Liedjes voor God (voor het geval Hij tóch bestaat)

Nick Cave, de Australische koning van de indierock, schrijft al meer dan dertig jaar gitzwarte songs over liefde, seks, dood en religie. Met zijn nieuwe band, Grinderman, gaat hij muzikaal en tekstueel nog een stapje verder.

Eén ding wil Nick Cave goed duidelijk maken: hij wil niet geïnterviewd worden als frontman van de Bad Seeds, maar als woordvoerder van de band Grinderman, de ruige indierockband die de Australiër halverwege het afgelopen decennium naast de Bad Seeds in het leven riep. Aangezien Grinderman bestaat uit leden van de Bad Seeds en omdat Cave ook voor dat zijproject – net als voor de Bad Seeds – de songs schrijft, is het moeilijk te bepalen waar Nick Cave ophoudt en Grinderman begint. We lopen dan ook op eieren wanneer we de suite betreden waarin het tweekoppige monster Cave/Grinderman audiëntie houdt. Een interviewer die slecht voorbereid is of de verkeerde vraag stelt, zo luidt Caves reputatie, loopt het risico om verbaal of fysiek tegen de vlakte te worden geslagen, een lot dat wij ons liever besparen.

Het is een Hans Teeuwen-achtige man die zijn hand ter begroeting uitsteekt. De spleet in het tot aan het borstbeen openhangende, turkooisblauwe overhemd is als een etalage waarin smaakvol uitgestalde halskettingen de kooplust van het winkelend publiek moeten opwekken. Het halflange, strak naar achteren gekamde haar is zwarter dan dat van een 53-jarige man nog kan zijn. ‘Grinderman’ gaat zitten, neemt een slok koffie en roept: “Gadverdamme! Deze koffie is disgusting!” Geïrriteerd kijkt hij opzij en zijn blik zegt: Wat treuzel je nog? Kom op met die eerste vraag!

En die kan hij krijgen.

U zegt dat de songs op Grinderman II liefdesliedjes zijn die er uiteindelijk op gericht zijn om seks met iemand te hebben. In dit verband zou ik u een definitie van het liefdeslied willen voorleggen, waar u misschien op kunt reageren. ‘Het liefdeslied is het geluid dat, in een poging om het aardse en middelmatige te ontstijgen, ons streven naar goddelijkheid maakt. Het liefdeslied is per definitie droevig, is het geluid van het verdriet zelf.’


(Trekt een bek vol onbegrip) “Waar komt dat nou weer vandaan?”

Uit The Secret Life of the Love Song, een lezing die u ooit hebt gegeven…

“O? God, dát moet lang geleden zijn! Ik kan me er niets meer van herinneren. Laten we even verder gaan met Grinderman. Misschien kom ik er zo nog op terug. Nu weet ik even niet wat ik daarop moet zeggen.”

Wat is het verschil tussen Grinderman en Nick Cave & The Bad Seeds?

“Het ene – Grinderman – is veel leuker dan het andere. De Grinderman-dingen zijn, vooral op deze nieuwe plaat, helemaal geïmproviseerd. Zelfs het gros van de teksten is voortgekomen uit improvisaties. Ik zing zomaar wat er in mijn hoofd op komt.”

Dat is wat we op het album horen?

“Nee. De ideeën die daaruit voortkomen, neem ik mee naar huis en achter mijn bureau transformeer ik ze tot de meesterwerken (grijns) die het uiteindelijk geworden zijn. Dus zo ben ik toch weer achter dat bureau terechtgekomen. Ik hou van die manier van schrijven. Als ik het idee en het thema eenmaal heb, dan is de rest van het proces alleen maar ontzettend leuk. Vreugdevol, zou ik het willen noemen. Maar om aan een tafeltje te gaan zitten met een leeg vel papier voor je, dat is vreselijk. Ik heb zo’n 250 songs geschreven en als je dan vanuit het niets moet gaan zitten bedenken waar de volgende over zal gaan, is dat lastig. Het is sowieso al moeilijk om iets zinnigs te schrijven. Ik ben – God zij geprezen! – niet zo’n songwriter die de krant openslaat, ergens kwaad over wordt en – huppekee – daar dan een song over schrijft. Wanneer je improviseert, krijg je materiaal dat ergens anders vandaan lijkt te komen. Als je zomaar wat staat te zingen, dan zijn alle mechanismen die van kracht zijn als je zit te schrijven uitgeschakeld. Tijdens het schrijven is er toch altijd een stemmetje in je hoofd dat zegt: ‘Daar moet je niet over schrijven!’ of ‘Wat zal mijn vrouw daar van denken?’ Op zich zijn dat goede mechanismen: ze zorgen ervoor dat je teksten richting krijgen. Maar met Grinderman is dat niet zo, en dát werkt ook.”


