Frau Nein

Angela Merkel zegt altijd de juiste dingen en is nooit controversieel

Vraag Europese kiezers in welke politicus zij het meeste vertrouwen hebben, en Angela Merkel zou afgetekend winnen. De Duitse bondskanselier scoort niet alleen hoog in eigen land, maar wordt ook in andere EU-landen gerespecteerd, waarschijnlijk als enige Europese leider. Waar een voorganger als Helmut Kohl er in Britse kranten nog van verdacht werd een ‘Vierde Rijk’ te willen stichten en Gerhard Schröder eerst in Frankrijk en later in Amerika argwaan opriep omdat hij ‘een Duitse weg’ voorstond, hoor je zulke geluiden nooit over Merkel. Integendeel, de bondskanselier zegt altijd de juiste dingen en is nooit controversieel. Eigenlijk kan dat niet, maar Merkel bewijst dagelijks het tegendeel.

Toch wordt er gemord over Duitsland. In Parijs vragen ze zich af of de Frans-Duitse as nog wel naar behoren werkt; de hyperpresident Nicolas Sarkozy mist de synergie met Berlijn. In Washington zien ze graag meer Duits engagement in Afghanistan, waar de Duitsers zelf tot de akelige ontdekking zijn gekomen dat daar ondanks de komst van heilbrenger Barack Obama wel degelijk ‘Krieg’ heerst. En door het geaarzel van Merkel zou de crisis rond Griekenland, die ook het voortbestaan van de euro in gevaar brengt, nu al veel langer duren dan nodig is. Anders dan vroeger lijken de Duitsers niet meer voor de financiële tekorten van anderen te willen bijspringen. De Bondsrepubliek zou alleen nog voor het eigen Duitse gewin gaan en de rest van de eurozone een streng keurslijf willen opleggen dat het economisch herstel in Europa in de kiem smoort. Vooral de Angelsaksische wereld – waar ondanks het demasqué van Wall Street en de City nog steeds het wereldwijde kapitalisme zetelt – ziet dat zo. Duitsland wordt bestraffend toegesproken; het zou egoïstisch en naar binnen gericht zijn.


Deels is dat ook zo. Op 9 mei zijn er in Noordrijn-Westfalen landdagverkiezingen, en voor die tijd heeft geen enkele Duitse politicus zin om de portemonnee te trekken voor Griekenland. Ook van de DDR is gezegd dat zij slechts een klein percentage van de Duitse economie uitmaakte, net als nu Griekenland van Europa, maar de Duitsers betalen er nog steeds voor. Zij hebben er genoeg van ‘Zahlmeister’ voor Europa te zijn. Het is ook de vraag of Duitsland die rol nog kan spelen. De eenwording put de financiële reserves van Duitsland uit. Tegelijk zit de met overheidsteun overeind gehouden Hypo Real Estate uit München voor miljarden in de Griekse staatschuld en zijn ook andere provinciale Duitse banken zwaar getroffen door de kredietcrisis. Dat pleit eerder voor een bail-out van de Grieken, die echter moeilijk aan de Duitse kiezers te verkopen is en ingaat tegen de Europese verdragen die de soliditeit van de euro moeten waarborgen. Ik verbaas me dan ook over al die commentaren die Duitsland tot ‘winnaar’ van de Griekse crisis uitroepen omdat Merkel (‘Frau Nein’) de Europese koers bepaalt. Kun je koersbepalend zijn als je op het laatste moment steeds op de rem trapt? Ik dacht het niet.

Ik zie veel meer een Duitsland dat klem zit tussen zijn nationale en internationale verplichtingen, en van moment tot moment langs alle onverwachte klippen tracht te laveren. Merkel doet dat met ijzeren staatsvrouwkunst, maar weet net als de rest van de Europese leiders ook niet waar het schip zal stranden. Het hoogtepunt van de Duitse macht in Europa ligt achter ons. Het verenigde Duitsland is economisch minder sterk en geopolitiek significant dan toen het nog verdeeld was. Na de val van de Berlijnse Muur kwam Helmut Kohl met een tienpuntenplan waarmee hij het momentum voor Duitsland wist te benutten. Net als Merkel moest Kohl improviseren, maar het eenwordingsdoel was helder en de Bondsrepubliek had de financiële middelen dat te realiseren. Dat ligt nu totaal anders. Weliswaar is er de samengebalde Duitse macht in het hart van Europa, maar welke koers er inzake de zuidelijke landen en de euro moet worden gevaren, is onduidelijk. Het ligt in de rede de Grieken een tijdje te laten bungelen, om ze te laten voelen dat ze de boel niet ongestraft kunnen bedriegen, maar vroeg of laat zal er een politieke oplossing komen die afbreuk doet aan het strenge Duitse model dat aan de muntunie ten grondslag ligt.


Hier wreekt zich dat Duitsland de D-mark heeft opgegeven en het eigen financiële perfectionisme niet meer dwingend kan opleggen. Dat is goed voor de eeuwige vrede met Frankrijk en de pacificatie in Europa, maar minder goed voor de discipline waar de Duitsers zo aan hechten. Met Merkel regeert in Duitsland het zuivere verstand waarop je als Europeaan geen kritiek kunt hebben, maar zij betaalt ook de prijs voor de monetaire stap terug die Kohl voor de eenwording heeft gezet.

import dirk jan van baar