Vervolgde christenen

Je kunt niet zeggen dat de westerse wereld eendrachtig tegenover de moslims staat, of omgekeerd.

Het nieuwe jaar ging in de eerste nacht met een daverende knal van start. Bij een aanslag op een koptische kerk in de Egyptische kuststad Alexandrië kwamen 21 gelovigen om het leven. Die klap staat niet op zichzelf. Twee maanden eerder waren bij een aanslag op een kathedraal in Bagdad al zestig christenen om het leven gekomen, en er doen berichten de ronde dat er nog meer christelijke doelen op het lijstje van Al-Qaida staan, in de moslimwereld en Europa. Dat maakt het voor de christelijke wereld moeilijk om de ogen de blijven sluiten voor het geweld tegen de eigen geloofsgenoten – en dat gebeurde ook niet. Op Nieuwjaarsdag sprak paus Benedictus XVI zich hiertegen uit, dezelfde paus die in een geruchtmakende rede in Regensburg in 2006 al met een citaat van een middeleeuwse Byzantijnse keizer op de gewelddadige kanten van de leer van Mohammed had gewezen. Een visionaire blik, al verwees die naar een (duister) verleden.

De toekomst moet uitwijzen of we aan de vooravond staan van nieuwe godsdiensttwisten tussen moslims en christenen; aan Al-Qaida gelieerde groepen lijken daar op uit te zijn. Sommigen zullen zeggen dat die oorlogen al bezig zijn en eigenlijk nooit zijn opgehouden. Zie de Balkan, waar in de jaren negentig moslims werden verdreven, of de Kaukasus, waar de strijd in Tsjetsjenië ongemeen wreed was. Maar dit waren geen oorlogen tussen moslims en de christelijke wereld. In Bosnië en Kosovo greep de NAVO in ten gunste van moslims, tegen orthodoxe Serviërs, en in de Kaukasus werden de Russen door het Westen vanwege mensenrechtenschendingen bekritiseerd. Je kunt niet zeggen dat de christelijke wereld eendrachtig tegenover de moslimwereld staat, zoals ook het omgekeerde niet waar is. De meeste godsdiensttwisten vinden in eigen kring plaats en de koloniale Europese mogendheden kennen een traditie van verdeel-en-heers. Zo zocht het Ottomaanse Rijk bescherming bij Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, tegen het oprukkende Rusland, dat uit was op vrije doortocht door de Bosporus. Geopolitieke overwegingen staan altijd voorop.


Dat geldt zelfs voor het Vaticaan. Dat opereerde tijdens de Koude Oorlog omzichtig tegenover het communistische Oostblok, waar de kerk onderdrukt werd en moest zien te overleven, tot de Poolse paus met steun van Ronald Reagan voor een assertieve koers koos. Washington steunde toen ook de moedjahedien in het door de Russen bezette Afghanistan. Laten we echter niet doen alsof het Westen steeds op kruistocht is. Barack Obama stak zijn hand naar de moslimwereld uit, in de hoop de jihad de pas af te snijden, en hoewel de Duitse paus scherper is dan zijn Poolse voorganger, predikt het Vaticaan nog steeds verzoening tussen de godsdiensten. Heilige oorlogen horen niet bij de moderne wereld. Het Westen wil historische scheidslijnen overwinnen, een streven waarbij ook Michail Gorbatsjov – de Sovjetleider werd een geziene gast in Witte Huis en Vaticaan – zich in de jaren tachtig aansloot.

Toch heeft zich in een eeuw waarin de westerse mogendheden vooral druk waren met elkaar en met Rusland, een niet eens zo sluipende islamisering voltrokken in het Midden-Oosten. In gebieden die in de Bijbel worden beschreven, leven haast geen christenen meer. Die verdamping vond plaats in een tijd dat de moslimwereld zwak was en door westerse mogendheden werd gekoloniseerd. Het begon in de nadagen van het Ottomaanse Rijk en de geboortejaren van de Turkse republiek, die zich beroept op haar moderne seculiere karakter maar ook het product is van volkenmoord en etnische zuiveringen. Alleen de oprichting van een joodse staat, zelf ook getekend door genocide, doorkruist deze islamisering. In Europa, dat weinig meer met religie op heeft, denken nu velen dat het Heilige Land ‘altijd’ in meerderheid moslimterritorium is geweest. Dat knaagt ook aan het bestaansrecht van Israël, dat daar niet zou thuishoren. En als er nog christenen in de regio worden waargenomen, zoals in Libanon, gelden zij als ‘fascisten’ die uitnodigen tot nog meer Hezbollah.


Gegeven de mentale kloof tussen het moderne Europa en het door religieus fanatisme verscheurde Midden-Oosten, baart de benarde positie van de kopten in Egypte amper opzien. Maar de recente aanslag kan een alarmbel zijn. Tien jaar na 11/9 blijft Al-Qaida stoken en richt de terreur zich tegen christelijke minderheden in het Midden-Oosten die al gemarginaliseerd zijn en voor hun overleven moeten vrezen. Niet dat er veel westerse solidariteit met vervolgde christenen is te verwachten, en het is zelfs de vraag of zij niet nog meer in de verdrukking komen als het Westen de trom gaat roeren. Maar ‘wegkijken’ kan niet meer: daarvoor is de toestand te ernstig.

Dirk-Jan van Baar