Grinderman II klinkt volwassener…

“We waren op het eerste album voorzichtiger. Voor deze plaat hebben we vijf dagen geïmproviseerd en hebben we alles opgenomen. We begonnen heel vroeg en speelden door tot diep in de nacht. Het had iets marathonachtigs. Soms hielden bandleden er even mee op en gingen ze iets anders doen, om later de draad weer op te pakken. Op die manier ging de muziek altijd wel op een of andere manier door. Vervolgens luisterden we alle opgenomen muziek terug en haalden we de stukken eruit die we interessant vonden klinken. Ik weet nog dat Warren en ik na vijf dagen de studio verlieten met het idee dat het niet was gelukt, dat we eigenlijk niets bruikbaars hadden geproduceerd. Ik ben toen teruggegaan naar Australië, waar ik een paar weken later de vijf cd’s met opnamen kreeg toegestuurd. Ik zal je eerlijk zeggen dat ik met tegenzin ben gaan luisteren. Ik zat met mijn vrouw in de auto voor een tripje naar het noorden toen ik de eerste cd afspeelde, en it sounded fucking great! Mij vrouw zei: ‘Zijn jullie dat? Zij vindt het ’t beste wat ik ooit heb gedaan. Ik heb de auto meteen aan de kant gezet om Warren te bellen. Maar hij had al geluisterd en ging ook uit z’n dak. Door het uit die studio weg te halen, klopte de muziek ineens. Plotseling zat er een soort logica in al die losse stukjes.”

Schrijft Grinderman ook collectief?

“De muziek is van ons allemaal. Maar de teksten zijn helemaal van mij en hebben nooit betrekking op de andere groepsleden. Ik ben niet gaan schrijven over dingen waar Warren mee zit. God no! Ik zou niet eens willen wéten wat er in zijn hoofd omgaat, haha!”


‘There’s nothing that can’t be cured by a good fuck.’ Dat lijkt de moraal van alle liedjes te zijn…

“Dat is een deel van de thematiek. Maar er zit ook iets heel duisters, iets sinisters in de songs. Ik ben wel in contact gekomen met mijn donkere kant. Om zo maar ad lib dingen te zingen is moeilijk. Je moet de mensen om je heen dan volledig vertrouwen. Bij vreemden ga je niet zomaar alles zeggen of zingen wat er in je opkomt. Omdat de band weet dat het doel de middelen heiligt, kan ik de meest grote onzin, de allerslechtste shit zingen. Alles doen waar ik me anders voor zou schamen. Maar omgekeerd kan het ook: Warren mag ook drie kwartier lang de grootst mogelijk onzin op zijn fluit spelen. Misschien zitten daar dan drie minuten in die helemaal te gek zijn. En er is een wisselwerking: de muziek beïnvloedt wat ik zing en wat ik zing, beïnvloedt de muziek.”

Geeft het geen schizofreen gevoel om gelijktijdig Cave en Grinderman te zijn?

“De man die voor Grinderman schrijft, is geen andere persoon dan de Nick Cave die voor de Bad Seeds schrijft. Alleen de methode is anders, dat is alles. Als je zegt dat Grinderman persoonlijker is en de Bad Seeds universeler, dan vind ik dat prima. Het klinkt in ieder geval goed. Maar ik kijk er niet zo analytisch naar. Over een paar maanden is dit Grinderman-gedoe weer helemaal achter de rug. En wanneer ik dan voor de Bad Seeds ga schrijven, dan moet ik weer helemaal los zien te komen van het Grinderman-project en van het laatste Bad Seeds-album. Want je hebt toch altijd de neiging om weer terug te keren naar wat je al kent. En dat moet niet. Alleen het onbekende is gelijktijdig opwindend en eng.”


