Het wordt ernst

Europa is alle illusies voorbij en daarmee ‘reëler’ dan ooit.

De euro is gedoemd. Aldus Syp Wynia, commentator van Elsevier. Het experiment is tegen zijn grenzen aangelopen en de fundamenten deugen niet. Hoofdredacteur Arendo Joustra doet daar nog een schepje bovenop. Hij zet zich af tegen de ideologen van Europa, die elke kritiek op hun project als ‘anti-Europees’ afdoen. Het doet hem denken aan de vroegere communistische wereld of aan verblinde gelovigen, voor wie argumenten niet tellen en feiten nog minder.

Hoewel ik zulke dingen in het verleden ook wel heb beweerd, ben ik het ditmaal niet met ze eens. Allereerst verbaas ik mij over de stelligheid van dit solide weekblad, dat conservatief Nederland tot zijn lezers rekent. Ik dacht niet dat het bedrijfsleven en de VVD de euro al hebben opgegeven. Zouden ze daar ineens niet meer zakelijk zijn? Tevens denk ik dat ‘de feiten’ een ander beeld laten zien en dat er juist een ideologische ontnuchtering plaatsvindt.

Natuurlijk hobbelt Europa van de ene crisis naar de andere. Maar ondertussen bestaat de euro nog steeds en hadden de markten er al voor de laatste top in Brussel weer een beetje vertrouwen in. Vergelijk het met België, waarvan het uiteenvallen al vaak is voorspeld, maar dat nog steeds bijeen is. Of met HP/De Tijd, dat nog elke week verschijnt. Je moet in tijden dat het bittere ernst is niet langer dan drie maanden vooruit willen zien. In zo’n periode kan er veel gebeuren, en wie nu nog zegt dat Europa alleen maar luchtkastelen bouwt, miskent dat die met de nu al twee jaar durende eurocrisis allang zijn ingestort. In de realiteit van vandaag is Europa een ploeterend gezelschap dat niet aan zijn schulden ten onder wil gaan en ondertussen in allerlei gevechten is verwikkeld over wie de rekening moet betalen. Ik zou zeggen: Europa is alle illusies voorbij en daarmee ‘reëler’ dan ooit. Het is de eurocrisis die door al zijn vertakkingen voor ‘meer Europa’ zorgt, of politici dat nu willen of niet. Dat is iets volstrekt nieuws.


Je kunt ook zeggen dat Europa alleen nog van de toezeggingen aan elkaar hangt, borgstellingen die als ze echt worden aangeroepen nooit kunnen worden waargemaakt. Een wankel fundament, maar niet noodzakelijk ondeugdelijk, omdat het uitgaat van bestaande financiële vervlechtingen binnen de eurozone. Dat is de niet weg te poetsen realiteit. De schuldencrisis van Zuid-Europa is ook de schuldencrisis van Noord-Europa, en ik vind dat dominees als Wynia die fundamentele onderlinge verwevenheid te somber en te eenzijdig voorstellen. Ik sluit ineenstorting niet uit, maar zelfs daarna gaat de euro in afgeschminkte vorm verder. Het kan zijn dat we dit stadium met de afwaardering van de Griekse schuldpositie al hebben bereikt.

Daarmee wil ik niet zeggen dat het ergste achter de rug is. Pas nu lijkt Italië te beseffen hoe ernstig de situatie is en wat voor ingrijpende hervormingen van het land worden verlangd. Voor Frankrijk, dat zijn triple A-status bedreigd ziet, is de situatie niet echt beter, want als Zuid-Europa door de mand valt, wordt ook de Franse positie ondermijnd. Italië en Frankrijk staan gigantische sociale spanningen te wachten, waarbij de Griekse en Spaanse toestanden mogelijk verbleken. Zuid-Europa kent bovendien een hoge jeugdwerkloosheid, en die los je niet op door de pensioenleeftijd te verhogen. En kun je discipline, ernst en soberheid prediken met een losbol als Silvio Berlusconi? Hier is enige tucht in de maak. Dominique Strauss-Kahn is bij het IMF opgevolgd door een vrouw, terwijl Angela Merkel de driftkikker Nicolas Sarkozy heeft getemd en met zichtbaar plezier Berlusconi op de billen tikt.


Het lijkt afgelopen met de frivole Latijnse machocultuur, waarvoor de protestantse wereld ineens geen clementie meer heeft. Ook in die zin zijn het serieuze tijden. Onder de behoedzame leiding van Merkel, die de eurocrisis als drukmiddel gebruikt om de rest in een strenger keurslijf te persen, is Europa een nieuwe grensoverschrijdende fase ingegaan. Maar voor de collegae in Elsevier is dit gek genoeg een hellend vlak.