Femke, de gewiekste

GroenLinks-lijsttrekker Femke Halsema behoort in de Tweede Kamer tot de gevestigde orde, maar regeringsverantwoordelijkheid heeft zij nooit gedragen. Haar kansen daarop stijgen momenteel, en sommigen zien in haar zelfs een minister-president. Hoogste tijd dus voor een weging.

Op Bevrijdingsdag reden wij naar Wageningen om Halsema gade te slaan tijdens een debat over ‘de Nederlandse bijdrage aan vrede en veiligheid wereldwijd’. Maar eerst bezochten wij hotel De Wereld, de locatie waar in 1945 de geallieerden de capitulatie van de Duitsers hadden bezegeld. In de zogeheten Capitulatiezaal had zich op initiatief van ene Hennie Lichtenberg uit Hattem een aantal bevrijdingskinderen gemeld – zeg maar de allereerste babyboomers; mannen en vrouwen die op 5 mei 1945 waren geboren. Wij aten met hen een gezellig gebakje mee, maar zochten tevergeefs naar een verwijzing, een plaquette of desnoods een foto van de exacte plek van de historische ondertekening. Later zou de persdame van de gemeente Wageningen me vertellen dat het een ‘goed bewaard geheim’ was dat er in De Wereld wel is onderhandeld, maar dat de formele ondertekening in de entree van de ernaast gelegen Aula van de Landbouwhogeschool had plaatsgevonden. En dat gebeurde niet op 5, maar op 6 mei.

Lichtelijk verbaasd toch over deze historische dwaling, volgden we vervolgens Femke Halsema tijdens het debat dat midden op een bomvolle Markt werd gehouden. Ik had het op televisie al gezien, en zag het nu weer, en zelfs van afstand: als Femke Halsema zich opwindt, dan zwellen een paar aders in haar hals vervaarlijk op. De uitstoot van verontwaardiging is zo heftig, dat ze haast vergeet adem te halen. Haar manier van praten, met die schrapende keel en die zwaar aangezette Gooise ‘r’, doet denken aan Ed van Thijn, maar dan in een persiflage van Kees van Kooten.

Opmerkelijk genoeg wekt het ‘opgewonden standje’ alleen bij De Telegraaf ergernis, in welke kolommen zij laatst nog ‘madam’ werd genoemd. Voor het overige lijkt Halsema in medialand geen vijanden te hebben. Sterker, zij is een echte journalistenvriend. Dat merkten we al bij haar optredens bij Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door, waar de oude mannen Witteman, Van Nieuwkerk en Mulder aan haar lippen hangen, maar we werden er nog eens in bevestigd in Wageningen. Voordat zij het podium beklom, bejegende zij gespreksleider Frénk van der Linden op een dermate vertrouwelijke manier dat ik stellig de indruk kreeg dat zij bevriend waren.


Femke lacht veel, en vaak hartelijk. Maar haar opponenten lacht ze uit, en dan lijken de trekjes in haar gezicht uit te willen drukken dat ze ver boven de persoon of diens opvattingen staat. Frits Bolkestein kon zich in zijn Haagse jaren ook zo gedragen, maar bij hem kreeg je altijd de indruk dat hij – en hij alleen – wist waarover hij sprak. Bovendien was diens superieure grimas veelal het sluitstuk van een oeverloze, onoverwinnelijke discussie. Femke Halsema zet het vaak in aan het begin, en dan is het een truc om het debat haar richting op te krijgen of om iemand monddood te maken.

Gewiekst is het zeker, maar in de vrijdagse ministerraad of te midden van topambtenaren zal ze er niet mee weg kunnen komen. Dan wordt ze overruled door partijpolitiek opportunisme of intellectueel weggevaagd door de échte slimmeriken. Ze weet hoe het werkt, en ze zal haar eigen tekortkomingen heus wel kennen. Om die reden zal GroenLinks onder haar aanvoering nooit regeringsverantwoordelijkheid dragen. Femke kijkt wel uit. En als het toch ooit zover zou komen, dan zal ze net als Alexander Pechtold beweren dat een politiek leider in het parlement thuishoort, en nergens anders. De oude mannen van VARA’s Felicitatiedienst zullen haar bedelven onder de complimenten als ze het exclusief in hun praatprogramma’s komt uitleggen.

Overigens duurde het debat nog geen uur en verliep het precies volgens de bekende partijpolitieke contouren: VVD, Christen- Unie en CDA waren voor versterking dan wel handhaving van Defensie, GroenLinks en SP vonden dat het allemaal wel wat minder kon, maar tegelijkertijd vonden ze dat dat niet ten koste mocht gaan van de vredesmissies. Gespreksleider Van der Linden kreeg er de brand niet in. De sfeer was er ook niet naar. Het volk op de Markt was in afwachting van Ali B, de onverstaanbare rapper die het Bevrijdingsfestival zou openen.


Behalve Femke Halsema, waren we ook gekomen voor Mark Rutte en Jack de Vries, die aan het debat zouden deelnemen. De aanwezigheid van de VVD-lijsttrekker stond met foto en al aangekondigd in de brochure Wageningen, Stad der Bevrijding. Maar Rutte was er niet en had fractiegenoot Stef Blok gestuurd. Ook niks mis met deze klassieke VVD’er, en ongetwijfeld zal Rutte zwaarwegende redenen hebben gehad voor zijn afwezigheid, maar het voedde de gedachte die de voormalige VVD-woordvoerder Eric Trinthamer laatst aan me ontvouwde dat Mark Rutte aan zo’n opmerkelijke opmars in de opiniepeilingen bezig was juist dankzij zijn onzichtbaarheid. Aldus kon hij in elk geval niks fout doen of zeggen, en werd de VVD kennelijk slapende rijk.

Blijkens de brochure was Emile Roemer van de SP ook genood, maar hij had Harry van Bommel afgevaardigd. Eeuwig zonde dat die man Agnes Kant niet heeft opgevolgd. Met hem aan het roer zou de SP lang niet zo diep wegzakken als nu onder Emile Roemer het geval is. Van Bommel denkt snel en vuurt zinnetjes af als pijlen. Goeie kop natuurlijk ook.

Jack de Vries had zich wel aan z’n afspraak gehouden. Als staatssecretaris van Defensie kon hij natuurlijk ook niet ontbreken op een dag dat Wageningen zwart en blauw (Unifil-kleur) zag van de militairen die deel zouden nemen aan het defilé. Jack is bepaald geen debater. Hij heeft te veel woorden nodig, oogt beduusd als hem een verbaal tikkie wordt uitgedeeld, en dat mondje maakt voortdurend van die guitige beweginkjes, waardoor je geneigd bent hem niet helemaal serieus te nemen.

Tot slot nog een ontdekking: waar op het defilé in Wageningen soms nepveteranen meelopen, zo hielden deze keer nepbeveiligers zich op in de meute. Mannen met kale koppen, gekleed in zwarte pakken, uitgerust met oortjes, af en toe pratend in iets dat aan de binnenkant van hun kraag zat bevestigd. Dan maakten ze zich plotseling breed en deden ze alsof ze iemand beschermden of begeleidden. Voordat je kon achterhalen wie de beroemdheid moest zijn, waren de mannen alweer gevlogen. Als dat maar geen nieuwe trend wordt in Den Haag.

import lijst van deijl