Uw teksten zijn vaak zo over the top, dat het moeilijk is om u serieus te nemen…

“Humor is erg belangrijk voor me. Sommige nummers van me zijn ronduit komisch bedoelde liedjes. Wat niet wil zeggen dat álles wat ik doe een grote grap is. Sommige dingen zijn leuk, maar op het tweede gehoor blijkt het toch wel een beetje zwarte humor te zijn. Humor is ook een wapen waar je mee kunt strijden. Het is net als in mijn boek, De dood van Bunny Munro. Dat begint ook heel komisch. En iedereen lacht vrolijk om het verhaal, maar naarmate de plot naargeestiger wordt, is het ineens niet meer gepast om te lachen. Ik denk dat ik zoiets altijd wel probeer. Ik sprak net iemand die me vertelde dat zij helemaal ziek en misselijk was geworden toen zij Grinderman voor het eerst hoorde. Dat vind ik wel cool. Ik beschouw dat als een compliment. Het zou weleens zo kunnen zijn dat deze plaat de mensen op een andere, bijna onderbewuste manier raakt. Ik zou het wel fijn vinden als dat zo was.”

Heeft u al een reactie op de stelling van zojuist?

“Ja, ik heb daar stiekem over na zitten denken. Liefdesliedjes richten zich uiteindelijk tot God. Het zijn reddingslijnen die leiden naar iets goddelijks. Zij komen toch voort uit ons betere ik. Het is in ieder geval heel erg belangrijk dat er in de songs een goddelijk element zit. Ik wil de mogelijkheid openlaten dat er iets in mijn songs aanwezig is met goddelijke trekjes. Maar iedereen moet wel begrijpen dat dat niets te maken heeft met welke godsdienst dan ook. Maar zowel in mijn werk als in mijn persoonlijke leven sta ik, zonder mezelf te laten intimideren door de cynici op deze wereld, mijzelf toe om te spelen met de gedachte dat er een mogelijkheid is dat er een god zou kunnen bestaan. Ik weet dat dit nogal vaag en obscuur klinkt, maar beter kan ik het niet onder woorden brengen. Ik denk dat ik een agnost ben. De mogelijkheid openlaten, zonder dat er sprake is van enige hoop. Maar het wordt steeds moeilijker als je ziet waar de diverse godsdiensten vandaag de dag mee bezig zijn. Die hebben hun eigen glazen een beetje ingegooid.”


In Heathen Child, dat over een meisje gaat, zingt u: “She don’t care about Allah, she is the Allah.” Is de vrouw voor u God?

“Haha! Die regel heb ik er maar in gekwakt: ‘She is… whatever…’ Dat is denk ik mijn favoriete liedje op de plaat. Er zitten van die onverwachte wendingen in. Zeker het einde, met van die regels als je dus denkt dat je echtgenoot je kan beschermen:

‘You think your great big husband will protect you, you are wrong You think your little wife will protect you, you are wrong You think your children will protect you, you are wrong You think your government will protect you, you are wrong’

Er wordt langzaam naar een pervers, dubieus scenario toegewerkt dat plotseling weer heel anders wordt. Ik was daar erg tevreden over.”

De vrouw komt in uw werk over als een bijna magisch wezen.

“Ik ben op een jongensschool opgegroeid, dus ik had nooit echt contact met vrouwen voordat ik een jaar of zeventien, achttien was. Daardoor zijn vrouwen altijd mysterieus voor me gebleven. Ik was ook altijd een beetje verlegen in de buurt van vrouwen. Ik kan nu beter met ze overweg. Niet beter, eigenlijk gewoon goed. Maar ze blijven me verbijsteren.”

U heeft dus een gelukkig huwelijk?

“Liefde is een gecompliceerd ding. Dat is een cliché, ik weet het. Relaties zijn ingewikkeld. En ik geloof erin dat je jezelf moet overgeven aan het grotere, namelijk de relatie zelf. Ik zie dat als een kostbaar, bijna heilig iets. Maar het is moeilijk man – ingewikkeld, frustrerend. Maar gelijktijdig kan het iets prachtigs zijn. Dus ja: daar kan ik wel songs over blijven schrijven. Maar wel op de goede manier.


“Ik herinner me nu trouwens weer vaag wat ik daar ooit over heb gezegd. Elk goed liefdesliedje moet potentiële pijn of verdriet bevatten, anders gaat het nergens over. Een songwriter die de duistere kanten van het hart niet wil onderzoeken, zal nooit in staat zijn om accuraat over het wonder, de magie en de vreugde van de liefde te schrijven. Het moet een schreeuw in de leegte zijn om liefde en troost. Een schreeuw die woont op de lippen van het kind dat huilend om zijn moeder roept.”

Grinderman II verscheen vorige maand bij PIAS. Op 20 oktober jongstleden gaf Grinderman zijn enige Nederlandse, uitverkochte concert in Vredenburg, Utrecht.

Ruud Meijer