Tonio moet op de AKO-shortlist

De jury van de AKO Literatuurprijs heeft een foutje gemaakt. Tonio, het meesterwerk van A.F.Th. van der Heijden, ontbreekt op de shortlist van auteurs die meedingen naar deze toch redelijk prestigieuze en begeerde boekenprijs. Foutje. Kan gebeuren.

Of zou het ernst zijn, heeft men daadwerkelijk gemeend Tonio niet mee te laten doen?

Ik kan het niet geloven, maar te vrezen valt dat het boek echt geen kans maakt. Naar de redenen valt slechts te gissen: Tonio is het hartverscheurende, waargebeurde relaas van de plotselinge dood van Tonio, de 22-jarige zoon van de schrijver. Een boek dat ik zelf niet eens heb gelezen, omdat ik het niet durf, want het is te erg, te herkenbaar. Een boek dat in alle recensies de hoogste waardering kreeg. Een boek kortom, dat ertoe doet. Kom daar tegenwoordig nog eens om.

Misschien heeft de jury onder aanvoering van CDA-politicus Ernst Hirsch Ballin gedacht dat het geen pas geeft een dergelijk treurig verhaal te belonen met vijftigduizend euro en een beeldje. Een kwestie van smaak, zoiets. Daar is op zichzelf nog wel iets voor te zeggen, maar Van der Heijden heeft er zelf voor gekozen om zijn lezers, het publiek en – vooruit – de mensheid deelgenoot te maken van het grote verdriet dat hem en zijn vrouw is overkomen. Per slot van rekening is literatuur bedoeld om woorden te geven aan het onuitsprekelijke, om het onbegrijpelijke enigszins begrijpelijk of voorstelbaar te maken, om vat te krijgen op de werkelijkheid hoe gruwelijk die ook is. Bas Heijne heeft een boek gewijd aan de toekomst van de roman in het mediatijdperk, die er volgens hem amper nog is. Tonio laat ons nou juist zien dat de roman springlevend is.

De jury van de AKO Literatuurprijs 2011 heeft nog een paar weken om haar fout te herstellen. En als dat achterwege blijft, zouden alle recensenten van dag- en weekbladen een handtekeningenactie moeten starten om Tonio alsnog toe te laten tot de shortlist.

Of zouden ook de juryleden het niet hebben aangedurfd om Tonio te lezen?

frans van deijl