Charlie Brooker

Van zijn scherpe columns in de Britse krant The Guardiankonden we in Nederland al langer meegenieten. Maar binnenkort doet Charlie Brooker ook als satirische tv-maker zijn intrede in de Hollandse huiskamer. Want begin volgend jaar verhuist zijn programma How TV Ruined Your Life naar BBC2.

Het cv van Charlie Brooker (1971) vormt de fraaie routebeschrijving naar de plek waar hij zich nu bevindt. Zijn studie communicatiewetenschappen maakte hij niet af; hij ging schrijven en tekenen voor het kinderstripblad Oink! en videogames recenseren voor PC Zone, om in 2000 bij The Guardian te belanden. Ook schreef hij zo nu en dan mee aan humoristische (en desnoods obscure) tv-projecten.

In 2006 werd hij door de BBC gevraagd het programma Screenwipe te presenteren, een vrolijke opeenstapeling van fragmenten die tevens een zwartgallig inkijkje bood over hoe tv werkt. Brooker hapte stevig in de hand die hem voedde.

Zijn columns werden gebundeld tot boekjes, waarvan Dawn of the Dumb (2007) en The Hell of it All (2008) als laatste zijn verschenen. Op de cover van de eerste bundel poseerde Brooker voor alle zekerheid met een geweer in zijn handen – en raak schieten kan hij.

Nu zat het Brooker niet tegen. Hij werd tv-recensent in een tijd dat satelliettelevisie voet aan de grond kreeg en reality-tv volop floreerde. In augustus 2010 vierde hij zijn tienjarig jubileum als Big Brother-watcher met een terugblik op zijn ‘favoriete’ kandidaten. Want daar is Brooker sterk in: op de man spelen. Hij beschrijft twee BB-deelnemers als ‘Makosi, a woman with the head and worldview of a plastic doll, and Roberto, an Italian with a face like a cartoon sketch of a foolish horse’.

Ook kraakt Brooker met plezier het idee van een programma. Zo inspireerde een documentaire klaagzang, My Small Breasts and I, hem tot een college waaruit de minder riant geschapen vrouwen troost konden putten. “Now speaking on behalf of all heterosexual males for a moment, no man worth his salt gives a sailor’s rug how big a lady’s chest is.” Volstrekt krankzinnig komt hem de formule voor van (het ook op RTL 5 vertoonde) spelletje Deal or No Deal. Hij noemt het een ‘massively pointless exercise in utter bloody guesswork’, waarin over strategie gesproken wordt alsof het ‘3D space chess between Einstein and a Venusian supercomputer’ is.


Maar Brooker krijgt pas echt een waas voor zijn ogen als hij getuige is van uitstapjes in de paranormale wereld. De babyfluisteraar is domweg ‘a dangerous idiot’. Want niet altijd zoekt de The Guardian-coryfee het in de fraaie formulering. Aanvankelijk is Hole in the Wall (ook bekend van SBS6) ‘the stupidest gameshow I have ever seen’, maar komt de auteur eenmaal op stoom, dan draait het toch uit op ‘not just a dumb gameshow, but an almost nightmarish dumb gameshow, the sort of gameshow you’d find in a dystopian science fiction film about an insane futuristic society. And you have to hold your head to quell the giddiness’.

Er komt een moment dat het bashen van die lege tv-hoofden en stompzinnige ideeën wat gemakkelijk begint te worden (zo’n bundel bevat immers meer dan honderd columns), maar Brooker heeft zijn naam inmiddels wel dusdanig gevestigd dat hij zijn spectrum naar believen kan verbreden. Het was dan ook een politiek verhaal dat hem in moeilijkheden bracht. Geheel in lijn met zijn carrièreplanning was het niet het eerste, maar ook zeker niet het laatste incident dat Charlie Brooker extra bekendheid gaf.

In februari 1998 zorgde zijn cartoon van kinderen die zich in een ‘cruelty zoo’ uitleefden op dieren ervoor dat PC Zone uit de schappen moest worden genomen. In september 2007 werd de column Pointlessness abounds, waarin een nogal depressieve Brooker maar niet begreep waarom niet meer mensen hun hoofd opbliezen, niet geplaatst door zijn krant. Maar van Dumb Show (23 oktober 2004) had hij echt spijt. Het ging over George W. Bush en de uitsmijter was vernietigend: “John Wilkes Booth, Lee Harvey Oswald, John Hinckley Jr. – where are you now that we need you?” Hij betreurde zijn woorden minder dan de gevolgen. “Het was niet zo leuk dat ik vervolgens de ene doodsbedreiging na de andere kreeg,” zei hij twee jaar later in een interview met het uitgaansblad Time Out. Er meldden zich op websites zelfs kapitaalkrachtigen op zoek naar een huurmoordenaar om Brooker om te leggen.


