‘Ik begrijp niet hoe acteren werkt’

Ryan Gosling gaat volkomen op in zijn rollen. Voor zijn nieuwe film, het gewelddadige sprookje Drive, sleutelde hij zelfs de auto waarin hij rijdt grotendeels zelf in elkaar. Zo probeert hij vat te krijgen op het mysterie van het vak.

Hij karakteriseert de film als een ‘sprookje’ en vergelijkt zijn eigen rol met die van de onverschrokken ridder die de prinses komt redden. Heel even vraag ik me af of Ryan Gosling me in de maling probeert te nemen. Zijn personage in Drive beweegt zich immers in de meest schimmige uithoeken van Los Angeles en is actief betrokken bij een aantal korte maar hevige erupties van geweld. De scène waarin Gosling zijn opponent in een lift bijna letterlijk tot moes trapt, kan toch bezwaarlijk ‘sprookjesachtig’ worden genoemd? Gosling volhardt evenwel in zijn vergelijking. “Dat geweld komt voort uit de noodzaak om zijn vriendin te beschermen. En je moet niet vergeten dat het er in ouderwetse sprookjes ook heel gewelddadig aan toe kan gaan. Lees de gebroeders Grimm er maar eens op na.”

Drive wordt door hem vergeleken met de zoetsappige tienerfilm Pretty in Pink uit 1986. “Met als belangrijkste verschil dat hier af en toe een schedel wordt ingeslagen.” Gosling wilde altijd al eens een superheld spelen. “En dit komt daar dicht bij in de buurt.” De hoofdpersoon van Drive heeft inderdaad iets weg van een (in zichzelf gekeerde) strijder tegen het Kwaad. Over bijzondere gaven beschikt hij ook. Hij kan uitzonderlijk goed autorijden. Daarmee voorziet hij in zijn levensonderhoud. Hij doet stuntwerk voor films en heeft regelmatig lucratieve bijverdiensten door zich als chauffeur te verhuren aan criminelen. En zoals het vaak gaat bij een held, weet de kijker niet waar deze zwijgzame figuur vandaan komt of waar hij naartoe gaat. Hij heeft niet eens een naam. Op de aftiteling wordt het personage simpelweg aangeduid als ‘Driver’.

Gosling legt in een hotelkamer in Toronto uit dat het scenario van Drive in eerste instantie een heel andere toonzetting had. “Het was veel realistischer. Het gaf een inkijkje in de criminaliteit van Los Angeles en de manier waarop gangs opereren. Maar bij het bewerken van het scenario hebben we dat realistische aspect steeds meer teruggedrongen en er een fantasiewereld van gemaakt. Daarmee is mijn personage steeds ongrijpbaarder geworden. Mythisch bijna.”


Dat die beslissing goed heeft uitgepakt, moge blijken uit de juichende ontvangst van Drive op het filmfestival van Cannes, die de Deense regisseur Nicolas Winding Refn de prijs voor Beste Regie opleverde. Critici stelden tevreden vast dat de film zich aan etiketten en genres onttrekt. Want hoewel Drive is gebaseerd op de gelijknamige misdaadroman van James Sallis, wijkt de film sterk af van conventionele thrillers. Dat de hoofdpersoon in snelle auto’s rijdt, doet wellicht vermoeden dat op een Top Gear-publiek wordt gemikt. Maar autoliefhebbers komen slechts mondjesmaat aan hun trekken. Drive bevat weliswaar een paar spectaculaire achtervolgingen, maar de spannendste scènes zijn vermoedelijk die waarin Gosling roerloos in zijn auto zit te wachten. De regisseur beweert dat de achtervolgingsscènes ‘het saaiste deel van de opnamen’ vormden. Winding Refn (onder meer bekend van de Pusher-trilogie) heeft niets met auto’s en vermeldt met een zekere trots geen rijbewijs te hebben. Voor Gosling vormde dat overigens geen beletsel om de Deen te benaderen voor de regie.

