Geert Wilders en de PVV hebben een grote aantrekkingskracht op christenen van allerlui pluimage. Hoe komt dat toch? En waarom zijn andere christenen juist tegen de PVV? Een ingezonden analyse van politiek historicus Ewout Klei en bestuurskundige Jeffrey Lemm. “De ChristenUnie lijkt op het eerste gezicht anti-PVV. Niettemin raakt de boodschap van Wilders bij een deel van het CU-electoraat een gevoelige snaar.”
De grote verliezer van de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni was het CDA. De partij ging van 41 zetels terug naar 21, bijna een halvering. Grote winnaar van de verkiezingen was de PVV, die haar zetelaantal bijna verdriedubbelde en van 9 naar 24 ging. Op niet weinig christenen heeft Geert Wilders een grote aantrekkingskracht en zijn PVV is door het dagblad Trouw eens getypeerd als de tweede christelijke partij van Nederland. Bij andere christenen roept Wilders echter veel weerstand op. Hoe zijn beide houdingen te verklaren?
In Nederland heeft decennialang niet de tegenstelling tussen links en rechts een rol gespeeld, maar die tussen confessioneel en niet-confessioneel. Tot 1967 hadden de christelijke partijen een meerderheid in het parlement en was de Nederlandse samenleving verdeeld in drie grote zuilen: een protestants-christelijke, een rooms-katholieke en een socialistische zuil. Met de confessionele partijvorming en verzuiling was in 1879 aangevangen, toen de Antirevolutionaire Partij (ARP) werd opgericht.
Hoewel de ARP zich keerde tegen de idealen van de Franse Revolutie – vrijheid, gelijkheid en broederschap – accepteerde voorman Abraham Kuyper als democraat de pluralistische samenleving. Hij vond dat katholieken en vrijzinnigen dezelfde rechten moesten hebben als orthodoxe protestanten. Voor sommige protestanten was dit vloeken in de kerk, omdat Kuyper hiermee het theocratische en monoculturele ideaal van Nederland als protestantse natie had opgegeven. De ARP kreeg in haar 101-jarige bestaan te maken met diverse rechtse afsplitsingen, die dit ideaal (tot op zekere hoogte) wel hoog hielden en vonden dat de ARP had gecapituleerd voor de tijdgeest. De belangrijkste van deze afsplitsingen was de in 1908 opgerichte Christelijk-Historische Unie (CHU), die vond dat het in de politiek niet moest draaien om de majoriteit (de democratische meerderheid) maar om de autoriteit (namelijk de van God gegeven regering). De CHU stond in tegenstelling tot de ARP negatief tegenover de verzuiling, omdat hiermee de Nederlandse volkseenheid was verbroken. Net als de ARP ging de CHU in 1980 op in het CDA.
De grootste partij die in 1980 opging in het CDA was de Katholieke Volkspartij (KVP). In het van oudsher protestantse Nederland hadden de katholieken eeuwenlang een achtergestelde positie. De generaliteitslanden Noord-Brabant en Limburg waren ten tijde van de Republiek (1588-1795) geen volwaardige provincies. Dankzij het algemeen kiesrecht, hoge geboortecijfers en een hechte organisatie maakten de katholieken echter een inhaalslag en waren ze in de jaren vijftig op het hoogtepunt van hun macht.
De in de tweede helft van de jaren zestig ingezette ontzuiling kwam daarentegen ook het hardst aan bij de katholieken. De KVP halveerde bijna tussen 1963 en 1972, van 50 zetels naar 27. Ook de CHU halveerde in deze periode, van 13 zetels naar 7. Alleen de ARP wist zich electoraal staande te houden, van 13 zetels in 1963 naar 14 in 1972. De partij speelde in op de veranderingen in de samenleving en werd evangelisch-radicaal. De ARP keerde zich tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika en de Vietnam-oorlog en zette zich in voor de Derde Wereldproblematiek. Het is niet toevallig dat van de zeven CDA-loyalisten in 1977, die grote moeite hadden met het centrumrechtse CDA-VVD-kabinet, er zes een ARP-achtergrond hadden.
De CHU was conservatiever dan de ARP en hield het ideaal van Nederland als protestantse natie hoog in het vaandel. Het is daarom geen toeval dat oud-CHU’ers meer zien in samenwerking met de monoculturele PVV dan oud-ARP’ers. Uit een enquête van het Nederlands Dagblad blijkt, dat slechts 37 procent van de CDA’ers die zich verwant voelt met de ARP een kabinet met de PVV steunt, terwijl dat bij CDA’ers die zich met de CHU verwant voelen maar liefst 58 procent is.
