Hoe maak je tijd voor jezelf?

Volgens een ouderwets devies is acht uur slapen, acht uur werken en acht uur vrije tijd de beste dagindeling voor de mens. Maar wie zou er zich tegenwoordig nog aan houden? Een paar cijfers: één op de zeven Europeanen voelt zich overbelast door werkstress. Nederlanders komen er met één op de negen wat beter vanaf. Maar ook bij ons nemen burn-outklachten toe: 13 procent van de werkenden krijgt er op een gegeven moment in zijn loopbaan mee te maken. Met name het vinden van een goede balans tussen werk, kinderen en andere activiteiten wordt als stressvol ervaren.

Vooral moeders hebben er problemen mee. Bovendien is de helft van de Nederlandse vrouwen economisch niet zelfstandig, en dus vatbaar voor armoede. Financieel niet gechanteerd kunnen worden en kunnen gaan en staan waar je wilt, is de sleutel tot vrijheid, tenminste in een wereld waarin bijna alles geld kost. Ook dat geeft aan dat de samenleving betere oplossingen moet vinden om werk en privé te combineren.

We kunnen niet zomaar stoppen met werken of de kinderen de deur uit doen. Hoe kunnen we die balans vinden en stressgevoelens verminderen?

“Eigenlijk zijn er twee soorten tijd: de kloktijd en de ervaringstijd. De kloktijd is een praktische uitvinding die onze dagindeling bepaalt. Hierdoor kunnen we bijvoorbeeld afspraken maken en kunnen bedrijven functioneren. Deze tijd is wel steeds meer een economisch product geworden. We hebben de indruk dat alles sneller moet, dat we meer moeten werken en dat we – ondanks alle tijdbesparende machines die zijn uitgevonden – minder tijd hebben dan ooit tevoren.

“Daarnaast is er de tijd als subjectieve ervaring. Zo kun je het gevoel hebben dat iets voortduurt, trager aandoet of juist sneller lijkt te gaan naarmate het leuker is. Deze tijd is heterogeen, dynamisch en kan onmogelijk worden gemeten. Veel mensen beschrijven dagdromen, wandelen of lezen als een ‘tijdloze’ ervaring, waarmee ze feitelijk bedoelen dat ze die andere, subjectieve tijd ervaren. We ervaren dit in werkelijk vrije tijd, die niet vooraf is volgepland. Het is ook de tijd waarin we creatief kunnen zijn of iets echt kunnen doorgronden. Door stress dreigen we vervreemd te raken van deze tweede ervaring van tijd. Je moet dus vrije uren of dagen inplannen zonder activiteiten en zonder digitale informatiestroom om de balans tussen de twee tijden terug te vinden.”


“Mensen die het gevoel hebben dat de balans tussen werk en thuis zoek is, kunnen daar op drie niveaus iets aan veranderen. Ten eerste kun je timemanagement-technieken aanleren uit boeken of via cursussen. Je tekent bijvoorbeeld een cirkel waarin je aangeeft hoeveel uren per dag je aan welke taken besteedt: werk, administratie, huishouden, kinderen… Vervolgens stel je een lijstje op met prioriteiten en ga je taken uitbesteden aan een huishoud(st)er, boekhoud(st)er of nanny. Je maakt een inschatting hoe veel geld je hiervoor opzij zet, en hoe vaak je iemand kunt laten komen. In de Verenigde Staten is deze dienstensector veel groter, en daar werken vrouwen ook bijna allemaal fulltime. Het is daar de manier om werk en gezin te combineren. Bovendien help je zo andere mensen aan een baan.

“Ten tweede moet je je bezigheden goed afstemmen met je omgeving en je partner. Je kunt bijvoorbeeld samen cirkels maken en samen een huishoudster in dienst nemen of taken beter verdelen. In Nederland wordt dit vaak helemaal niet besproken. Vrouwen nemen automatisch zorgtaken op zich, omdat we denken dat dat zo hoort. Als je zorgtaken uitbesteedt, roept iedereen meteen dat je een slechte moeder bent. Onzin natuurlijk.

“Ten derde zou het goed zijn als werkgevers hun werknemers beter zouden ondersteunen. Bijvoorbeeld via een uitgebreid vaderschapsverlof, kinderopvang, een thuiswerkoptie en flexibele begin- en eindtijden. Zo kunnen we hopelijk de cultuur veranderen, zodat je niet als vader je carrière wel kunt vergeten wanneer je er gebruik van maakt. Het is goed dat de overheid dit ‘maatwerken’ stimuleert.”


“Gedisciplineerd leven verschaft paradoxaal genoeg meer vrijheid. Een vast ritme is een remedie tegen zowel te veel als te weinig te doen hebben. Vanaf 1975 heeft de Nederlander er vijf uur meer verplichtingen bij gekregen. We hebben dus vijf uur minder vrije tijd, want we blijven dezelfde tijd aan slaap en persoonlijke verzorging besteden. Vroeger werkte de man veertig uur en drapeerde de vrouw haar tijd daaromheen. Die tijd is voorbij. Mannen en vrouwen combineren nu vaker zorgtaken en werk, waardoor beiden meer zijn gaan doen.

“De oplossing is niet terugkeren naar de traditionele verhoudingen. Ik ben blij met de emancipatie van de vrouw en de mogelijkheid om voltijds te werken. Maar het van oorsprong religieuze idee dat er vaste momenten zijn voor feest en rust is nog wél heel bruikbaar. Wanneer leefritmes verdwijnen en elke dag hetzelfde is, wordt het leven betekenisloos.

“Op maatschappelijk niveau moeten we de vrije zondag niet weggooien. Niet vanuit religieuze overtuiging, maar omwille van rust. Maatschappelijke rust betekent dat je ten minste een dag in de week niet door boormachines of vuilniswagens wordt wakkergemaakt en dat er automatisch ruimte is voor vrienden en familie. Als individu krijg je die rust nooit voor elkaar; dat valt alleen maatschappelijk te regelen.

“We zijn op weg naar een 24-uursmaatschappij en dat is niet zonder nadelen. Nu merken we al dat elke instelling zijn eigen openingstijden hanteert, dat we voortdurend op internet moeten checken of we ergens terechtkunnen, en dat het moeilijker wordt om afspraken te maken met collega’s. Ritmes maken het leven wel zo makkelijk.”

Isabelle Buhre