De Europese vuurzee

Misschien redt de pokerface van brandweercommandant Merkel onze munt.

Heeft u ze nog: drachmen, lires en peseta’s? Het zou zomaar kunnen dat u die komende zomer weer kunt gebruiken als u in Zuid-Europa met vakantie gaat. Tenminste, als u die vakantie dan kunt betalen, want als de euro valt, verliest u mogelijk uw baan.

Het politieke spel rond de euro bereikt een climax. Op het moment dat ik deze column schrijf, bericht de Duitse krant Bild dat bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy de landen in de eurozone ertoe aanzetten snel nieuwe afspraken te maken over strengere begrotingsdiscipline. Er zou worden gewerkt aan een nieuw stabiliteitspact.

Om dat voor elkaar te krijgen, heeft Merkel de afgelopen weken nee moeten zeggen tegen het ene na het andere voorstel: euro-obligaties, bijstorting in het noodfonds, een grotere rol voor de Europese Centrale Bank (ECB). Allemaal zaken die worden gepresenteerd als ‘de redding van de euro’, maar Merkel moet er vooralsnog weinig van hebben.

Wat is er aan de hand? In welke fase van de eurosage zijn we beland?

Om die vraag te beantwoorden gaan we terug naar de metafoor van de uitslaande brand, die hier eerder werd gebruikt. De brand woedt in de zuidelijke landen (die onder druk van de financiële markten niet meer aan geld kunnen komen om ambtenaren en leraren te betalen). Om te voorkomen dat de brand overslaat naar het noorden (Nederland, Duitsland, Frankrijk, België) is een waterkanon nodig (een bak met geld of andere vormen van garanties), zodat overal rondsluipende ‘pyromanen’ (financiële markten) ervan overtuigd raken dat ze hun lucifers nu wel kunnen opbergen. Echter: de brandweer (met name Duitsland) weigert dat waterkanon op te stellen, zolang garanties van de huiseigenaren (zuidelijke landen) uitblijven dat ze herhaling zullen voorkomen door brandbeveiliging te installeren (structurele maatregelen en prudent begrotingsbeleid).


Die impasse proberen Merkel en Sarkozy op dit moment te doorbreken. En dat politieke spel is gruwelijk spannend. We zien vooral de pokerface van Angela Merkel, die nu al weken de hand op de brandslang houdt. En met haar ook de Europese Centrale Bank, die vooralsnog weigert het overaanbod aan staatspapier op te kopen om op die manier de rente binnen te perken te houden. IJzeren Angela houdt voet bij stuk: eerst politieke hervormingen, zei ze afgelopen vrijdag opnieuw.

Hoe koeler Merkel, des te paniekeriger de stemming buiten Europa en op de markten. Commentatoren en economen schreeuwen dat commandant Merkel nu echt eerst moet blussen en pas daarna kan onderhandelen over het type brandbeveiliging. Zij zien geen pokerface, maar een autist die blind is voor de voortschrijdende onttakeling van de eurozone.

Merkel wil een fiscal union, liet ze vorige week weten. Wat ze daarmee precies bedoelt, is nog onduidelijk. Premier Mark Rutte werd er in elk geval zenuwachtig van en liet onmiddellijk weten dat Nederland geen begrotingssamenwerking wil, enkel begrotingscontrole. Maar het lijkt erop dat Merkel verder wil gaan dan boetes opleggen aan landen waar de begroting uit de hand dreigt te lopen. Als het nodig is, zou Brussel zelfs grip krijgen op zaken als de pensioenleeftijd en de arbeidsmarkt in een land.

Dat is nogal wat. Het gaat hier om het opgeven van autonomie van landen aan Brussel. Merkel wil de weeffout in de euro herstellen. Daarvoor zijn nieuwe afspraken nodig. Iets wat in de trage besluitvormingsprocessen van Europa jaren duurt, probeert zij nu in luttele weken erdoorheen te duwen. Merkel dwingt brandbeveiliging af door het vuur hoog te houden.


Zolang Merkel de bluskraan dicht houdt, heeft ze de macht in handen. Ze gaat daarbij langs het randje: het Europese bankwezen kan al nauwelijks meer aan geld komen, zelfs Duitsland heeft moeite om nog staatsleningen uit te geven. Wat als er onverwacht toch weer een bank omvalt?

Merkel speelt met vuur. Gaat ze de geschiedenisboeken in als de IJzeren Dame die de euro redde of als de stoïcijnse autist die hem om zeep hielp?