De KVP had van oudsher haar basis in het katholieke zuiden: Brabant en Limburg. Deze provincies ontwikkelden zich tot een soort van swing states als gevolg van de eerder omschreven ontzuiling. Wiegel en Den Uyl lieten respectievelijk de VVD en de PvdA doorbreken in het katholieke zuiden en ook de SP werd geboren in Brabant. Veel populistische leiders hebben een katholieke achtergrond, dat leert een rondgang langs Fortuyn, Wilders, Marijnissen en Roemer. Zelfs D66-voorman Van Mierlo was een jezuïetenleerling en de ouderenpartijen vonden in de jaren negentig hun basis in Eindhoven. Al met al lijken nieuwe politieke bewegingen, of ze nu populistisch worden genoemd of niet, snel aan steun te winnen in het katholieke zuiden. Jan Dirk Snel ziet het populisme in deze lijn als iets wat hoort bij de katholieken die losser zijn in hun religie en meer openstaan voor nieuwe politiek. Ook zijn de CDA-kaderleden die zich positief uitspreken over samenwerking met de PVV overwegend katholiek. Toch mag deze constatering niet teveel afleiden.
De ChristenUnie lijkt op het eerste gezicht anti-PVV. Na de Tweede Kamerverkiezingen sloot André Rouvoet samenwerking met Wilders uit en twee CU-prominenten betitelden de PVV in een opiniestuk als antirechtstatelijk. Niettemin raakt de boodschap van Wilders bij een deel van het CU-electoraat een gevoelige snaar. De website van het zeer op de ChristenUnie georiënteerde Nederlands Dagblad staat vol met reacties van orthodox-christelijke islamcritici, die in Geert Wilders een soort van nieuwe Messias zien die het christendom moet beschermen tegen het kwaad van de islam. Wilders’ boodschap lijkt vooral aan te slaan bij ‘evangelische’ christenen. Zij zijn, omdat zij in tegenstelling tot gereformeerde christenen vooral emotioneel en minder rationeel geloven, gevoeliger voor complottheorieën en de aantrekkingskracht van sterke leiders. Ook zijn evangelischen net als Wilders zeer pro-Israël. Toch heeft de ChristenUnie op 9 juni nauwelijks stemmen aan de PVV verloren. Ook de SGP verloor weinig stemmen aan Wilders. Hoewel de achterban van de SGP zich herkent in veel PVV-standpunten (tegen de islam, voor Israël, tegen links en vooral tegen het non-discriminatiebeginsel), blijft men de eigen partij trouw. ChristenUnie en SGP zijn veel meer verzuild dan het CDA, en hebben daarom minder last van electorale concurrentie van de PVV. Sympathie voor Wilders vertaalt zich dus niet altijd in een stem op de PVV.
Wilders zelf is een markante politieke verschijning met een meanderende loopbaan. Waar hij begon als liberaal, is hij uitgegroeid tot nationaal populist. Hij groeide op in het katholieke Venlo, maar is voor zover bekend nooit heel religieus geweest. Wat wel als een rode draad door zijn leven loopt, is zijn liefde voor de staat Israël. Wel is hij zijn politieke gedragingen zich meer en meer gaan richten op de joods-christelijke cultuur en de bescherming daarvan tegen de islam. Hierin is hij de politieke opvolger van Fortuyn die de islam ook onverenigbaar achtte met de joods-christelijke tradities.
Concluderend kun je met het christendom zowel linksom als rechtsom en zijn christenen niet per definitie meer pro of contra Wilders; ook binnen deze gemeenschap wordt verdeeld op hem gereageerd. Om deze scheidslijn vast te leggen op de grens katholiek of protestant is eenzijdig en doet geen recht aan de complexe werkelijkheid. Wel is er veel sympathie onder katholieken, maar die is er ook vanuit een aanzienlijk deel van de protestanten. De van oudsher christelijke partijen hebben, evenals veel andere traditionele partijen, hun vanzelfsprekende legitimiteit ten opzichte van hun achterban verloren: dit verschijnsel is echter niet puur christelijk.
Ewout Klei is politiek historicus, Jeffrey Lemm is bestuurskundige en algemeen bestuurslid van de VVD Kamercentrale Brabant.
Een uitgebreidere versie van dit artikel staat in het decembernummer van Liberaal Reveil, het orgaan van het wetenschappelijk bureau van de VVD.
Voor veel mensen is hij dit wel. Ik moet eerlijk zeggen, ik kijk ook veel bij open doors en sommige dingen zijn gewoon verontrustend. Hij geeft christenen ook alle ruimte, hij roerde zich ook niet bij het pedo schandaal, had het eens imams moeten zijn, dan was de wereld te klein.
