Een beetje dubbel

Het raadsel der verstaanbaarheid is de titel van de net in boekvorm verschenen lezing. Een toespeling op de beroemde Huizinga-lezing van Karel van het Reve, Het raadsel der onleesbaarheid.

Van het Reve zou waarschijnlijk – niet geheel ten onrechte – zijn vraagtekens plaatsen bij Thoméses ondertitel: Over de kunst van het authentieke.

Vaag woord, authentiek. Het wordt grotendeels duidelijk wat Thomése ermee bedoelt: ‘(-) dat wat aan de vorm voorafgaat, zoals de ziel volgens sommigen aan het lichaam voorafgaat’ en, iets verderop: ‘(-) vorm die niet als vorm wordt ervaren, maar als inhoud. Als kern, wordt er ook vaak gezegd.’ Toch blijft het iets troebels houden.

Het raadsel der verstaanbaarheid had een tweedelige lezing kunnen zijn: het eerste deel gaat, grof samengevat, over betekenis en informatieoverdracht, en wat er nou precies door de taal wordt overgedragen. Er worden denkers als Derrida, Adorno en Barthes bijgehaald- niet de meest heldere figuren, en ook het betoog over verstaanbaarheid is hier en daar lastig te volgen.

Het tweede deel gaat over de besmetting van de literatuur door de marktwerking. Een pleidooi tegen het eenduidigheidsideaal, de ‘massale zwendel die massacommunicatie is’, tegen de institutionalisering van de literatuur, vóór de subversieve schrijver, de schrijver die de werkelijkheid weet te benaderen in zijn werk, zonder dat je precies kunt zeggen wat die werkelijkheid is. Het zit ‘m in elk geval in de vorm, niet in de inhoud die je op de achterflap kunt samenvatten.

Vooral het tweede deel, met een aantal prachtige typeringen van de – inderdaad afschuwelijke – literaire marketingstuntjes, is de moeite waard. De sneer naar ‘multiculticlown’ en ‘het vergaderproduct’ Kader Abdolah is een aardige toegift.


P.F. Thomése: Het raadsel der verstaanbaarheid – Over de kunst van het authentieke. Contact. € 4,50.