IQ-test voor links

‘Het voordeel van slim zijn is, dat je gemakkelijk kunt doen alsof je dom bent. Het omgekeerde is veel moeilijker.” Aldus de Duitse schrijver Kurt Tucholsky (1890-1935), een icoon uit het Groot Citatenboek van links. Ik moest daaraan denken op de avond van de Amerikaanse Congresverkiezingen. Twee jaar geleden werd de overwinning van Barack Obama toegeschreven aan zijn intelligentie en charisma. Nu werd de tik op zijn vingers verklaard doordat de boodschap van links altijd complex is en een beroep doet op het verstand, terwijl rechts – in dit geval de Tea Party – de zaken simplistisch voorstelt en aan de onderbuik appelleert. Femke Halsema zei het met heel veel woorden bij Pauw & Witteman, en we hebben het Wouter Bos horen zeggen als hij weer eens moest uitleggen waarom zijn PvdA verkiezingen verloren had.

Het is een telkens terugkerend repertoire. “Rechtse domheid kan voor links geen maatstaf zijn,” las ik onlangs bij een collega-columnist. Links vindt zichzelf heel intelligent. Hoewel je moet oppassen om het volk voor dom te houden (dat weet links ook wel), worden rechtse overwinningen steevast uit domheid en rancune verklaard. De vraag waarom dat twee jaar geleden niet speelde, wordt toegeschreven aan het op de man spelen van de Republikeinen, die van Obama een hele socialist, een halve moslim en een links-extremist hebben gemaakt. Dat Fox News ook; allemaal smerige demagogen. In Nederland ging het net zo. Daar moest de fatsoenlijke Job Cohen het afleggen tegen het populisme van Geert Wilders en de cynische machinaties van Maxime Verhagen. Links is veel te keurig om het spel vuil te spelen. Aldus de teneur in talkshows van de VARA, waar nooit op de man is gespeeld en links de onschuld zelve is.

Wat mij verbaast, is dat links na alle zeperds van de laatste jaren rechts nog steeds niet serieus wil nemen en blijft volharden in verongelijkte praatjes. Aan gebrek aan intelligentie kan dat niet liggen, want de bevolking is hoogopgeleid en weldenkend Nederland beweegt zich binnen linkse nuances. Ik wil niet de fout maken links voor dom te houden, dat zou te simplistisch zijn. Bovendien ben ik als zeventienjarige (de eeuwige leeftijd van Harry Mulisch) ook zeer links geweest. Evenmin wil ik meedoen aan het modieuze anti-intellectualisme dat nu bij rechts populair is en zich afzet tegen Obama als boegbeeld van de Harvard-elite. Wel geloof ik dat het marxisme dat in de jaren zestig op universiteiten werd omhelsd, intellectuelen een slechte naam heeft gegeven. Over het failliet van het plansocialisme zullen we het nu niet hebben. De huidige crisis komt uit Wall Street, wat anti-kapitalistische analyses lijken te bevestigen. Alleen wordt vergeten dat de enorme welvaartsgroei die daaraan voorafging ook aan dat ‘neoliberalisme’ is te danken. Dan is het niet zo gek wanneer kiezers linkse schuldenmakers met hun voorkeur voor een grote overheid en dure sociale programma’s nog minder vertrouwen dan rechtse.


Maar waarom begrijpt links dat niet? Ik heb daarover allerlei theorieĆ«n (een linkse ziekte), maar je moet in volwassen democratieĆ«n niet slimmer willen zijn dan wat de hoofdstroom denkt. Links doet dat wel en dat is volgens mij de grootste fout. Niet alleen komt dat op het kiezersvolk arrogant over, maar die betweterigheid maakt het ook moeilijk om van de eigen fouten te leren. Je zou denken dat links daar na het succes van Ronald Reagan, die beslist geen intellectueel was maar wel op meesterlijke wijze de blinde vlekken van links Amerika wist bloot te leggen, niet meer intrapt. Die ‘domme Reagan’, ook de held van die ‘domme Bush’, is echter de linkse karikaturen over rechts blijven bevestigen. Rechts Amerika bestaat voor links onveranderd uit halve garen en godsdienstfanaten.

Dat denken in karikaturen niet zo slim is en tot onderschatting van ‘de ander’ leidt, ontgaat links, dat zelf voortdurend vooroordelen en vijandbeelden zegt te willen doorbreken. Links gaat daar zo in op dat het automatisch boven de partijen denkt te staan, een hardnekkig misverstand. Kijk naar Job Cohen. Hij werd gelanceerd als een tweede Obama, de grote verzoener die in eigen stad thee drinkt met moslims. Maar ondertussen kon hij in de landelijke politiek niet overweg met conservatieve christen-democraten, op wie links zich weer eens heeft verkeken. Iets dergelijks speelde Obama in Washington parten. Links is wederom gezakt voor de nationale IQ-test. Het denkt dat het smart is, maar begrijpt niet dat het slimmer is om je niet steeds als het slimste jongetje van de klas te gedragen. Dat irriteert en leidt tot nog meer klets. De linkse waarheden van Kurt Tucholsky zijn aan rechts beter besteed.

import dirk jan van baar