Qat, het grote probleem van Jemen

Minder sterk dan marijuana, maar verdovend genoeg om elke middag de economie van Jemen tot stilstand te brengen: qat. Moeders kijken machteloos toe hoe vaders hun zonen meenemen naar het qathuis. ‘Ik verveel me dood als ik geen qat kauw.’

Abbas (44) leeft op als hij merkt dat zijn taxi naar het noorden van de Jemenitische hoofdstad Sana’a langs een van zijn favoriete qatmarkten komt. Daar moet hij van profiteren, dus er wordt een tussenstop gemaakt. Abbas – reisagent en algemene regelaar – snuffelt en voelt wat aan blaadjes van verschillende verkopers. Een van hen heeft spul waar hij tevreden over is. Na wat gesteggel over de prijs koopt hij een grote bos lange takken, gewikkeld in rood plastic, en een blauw zakje waarin alleen de toppen van qattakken zitten. “Dit is excellente qat,” verzekert Abbas. “Dat kun je zien aan de rode steeltjes, dan is het vers”. Vergenoegd stapt hij weer in de taxi, qat op schoot, klaar voor weer een middag kauwen.
Jemen kampt met problemen, grote problemen. Momenteel is de aanwezigheid van Al Qaida daarvan het grootste, althans wat betreft de rest van de wereld. Dat Al Qaida zijn gang kan gaan in Jemen, wordt toegeschreven aan de zwakke regering en de ellendige economische toestand. Tijdens de conferentie in Londen op 27 januari werd vooral dat laatste nog eens benadrukt. De olie raakt op, er woedt een dure oorlog in het noorden en investeerders blijven al jaren weg. En dan is er nog iets, en dat is de qat. Een weggemoffeld probleem, dat door bezoekers vaak als grappige culturele bijkomstigheid wordt gezien.
Maar er is weinig grappigs aan qat. Vergelijk het met de situatie dat half Nederland elke middag na de lunch de boel de boel laat om de rest van de middag jointjes te gaan roken met vrienden. Je wordt weliswaar minder stoned van qat, maar het effect is hetzelfde: totale indolentie. Volgens de Wereldbank kauwt tenminste 72 procent van de Jementische mannen op de bittere blaadjes. Vrouwen en kinderen kauwen ook, zij het minder zichtbaar. Deze massaverslaving aan de lichtdrogerende, naar heg smakende, plant draagt al minstens dertig jaar bij aan de economische malaise van Jemen. Al Qaida legt het land niet lam, dat doet de qat.

Lees de rest van het artikel in HP/De Tijd van deze week

Judith Spiegel