Ikzelf moet hem niet, een nieuwe profeet is hij van de sekte die PVV heet.
Mensen zijn mij te gedwee die hem klakkeloos volgen, en te agressief als je hem niet aanbid, of zoals ik, niet kan luchten of zien.
Sekteleden geloven ook dan hun leider een profeet is immers, ze plegen er zelfs zelfmoord voor en ja die verafgoding zie ik bij PVV ers ook, niet bij allemaal, maar bij sommigen wel.
Goed artikel. Ook op internet kun je zien dat veel aanhangers Wilders bijna als een nieuwe messias aanbidden. Mensen met een Christelijk religieuze achtergrond zijn vaak even pro Israël als anti Islam. Dat goldt vroeger voor mensen als van Agt ook. De opkomst en acceptatie door CDA en VVD (om hem klein te houden) van Wilders maakte het mogelijk om dit meer openlijk en radicaal te steunen.
Een lijn die eigenlijk pas enkele decennia na de 2e wereldoorlog ingezet werd. Daarvoor werden Joden ook theologisch vrij makkelijk weggezet als hen die Christus aan het kruis sloegen. Voor het gemak maar vergetend dat ook hij een Jood was. Men sprak voor 1940 liever van een Christelijk-Humanistische traditie.
De uiteindelijk gruwelijke gevolgen van de in Europa eeuwenlang bestuurlijk naagestreefde uitsluiting en deels Christelijk theologisch verdedigde jodenvervolging plus de stichting van de staat Israël, leidden mede tot een schuldbewust binnen ‘onze’ cultuur halen van de Joden. Men ging opnieuw teveel claimend spreken over een Joods-Christelijke traditie.
Het eerder vooral uitgesloten Jodendom werd ineens zelfs voor het Christelijke geplaatst. Vooral in evangelisch gereformeerde kring appelleerde dit aan een geloof in ‘hun’ Oude en Nieuwe Testament. Voeg dit bij een eeuwenlange strijd in Europa met ‘die Moren’ van de Islam en het is weinig verrassend dat zoveel belijdende Christenen als een blok vallen voor tenminste een deel van de nieuwe ‘heilsleer’ van Wilders.
Grote tegenstrijdigheden binnen het Christendom? Zou het soms kunnen dat je niet een hele religie over één kam kunt scheren? Hier kan Wilders nog wat van leren…
Fanatieke christenen en fanatieke moslims zijn onverenigbaar, dat is een feit. Maar de ‘gewone’ christen en moslim zijn in Nederland allemaal gewone nuchtere Nederlanders met allemaal hun eigen meningen en het recht daarop. Dingen zijn niet zo zwart-wit als sommige ons voorspiegelen.
Het geloof in de doctrineleer binnen christelijke kerken bepaalt evenredig de vookeur over de ideologie van Geert Wilders. Zowel de sharia als de talmud of de christelijke doctrine bepaalt dat de orthodox-gelovige zijn geloof aanvaardt als het enige ware en andere gelovigen niet alleen ziet als afvalligen, maar als een groot gevaar. Voor deze christenen betekenen de voortdurende waarschuwingen van Geert Wilders tegen de Islam een bevestiging van hun geloofsovertuiging.
Wat meer inzicht en kennis bij deze achtergrond werpt al snel een goed licht op het waarom… het aantal PVV-stemmers in o.a. Brabant en Limburg enorm is toegenomen.
De anti- PVV gevoelens bij een andere groep christenen is dan juist weer het gevolg van hun geloofsleer die wordt gebaseerd vanuit het Nieuwe Testament.
Natuurlijk is Dhr Wilders de Messias niet. Dat wil hij trouwens niet zijn, maar hij is wel de man waarop iedere weldenkende zit op te wachten.
Kortom de juiste man die ons land zal redden van het schurftige gespuis.
Aerenhoudt Gambrandt, ik als weldenkend mens zit absoluut niet te wachten op een haatzaaiend fenomeen zoals Wilders.
Een man, die willens en wetens miljoenen mensen op 1 hoop gooit met terroristen en ander gajes, is geen voorbeeld voor ons land.
Kunt u mij nu eens duidelijk uitleggen waarom Wilders voor u wel de juiste man is.
Ik zie het namelijk niet.
@Pieternel, goede aanvulling. Constante blijft dat fundamentalistische gelovigen van elke godsdienst dichtbij misbruik makende haatpredikers kunnen staan. Dat zijn lieden die andere of minder scherpslijperige tradities binnen en buiten hun eigen geloof desnoods met bloedvergieten willen bestrijden.