Het stuk dat recentelijk verscheen over de moskee op Ground Zero, had in het Nederlands vertaald gepubliceerd moeten worden toen de Wilders-drukte losbarstte. “It’s not at Ground Zero. Also, it isn’t a mosque.”

Het is dus niet langer louter de telly die Brooker boos maakt (wat naar zijn zeggen altijd voortkomt uit teleurstelling), maar hij put uit meer inspiratiebronnen: een reclameposter voor olie, de pasfoto die boven zijn column staat, de Macs van Apple, Facebook, een tandpasta-advertentie, spinnen, Nespresso. Op trendy restaurants heeft hij het al evenmin. “Good taste is overrated.” Of op de hogere literatuur. “A massive percentage of highbrow novels aren’t worth reading anyway because the authors are too busy trying to impress the reader.”

In zijn beste columns schiet Brooker zwaar doch stijlvol in het rood, maar hij kan ook excelleren door inventiviteit. Onvermijdelijk waagt hij zich weleens aan een smakeloos, onuitvoerbaar formatje. Als hij net zelf weer probeert te stoppen met roken, lijkt het hem een adequate maatregel maandelijks een willekeurig tiental paffers af te schieten. Op ‘Unvalentine’s Day’ wordt vreemdgaan stevig aangemoedigd. Onder de indruk van wat de Chinezen vertoonden bij de opening van de Olympische Spelen van 2008, schetst Brooker hoe het in Londen 2012 helemaal virtueel moet. “A volcano rises from the Thames, spewing flaming Olympic rings into the night while Big Ben (-) pirouettes in the background, miming to the Kaisers Chief’s latest single.” Het voorstel een vakantiepark te openen waar jeugdigen angsten worden aangejaagd die in hun latere leven realiteit kunnen worden, wijst eens te meer op Brookers afkeer van kinderen. “Babies give me the jitters,” schrijft hij. Ze staren zo eng naar je…


Het staat in The Hell of it All, en het is een illustratie bij de constatering dat naarmate Brooker ouder wordt het persoonlijke in zijn werk steeds meer opmarcheert. In Dawn of the Dumb doet hij hooguit een privé-onthulling met een laag waarheidspotentieel. Toen bleek dat hij niet zo goed naar zijn toenmalige vriendin luisterde, verklaarde hij aan één oor doof te zijn. Zes maanden duurde die relatie, en steeds weer vergat Brooker aan welk oor hij doof was en hoe slechthorend hij eigenlijk was. Maar hij kwam ermee weg. Hetgeen hem brengt op het beste smoesje als je te laat op je werk dreigt te arriveren: bel naar kantoor en zeg dat je in de metro (of de bus, of je auto) spontaan in je broek gescheten hebt.

Maar in deze bundel uit 2008 leer je nog veel meer over de mens Brooker. Hij blijkt zelfs (ongemakkelijk, natuurlijk) op vakantie te gaan, maar voor geen goud op wintersport. Hij heeft last van zijn nek en hij woont alleen. “Nothing beats living alone.” Des te lastiger is de aanwezigheid van een kattenluikje in zijn woning, want dat maakt dat hij continu het advies krijgt een huisdier te nemen – waar hij niet aan moet denken, omdat je aan die beestjes gaat hechten en dan gaan ze dood. “One person suggested buying something dangerous, like a scorpion or a tiger. That way, rather than worrying about its death, I’d be worrying about my own.”

In het werkelijke leven, onthult Brooker, is hij eigenlijk heel tolerant. Of eigenlijk: nogal laf. Niet moedig genoeg in ieder geval om de buren te attaqueren over geluidsoverlast. Dus neigt hij weg te duiken als een van zijn ‘slachtoffers’ in beeld komt. Dan steekt zo’n type de straat over. De columnist begint zich meteen te verontschuldigen en legt uit dat iemand op tv natuurlijk heel anders is dan in de werkelijkheid, maar dan blijkt de man het artikel helemaal niet gelezen te hebben en moet de auteur schaamtevol en klunzig de inhoud navertellen, wat die ander allemaal reuze grappig vindt.


Het zijn niet alleen de thematiek en de satire die Brooker tot zo’n gewaardeerd columnist maken. Stilistisch kan hij er ook wat van. Het zou me niet verbazen als hij heel lang nadenkt over zijn opening. Die kan zo gaan: “Breaking a leg. Watching a burglar shoot your cat. Eating a punnet of vomit and faeces. Unpleasant experiences all – but none, surely, is quite as unpleasant as grimly chewing your way through an entire edition of The Jeremy Kyle Show (ITV).” Of zo: “It must be great to be a popstar. Never mind the money and the drugs, what about the blowjobs?” Of zo: “If a penis could choose its own wardrobe and hair stylist, chances are it’d end up looking like…”

Maar het kan ook kort en krachtig. “How much does it take to break you?”, “Who’s the world’s biggest celebrity?” of “David Cameron is an idiot.” Idiot is sowieso het favoriete scheldwoord waarmee Brooker een idioot afserveert, desnoods ook zichzelf. “Last night I saw Peter Jackson’s remake of King Kong for the second time. This makes me an idiot.” Je moet een beetje autoritair zijn in je openingszin, stelt Brooker.

