Voodoo economics

De erfernis van Reagan drukt nog altijd zwaar op Obama.

De Amerikaanse politiek heeft zich belachelijk gemaakt. Weliswaar is met de verhoging van het schuldplafond een economische ramp op het nippertje afgewend, maar dat het zover kon komen is erg genoeg. Daarbij vormt de deal in het Congres nog niet het begin van een echte terugdringing van het gigantische Amerikaanse begrotingstekort. De bezuinigingen zijn te weinig en te vaag, en de Tea Party blokkeerde elke belastingverhoging die Barack Obama had gewild. Dat deed de president eruitzien als verliezer en roept ernstige vragen op over de realiteitszin van de rechtse Republikeinen, die steeds meer in een eigen fantasiewereld leven. De markten beoordeelden de deal dan ook als broddelwerk.

Amerika heeft niet zo in de put gezeten sinds het aantreden van Ronald Reagan, en ik denk weleens dat we alsnog de prijs betalen voor zijn erfenis. Daarmee doel ik niet op het oude verwijt van links, dat een ongebreideld kapitalisme sinds de ‘Reagan-revolutie’ voor de huidige crisis verantwoordelijk houdt. Die kritiek negeert de enorme economische opleving die er ook is geweest en met ups en downs tot 2007 aanhield. Ik doel op de historische mythevorming die over Reagan is ontstaan en een eigen leven is gaan leiden. Voor Obama is het charisma van Reagan een inspiratie en hij hoopt op eenzelfde manier een transformatie te bewerkstelligen (de andere kant op). Voor rechts Amerika is Reagan simpelweg een superman.

Obama is het enorme politieke krediet waarmee hij begon kwijt. De president is nog geen loser, want Osama bin Laden is gedood en Obama erfde de slechte economie van zijn voorganger. Maar toen de Amerikanen om banen schreeuwden, waren peperdure zorgplannen het recept van Obama, en vorige week liet hij zich chanteren door de Tea Party. Vergelijk dat met Reagan. Hij beloofde de defensie-uitgaven te verhogen en de belastingen te verlagen, en ontsloeg bij zijn eerste krachtmeting de stakende Amerikaanse luchtverkeersleiders. Dat bewees dat er met de president niet te sollen viel. Reagan had ook steun onder conservatieve Democraten en kon coalities bouwen met een Congres dat in meerderheid een andere politieke kleur had dan de president. Obama heeft daarentegen onder Republikeinen geen aanhang en zijn charisma is verbleekt. Niemand houdt echt van Obama. Zijn hooghartigheid zit hem in de weg, waar Reagan met zijn aanstekelijk optimisme altijd warmte uitstraalde en een kwinkslag paraat had.


Jammer voor Obama, maar geen ramp. Amerika doet er goed aan te ontnuchteren en niet steeds te vertrouwen op de magie van charismatische figuren. De erfenis van Reagan op rechts Amerika, dat ook de luie kanten van de great communicator verheerlijkt, is in dat opzicht schadelijker. Toen de latere vicepresident en president George H.W. Bush in 1980 van Reagans economische plannen hoorde, sprak hij van ‘voodoo economics’. Wat Reagan wilde, kon volgens de boekjes helemaal niet. Maar Reaganomics bleek te werken (de verhoogde defensie-uitgaven stimuleerden de economie op keynesiaanse wijze), en Reagan stelde wel meer experts in het ongelijk. Geen enkele strateeg nam het raketschild SDI serieus, maar de president geloofde er wel in en bleef aan het idee vasthouden. En toen zijn oproep “Mr. Gorbachev, tear down this wall!” ook nog gehoor vond, leek het alsof de inzichten van een cowboy uit Hollywood superieur waren aan de complexe analyses van alle denktanks in de wereld.

Het charmante simplisme van Reagan voedde het traditionele wantrouwen tegen academici en de overheid, met ruïneuze uitwerking op de Republikeinen. Niet eens op George W. Bush, die uit een professionele politieke familie kwam en zich liet adviseren door neoconservatieve intellectuelen, maar wel op de populistische Tea Party en de hyperactieve huisvrouw Sarah Palin, voor wie ‘Washington’ niks goed kan doen en alle beleidsexperts oplichters zijn die de vrijheden van de gewone Amerikaan bedreigen. Het resultaat is verlamming van de Amerikaanse politiek en de ‘voodoo economics’ die vader Bush al in 1980 voorzag.

Dirk-Jan van Baar