Wat Brabant en Limburg betreft: sinds men zich uit het ‘blokdenken’ van de KVP, de RK kerk en gelieerde plaatselijke partijen ‘bevrijdde’ zagen we eerst een enorme steun voor het CDA, wat later voor de PvdA en nu voor de PVV. Men lijkt sinds het einde van het rijke roomse leven vooral ‘zwevend’ maar toch altijd fier op de eigen cultuur. Bedreigd door een buitenwereld van eerst ‘het protestante westen’ en nu immigratie uit de hele wereld. Zelfs de komst van redelijk ‘verwante’ RK Polen wordt nu vaak als een bedreiging gezien.
wilders is de redder van het westen en zal die moslim bastaarts terug naar hun woestijn sturen
daarom wilders is de messias
leve wilders
De islam heeft Nederland tot op het bot gespleten. Dwars door alle geledingen heen. Ooit polderden we verschillen weg, de komst van de islam heeft daaraan een eind gemaakt. Of de islam derhalve als aanwinst gezien moet worden laat ik aan de lezer over. BTW: met die islam zijn we nog lang niet klaar. We aint seen nothing yet. Onze eigen schuld.
eberhard – 06-01-’11 14:55
Wilders is de juiste man omdat mensen die de islam vanuit mondiaal perspectief bezien begrijpen dat we met vuur spelen. De partijen waarvan men zou verwachten dat zij zich op zijn minst verre van religies houden (links)zijn helaas islamapologeet tot en met. Wilders afkraken vanwege zijn islamkritiek is dan ook uiterst provinciaal. De problemen met de islam hebben helemaal niets met Wilders te maken. Heb je kinderen?
Kan iemand mij dan even uitleggen waarom de PVV gedoogd dat er meer imams in gevangenissen zijn aangesteld?
Terwijl de humanisten verzorgers de geestelijke zorg verminderd hebben gekregen.
Dus de moslim die humanistische hulp wil, wordt een imam door de strot gedouwd.
Met dank aan PVV, CDA en VVD
Erg rechts toch????
De SP heeft er maar vragen overgesteld. I.p.v. de PVV.
http://weblogs.nrc.nl/rechtenbestuur/2011/01/06/geestelijke-zorg-voor-gedetineerden-minder-humanisten-meer-imams/
Tja wat hebben we toch veel aan Geert Wilders, een hoop geschreeuw, veel geblaat en errug weinig wol.
wilders heeft ook een buitenlandse bloed
Beetje veel eer voor een relnicht welke meelift op goedkoop sentiment. Misschien als hij uit de kast komt.
Hahaha ik lach me suf;
http://www.krapuul.nl/video/22986/video-screening-pvv-kandidaten/
Nieuwe Messias of niet,,,,,6 dagen van 666 jaren na Abram-Ham is deze Gabriel wereldnieuws.
Een messias die net als HP overigens geen tijd heeft voor de megawatt gifbom die in zijn kerk is gegooit met politieke toestemming die vergunning heet.
Een Messias??die de eindtijd niet kent,,,
PS 1985vc (Abram) Anno 2011 = 4662 jaar = (4+2=666) = 6×666.
Onder het electoraat van de CU is Wilders ook populair vanwege zijn uitlatingen over Israel die goed aansluiten bij wat er in orthodoxe kerken en evagelisatieverenigingen leeft.
Daarnaast is ook de manier waarop Wilders omgaat met homoseksualiteit voor deze mensen acceptabel. Hij beperkt zich er toe tot het afkeuren van anti-homogeweld door islamitische jongeren en verder laat hij zich er niet over uit.
Nederland is van iedereen en niet van wilders.
Wij zijn hier de baas.
Hij krijgt nu zelfs ook nog zijn eigen propaganda zender.
Uiteraard wederom, duidelijke taal en met de vuist op tafel.
Met uitzondering van de heren, Graus, Brinkman Hernandez en Lucassen, zij krijgen een schouderklopje, en ach die brievenbussen volzeiken, ach sssstttt praten we niet meer over.
MAAR JOB COHEN… vul die zelf maar in. Een hoop rechts gebral.
Maar gelukkig weten we nu dat Willem Vermeend echt conservatief rechts is, hij wordt een van de vaste commentatoren bij WNL.
Dus in het vervolg niet meer spreken over PVDA-prominent die Job Cohen bekritiseert maar roeptoeter voor VVD en PVV.
Trouwens iemand die vaker dan één keer per jaar in het Stan Huygensjournaal of bij Harry Mens verschijnt, deugt niet.
Ach als er 1 uitvalt kan Harry Mens altijd nog invallen.
