: Rechten in Groningen.

Carrière: Na zijn studie werkt Boumans vijf jaar lang bij verschillende ministeries, VNO-NCW, de regionale brandweer en uiteindelijk bij de Thorbecke Academie in Leeuwarden. Vanaf 2000 is hij lid van de Provinciale Staten Groningen en vanaf 2002 lid van de gemeenteraad in diezelfde stad. In 2006 wordt hij wethouder in Meppel. Hij zit er net een jaar als hij wordt gevraagd burgemeester van Haren te worden.

Jongste: Bij zijn benoeming is Boumans 32 en de jongste burgemeester van Nederland. Dat blijft hij tot april, dan wordt de 31-jarige Ryan Palmen burgemeester van het Brabantse Hilvarenbeek.

Relatie: Mark Boumans is getrouwd met Marloes Timmer en heeft een dochter en een zoon.

Mensje Melchior