Western smaakt naar rook, stof en bloed

Halverwege True Grit liggen een sheriff annex premiejager (Jeff Bridges) en een veertienjarig meisje (Hailee Steinfeld) bij een blokhut te wachten op de komst van een groepje rovers. Het meisje vraagt haar metgezel wat hij van plan is.

Hij: “Ik wacht tot ze naar binnen gaan en schiet de laatste man dood. Dan zitten ze in de val.”

Zij: “Je gaat hem in z’n rug schieten?”

Hij: “Ja. Dan weten ze tenminste dat het menens is.”

De conversatie is karakteristiek voor de harde, zeg maar gerust onbarmhartige ondertoon van de film. In westerns van de oude stempel waren de hoofdpersonen doorgaans stoffige varianten op ridders die er erecodes op nahielden en elkaar bij voorkeur naar het leven stonden in een ‘eerlijk’ gevecht. De personages in True Grit hebben het daar niet zo op begrepen. Als het zo uitkomt, schiet je iemand in z’n rug. Daar wordt verder niet moeilijk over gedaan.

Het westerngenre heeft de laatste jaren een bescheiden comeback gemaakt in een rauwere en van (valse) romantiek gespeende vorm. De (onderschatte) tv-serie Deadwood was er een fraai voorbeeld van. True Grit zou als een geslaagde representant van die trend te beschouwen zijn geweest, ware het niet dat de film gebaseerd is op een boek uit 1968 (van Charles Portis) dat een jaar later reeds verfilmd werd. De premiejager werd destijds gespeeld door John Wayne in een voor zijn doen ongewoon cynische rol. Het zou hem een Oscar opleveren – zijn enige.

Anno 2011 hebben Ethan en Joel Coen zich aan een nieuwe verfilming gewaagd en dat heeft geresulteerd in hun meest succesvolle film. Nu zegt dat op zichzelf niet zo veel, want de Coens hebben een ietwat dubbelhartige relatie met Hollywood. Hun grootste succes tot dusverre (Burn After Reading) was tevens hun zwakste film.

Dit keer gaan kritische waardering en commercieel succes echter hand in hand, want True Grit slaagt op alle fronten. De eigenzinnige Coen-signatuur komt tot uiting in de scherpe en geestige dialogen, de kleurrijke personages (de ontmoeting met een rondreizende tandarts vormt een afzonderlijk miniatuurtje), de ietwat surrealistische zijpaden die het verhaal inslaat en de indringende visuele esthetiek. Maar de film werkt ook op een ander, meer basaal niveau. True Grit is namelijk ook een heerlijke, rauwe western. Eentje die naar stof, bloed en rook smaakt en behendig naar een spannende ontknoping toewerkt. Jeff Bridges neemt een risico door zijn personage tot welhaast karikaturale proporties uit te vergroten. Hij levert een memorabele acteerprestatie. Maar de échte ster van True Grit is Hailee Steinfeld. Zij speelt het veertienjarige meisje dat vastbesloten is zich te wreken op de moordenaar van haar vader. Dat doet ze met opmerkelijke vanzelfsprekendheid. De laatste keer dat ik een kind zó’n verpletterend sterke rol zag spelen, was in The Sixth Sense waar Haley Joel Osment voortdurend ‘dead people’ zag. Een bekende naam is Steinfeld (nog) niet en dus werd haar geen vermelding op de filmposter gegund. Daar staan wel de namen van Matt Damon en Josh Brolin, twee acteurs die door dit veertienjarige talent van het scherm worden geblazen.


True Grit. Regie: Joel en Ethan Coen. Sinds 11 januari in de bioscoop.

Erik Spaans