Ik schat zo in en denk dat dit programma niet veel op onze buis verschijnt.
Het is wel makkelijk voor de PVV stemmers en Wilders aanbidders, lezen is voor hen soms erg moeilijk, en nou hebben ze er beeld bij.
De fabeltjeskrant voor de liberale conservatieve mens. (lol)
wilders moet eerst naar inburgeringscursus gaan
limburgs taal versta wij niet dus of wilders moet gewoon terug gaan naar limburg dan hebben wij ook lekker rust van hem
LUCIFER JA.
@G.Augustin – 07-01-’11 14:39
Onze goede vriend Thomas Lepeltak (Stan Huijgens) is al heeeel wat jaren met pensioen.
Ja maar Lepeltak wordt nu zelf ook commentator bij WNL. En doet dat samen met ander rabiaat rechtse mensen.
Lees gewoon eens de krant
Ben blij dat na meer dan 10 jaar stagnatie eindelijk een Wilders is opgestaan die de problemen benoemt en wil adresseren.
We waren al blij dat informatie van de overheid begin 2000 niet werd vertaald in het marokkaans en turks, en ik ben nog blijer dat die lijn is voortgezet..l
En dat ligt niet aan onze elite !
Beste mensen hier een reactie van een “domme ongeletterde Hollander” die op de PVV heeft gestemd. Natuurlijk ben ik het niet met alle uitspraken van Wilders eens, maar dat hij ons wijst op de gevaren van de Islam is wel heel erg nuttig. Zelf verdiep ik me in de geschiedenis van Islamitische landen. Nou ik kan je verzekeren dat het er daar wel iets anders aan toegaat dan in Nederland. De mensen die hier een godsdienst belijden zijn niet het gevaar maar de fanatieke gelovigen die er niet voor terugdeinzen om andere mensenlevens te vernietigen. Ook onze medebewoners uit andere landen dienen onze regels te respecteren en zich aan te passen. Begint met de taal dan komen we al iets verder. Lees het boek Het huis van de moskee van Kader Abdolah, bijzonder nuttig voor een ieder die iets meer wil weten over de Islam.
Ing. K.H. Verweij
@ G.Augustin – 09-01-’11 20:24
Ik lees de Telegraaf niet, dank je.
Ken TL nog van de middelbare school, that’s all.
Wilders is een bijzonder gevaarlijk figuur. En Ing. Verweij wat wilt u nu eigenlijk met uw “itularia”aantonen? Kom, kom nou toch.
Beste Henri,
Het woord “itularia” is mij onbekend, waarschijnlijk begrijpt u niet mijn bedoeling.
Ik wilde de tegenstanders van de PVV er op wijzen dat ook een hooggeschoolde Hollander achter de zienswijze van de PVV kan staan. Dat zijn toch allemaal domme mensen?
En na jaren avondstudie, zonder subsidie, heb ik mijn titel verdient. En Wilders gevaarlijk? Nou voorlopig heeft hij nog niemand gedood en moet hij worden bewaakt voor gevaarlijke gekken. Intussen toch maar dat aanbevolen boek lezen, lijkt mij beter dan kritiek op anderen te hebben.
Ing K.H. Verwey
Ik ben op de PVV tegen omdat hij zo slecht is voor de laagopgeleiden.
Ik denk dat het voor de beneden modalers beter is voor hun portemonnee, om even goed de PVV in de gaten te houden.
Hij lijkt niet eens op Jezus.
Jezus zorgde voor de armen.
Wilders zorgt voor de rijken.
Onder het mom ieder voor zich, en God voor ons allen, of Israël.En ik een beetje meer als jij.
Dat is Wilders en zijn zijn politieke standpunten. Rijk rijker het rijkst.
Nou eeh kijk ut sit so eeeh als we nou es nee asse we nou es eeeh niette eeeh nee ook nie ik vin dat eeeh ach wat was ook al weer de betoelingk en nog meer van dit gezwets vind men hier en we kunnen er nog geen moer van begrijpen maar dat zal wel aan mijn senioren momenten liggen!!!!!
Vlak na de moord op de heer fortuyn,zijn veel mensen op de CDA gaan stemmen omdat men hoopte dat de christenmens
ons zou redden van de nieuwe extreme andere(geweldadige) cultuur die hier sinds 50jaar is gehuisvest.
2x hebben ze daardoor de kans gehad te regeren.
En toen was er ineens iemand die het wel begreep.
Gevolg was dat de stemmers die bij de PvdA waren weggelopen en CDA hadden gestemd,nu op Wilders gingen stemmen en geloof het of niet het was niet enkel protest maar ook uit inmiddels opgedane ervaring dat men op GW stemt.