Je kunt het leuk opschrijven, maar dat maakt je nog geen tv-persoonlijkheid. Echter, toen Brooker in 2006 de kans kreeg met Screenwipe, bleek dat hij met dat chagrijnige slagersuiterlijk zijn satirische teksten niet alleen met gepaste felheid tot de camera wist te richten, maar deinsde hij evenmin terug voor een staaltje overacting in kretologie of body language.

Je hoeft niet te wachten tot How TV Ruined Your Life op BBC2 begint om daar getuige van te zijn. De columns verschijnen braaf op de website van The Guardian, en tal van fragmenten uit Screenwipe, Newswipe en ook de comedyquiz You Have Been Watching zijn via YouTube te vinden.


Een classic is How To Report The News, waarin werkelijk alle clichés van nieuwsreportages in een reportage over een nieuwsreportage de revue passeren: het openingsshot, het lopende stand-upje van de verslaggever, onderstreept met handgebaren, sfeershots met commentaar, de onvermijdelijke straatinterviews, wat feiten in graphics en daar is de verslaggever weer met een conclusie, waarop de camera betekenisvol wegdraait.

Als idee is het nogal flauw, achtergrondinformatie over hoe een budget van een tv-show in elkaar steekt of wie toch al die mensen op de aftiteling zijn of hoe je een concept geplaatst krijgt (niet), toch komt Brooker ermee weg. Niet alleen vanwege zijn sterke teksten, maar ook dankzij tal van visuele grappen.

Brooker moet steunen op een imposant researchteam. Een item over Amerikaanse nieuwsshows, waarin vooral de anchormen het moeten ontgelden, telt een overdaad aan voorbeelden. Beweren ze bij The X Factor ‘what you see is what happened’, dan hebben ze bij Screenwipe wel een shotje van een goedkeurend knikkend jurylid dat tweemaal in de montage gebruikt is.

Die vrolijkheid over de trucs, de leugens en de wetjes van The X Factor is overigens lichtelijk pikant te noemen, gezien de vriendin die Brooker in de zomer van 2010 als happy single in zijn armen sloot. Toen Konnie Huq zich in 2007 verontschuldigde voor een mislukte bel-actie in het kinderprogramma Blue Peter, noemde Brooker het in Screenwipe ‘the sexiest apology ever’.

Konnie Huq is eveneens present op YouTube, maar dan vooral omdat de presentatrice van Bengaalse afkomst verrekte sexy is. Paraderend in bikini, Top of the Pops presenterend in een zwaar gedecolleteerd, de navel bloot latend en ook nog eens doorzichtige blouse (met zwarte beha), en in een montage uit de ochtendshow Breakfast, waarbij de camera’s wel erg hun best doen het slipje onder het superkorte rokje van Konnie in beeld te krijgen.


Maar wat het tweetal tot een unlikely pair voor de sensatiepers maakte, was dat Konnie – toen de huwelijksdatum in Las Vegas al was vastgesteld – presentatrice werd van The Xtra Factor, een spin-off van The X Factor dus, waar Brooker zoveel grappen over had gemaakt.

Brooker mag de liefde dan gevonden hebben, in zijn werk stapt hij graag uit zijn comfort zone. Zo liet hij zich in mei 2010 strikken voor de live verkiezingsavond van Channel 4. Later gaf Brooker toe dat hij zo nerveus was dat hij in zijn broek had geplast. Over zijn columns zegt hij: “I just write stupid stuff” – liefst dicht tegen de deadline aan. Het tv-werk eist duidelijk meer van hem. Pratend over de panelgame You Have Been Watching zei hij: “As a sensory experience, it’s probably pretty similar to what I imagine a full-blown psychotic mental breakdown would feel like. But also weirdly exhilarating – I can see why people do it.”

In zes afleveringen van How TV Ruined Your Life (to be announced, meldt de BBC, maar uit navraag blijkt januari 2011) belooft Charlie Brooker de vergelijking te maken tussen hoe het leven wordt voorgesteld op televisie en in film en hoe het in werkelijkheid uitpakt. Waar ging het mis en komt het nog goed? Op die laatste vraag is het antwoord bekend. Een beeldschone vriendin helpt niet tegen cultuurpessimisme.

Op www.hpdetijd.nl/charliebrooker zijn enkele voorbeelden van Brookers werk te zien.

Bert van der Veer