Gosling: “Het was me vooral te doen om de ervaring van het rijden en de manier waarop mensen zich in een auto afsluiten van de buitenwereld. Dat vond ik belangrijker dan de achtervolgingen, de stunts of zelfs de snelheid van de auto. Mens en machine vormen een vreemde twee-eenheid. Wie in een auto stapt, wordt een ander mens. Een autorit kan een soort existentiële ervaring zijn. Je stapt in. Je stapt uit. En van de tussenliggende reis herinner je je soms amper iets. In Drive gebruiken we de auto om het publiek binnen te voeren in het onder-bewustzijn van de hoofdpersoon.”


Bijzonder is de welhaast symbiotische samenwerking tussen hoofdrolspeler en regisseur. Gosling: “Er was weliswaar een scenario, maar dat gebruikten we alleen als leidraad. We hebben ons van dag tot dag laten leiden door de omstandigheden, door wat we de vorige dag hadden meegemaakt of waar we die ochtend over hadden gediscussieerd.” Die werkwijze had ook tot gevolg dat de hoeveelheid tekst steeds verder terugliep. “Het originele scenario stond vol dialogen, maar gaandeweg zijn we daarin gaan snoeien, en zo werd mijn personage steeds zwijgzamer. Die dialogen zaten alleen maar in de weg. Soms kun je meer zeggen door niets te zeggen. Bij film gaat het uiteindelijk toch meer om zien dan horen.”

In de filmindustrie geldt het herhaaldelijk aanpassen van een scenario tijdens de opnamen als een kamikaze-actie, maar bij Drive heeft die werkwijze goed uitgepakt. De aanpak past ook wel bij de eigenzinnige en arbeidsintensieve manier waarop Gosling ‘op zoek’ gaat naar zijn karakters. Hij is gewend zich sterk met zijn personages te vereenzelvigen. Zo is de auto die in Drive wordt gebruikt goeddeels door hem zelf in elkaar gesleuteld. En over het jasje dat hij in de film draagt, en waarop een grote schorpioen prijkt, deelt hij terloops mee dat het door hemzelf is ontworpen.

Dat doet hij vaker. Dat zijn personage in The Notebook het beroep van meubelmaker uitoefende, was voor Gosling aanleiding om dat ambacht zelf ook onder de knie te krijgen. Uiteindelijk kregen de door hem vervaardigde tafels en stoelen zelfs een plaatsje in het decor toebedeeld. In de aanloop naar Blue Valentine ging hij nog een paar stappen verder. Hij speelt daar een man die in betrekkelijk armoedige omstandigheden leeft en wiens huwelijk dreigt stuk te lopen. Om een realistische vertolking te garanderen, besloten Gosling en tegenspeelster Michelle Williams zich een maand in een stacaravan terug te trekken waar ze met een minimaal budget moesten zien rond te komen.


Het smaakt naar method acting, maar dat is een term waarbij Gosling de schouders ophaalt. “Ik begrijp niet goed hoe acteren werkt. Ik weet niet wat ik doe. Dat ik me zo met die personages vereenzelvig, komt juist voort uit de hoop dát ik het wat beter ga begrijpen.” Hij vergelijkt de rollen die hem worden aangeboden met liedjes die je op een feestje hoort. “Het ene liedje doet je niets, maar bij een volgend liedje voel je opeens de onweerstaanbare aandrang om te gaan dansen. Waar komt die prikkel vandaan? Dat valt niet uit te leggen. Zo is het ook als ik een scenario lees. Ik weet dan vrij snel of ik iets kan met zo’n personage.”

Gosling groeide op in London in de Canadese provincie Ontario en ontwikkelde als kind de ietwat zorgelijke gewoonte zich volledig te identificeren met de helden die hij op het filmdoek zag. “Ik mocht geen films meer zien van mijn ouders omdat ze bang waren dat die een slechte invloed op me zouden hebben.” Hij voegt eraan toe dat die vrees niet ongegrond was. “Nadat ik First Blood had gezien, identificeerde ik me zo sterk met Rambo dat ik de volgende dag de steakmessen van mijn moeder uit de keukenla heb gepakt en die op school naar leerlingen heb gegooid.” Niemand raakte gewond, maar de jonge Ryan werd wel een tijdje geschorst. “Daarna mocht ik van mijn ouders alleen nog maar naar documentaires op National Geographic Channel kijken. En bijbelse films… die overigens buitengewoon gewelddadig zijn.”

Goslings inlevingsvermogen heeft zich op latere leeftijd uitbetaald in een aantal memorabele en uitzonderlijke acteerprestaties. Te beginnen met The Believer. Hij was amper twintig jaar oud toen hij jubelende kritieken kreeg voor zijn vertolking van een joodse jongeman die zo’n afkeer van zijn milieu heeft dat hij zich aansluit bij een groep neo-nazi’s. Daarmee was hij ook in één klap verlost van het stigma van tienersterretje. Zijn grootste claim to fame was tot die tijd immers een rol in de tv-serie Mickey Mouse Club geweest (hij woonde in die periode nog een tijdje in bij de moeder van medespeler Justin Timberlake). De angstaanjagende intensiteit die hij in zijn personage in The Believer wist te leggen, opende nieuwe deuren.


Twee jaar later voegde hij romantiek aan zijn repertoire toe met The Notebook. “De verliefdheid spat van het doek,” stelde HP/De Tijd. Werkelijkheid en fantasie liepen op de set door elkaar, want Gosling kreeg een relatie met zijn tegenspeelster Rachel McAdams. In Lars and the Real Girl vertolkte Gosling vervolgens een man die oprechte liefde voelt voor een pop van het type dat in seksshops wordt aangeboden. Een nogal absurd gegeven. Des te knapper dat het Gosling lukte de kijker voor zich te winnen. In 2006 hield hij een Oscarnominatie over aan zijn vertolking van een verslaafde leraar in Half Nelson.En vorig jaar maakte hij indruk in het schurende relatiedrama Blue Valentine.

Wie de lijst met zijn films overziet, treft tussen 2007 en 2010 een gapend gat aan. Gosling had zich even ‘teruggetrokken’. De producenten van de thriller Fracture hadden in 2007 al de nodige moeite contact met hem te leggen, aangezien Gosling zonder opgaaf van redenen gedurende enkele maanden in een tent was gaan wonen. Zelf heeft hij een bondige verklaring voor het feit dat hij zich gedurende twee jaar niet op een filmset heeft vertoond. “Ik heb toen bewust de tijd genomen om me aan Dead Man’s Bones te wijden.” Die band – waarvan Gosling zanger is – bracht in 2009 een album uit. Hij streeft ernaar zijn carrières als muzikant en acteur te blijven combineren. “Dat is lastig, omdat filmrollen zoveel concentratie vereisen, maar ik geloof niet dat het elkaar in de weg zit. Ik denk eerder dat het twee disciplines zijn die elkaar ondersteunen, elkaar voeden…” Een mooi voorbeeld daarvan is te zien in een weergaloze scène in Blue Valentine, waarin Gosling zijn tegenspeelster het hof maakt door in het portiek van een winkel met raspende stem een liedje te zingen, zichzelf begeleidend op een ukelele.


Naast een allengs uitdijende reeks onderscheidingen en nominaties begint ook de belangstelling van Hollywood de laatste tijd toe te nemen. Want hoewel Gosling een welhaast onopvallend voorkomen heeft en niet bepaald het type ‘hunk’ is van wie tienermeisjes posters boven hun bed hangen, is het studio-executives niet ontgaan dat er iets bijzonders gebeurt zodra je de camera op hem richt. Hij is geleidelijk in de pikorde gestegen en schuurt nu óók voor grote commerciële films tegen de A-status aan. “Ik heb in het afgelopen jaar zo veel aanbiedingen gehad waar ik geen nee tegen kon zeggen, dat ik onafgebroken aan het werk ben geweest.”

De oogst daarvan heeft inmiddels ook de Nederlandse bioscopen bereikt. Wie Gosling wil zien, kan al een poosje naar de romantische komedie Crazy, Stupid, Love of het politieke drama The Ides of March. En deze week komt Drive daar dan nog bij, een groezelig en bloederig ‘sprookje’ met een hoog quotum aan botbreuken, verwrongen staal en snoeiharde technomuziek. Of in de woorden van Gosling: “Een suikerspin, gedoopt in bloed.”

Meer leuke content? Like ons op Facebook

Erik Spaans