De smaak van gans

Wat doen we met de ganzen die op Schiphol de vliegveiligheid in gevaar brengen? Staatssecretaris Joop Atsma zegt: vergassen. Maar wat zeggen de dieren, in het parlement vertegenwoordigd door Marianne Thieme? Op weg naar de residentie besluiten we even halt te houden op een spottersplek langs de snelweg A5 om te kijken of er inderdaad zoveel ganzen zijn als de Onderzoeksraad Voor Veiligheid beweert. Het rapport van de Raad rept van vijftigduizend ganzen in januari, de drukste ganzenmaand. Van maart tot oktober zijn het er ongeveer half zo veel. De vogels vormen een ‘onaanvaardbaar’ risico voor het vliegverkeer; vorig jaar alleen al waren er 130 vogelaanvaringen, waaronder een met een toestel van Air Maroc, dat bijna crashte. Niets helpt, zodat staatssecretaris Joop Atsma van Infrastructuur en Milieu nog maar één uitweg ziet: vangen en vergassen.

Op deze zonnige, waterkoude ochtend zien we rond de dichtstbijzijnde startbaan hele zwermen vogels, maar de gans is in die kluwen moeilijk te onderscheiden. Verderop is een 747 aan het taxiën, en als de motoren voluit draaien, schrikken de vogels even op, maar keren vrijwel onmiddellijk terug op het kennelijk niet te versmaden gras langs de startbaan. We houden onze adem in als de Boeing vaart begint te maken. Er volgt een massale gevleugelde oprisping, maar de vogels zijn amper onder de indruk van het aanzwellende gebrul en landen alweer snel op het gras. Pas eenmaal los van de grond lijkt het vliegtuig niks meer te duchten te hebben.

Vergassen, de staatssecretaris heeft gelijk. Na wat we hebben gezien, zal zelfs Marianne Thieme niets meer tegen Atsma’s voornemen kunnen inbrengen, zou je denken. Maar het ligt genuanceerder.

“Behalve zeer dieronvriendelijk is vergassen uiterst ineffectief,” zegt Thieme op haar kamer in het Tweede Kamergebouw. “Je kunt er een paar duizend doden, maar dat moedigt de overgebleven vogels juist aan zich extra snel voort te planten, want ze krijgen meer ruimte en er is ook meer voedsel. Per saldo schiet je er niks mee op. Afschieten is evenmin een optie; dat zorgt voor gevaarlijke situaties door het vluchtgedrag, en heel veel ganzen op en rond Schiphol hebben hagel in hun lijf, zijn kreupel en kunnen niet meer goed vliegen.”

Bij voorkeur pakt Thieme het meteen groots en meeslepend aan. De uitgestrekte velden rond Schiphol zouden niet meer gebruikt moeten worden voor de teelt van graan of ander snoepgoed voor onze gevederde vrienden. Voortaan moeten boeren bij voorbeeld het energiegewas koolzaad gaan verbouwen of, nog veel beter, op hun akkers zonnepanelen plaatsen. Aldus wordt de boer een producent van zonne-energie. Thieme verwijst naar vergelijkbare situaties rond de vliegvelden van Denver en Fresno in de Verenigde Staten, waar boeren deze omschakeling hebben gemaakt, en volgens haar met veel succes. “Het is daar verboden om dicht bij luchthavens voedselgewassen te telen. De omliggende grond staat vol zonnepanelen. Dus waarom zou dat hier niet kunnen?”


Een mooi idee, maar je haalt nogal wat overhoop. De boeren rond Schiphol moeten maar willen, en het is de vraag of energie binnen afzienbare tijd voldoende voor hen opbrengt, zonder dat de Nederlandse staat of Brussel al te diep in de subsidie-buidel moet tasten. Bovendien los je met deze aanpak het acute probleem van de ganzen voor de vliegveiligheid niet op.

Dat vindt Marianne Thieme dus traditioneel, bekrompen gedacht. Categorie: stoere taal. “Het CDA en de VVD staan op het standpunt: de natuur bestrijd je, daar werk je natuurlijk niet mee samen,” klinkt het spottend en vervolgens somt ze de zegeningen van haar pleidooi nog eens op.

Overigens zijn het niet de ganzen die Marianne Thieme dezer dagen het meeste bezighouden. De Kamer gaat over drie weken met reces, en zij gaat kort daarna met zwangerschapsverlof. In de tussentijd stemt de Eerste Kamer over een door de Tweede Kamer met ruime meerderheid aangenomen wetsvoorstel inzake het verbod op ritueel slachten. Thieme is de geestelijk moeder van het voorstel; ze is optimistisch over de afloop maar realiseert zich dat er nog een intensief debat zal moeten worden gevoerd. CDA, VVD, SGP en ChristenUnie zijn tegen het verbod, maar de fracties van PvdA, GroenLinks en D66 lijken verdeeld. Het voorstel maakt gebruik van de wettelijke inperkingsgrond van de vrijheid van godsdienst.

Maar er is nog een andere vraag: welk leed wordt er nu precies veroorzaakt bij een rituele slacht? Ervaart een schaap of rund wel pijn en stress zoals mensen die kennen? Ja, zegt Thieme, tal van internationaal wetenschappelijke onderzoeken wijzen uit dat na het toebrengen van de rituele halssnede de dood niet meteen intreedt en er gedurende zeker drie minuten grote hersenactiviteit is door allerlei stressgerelateerde hormonen.


Wegen die paar minuten leed op tegen de wens van een groep orthodoxe moslims en joden die het nu eenmaal op die onverdoofde manier willen, en dat al een paar duizend jaar? Thieme: “De vrijheid van godsdienst is een groot goed, maar niet voor niets kan die vrijheid wettelijk ingeperkt zijn op grond van goede zeden, in dit geval dierenwelzijn. De toepassing van een verdoving voorafgaand aan de slacht betekent een minimale inperking, want de rituele slacht wordt niet verboden. In heel veel streng-islamitische landen wordt al Australisch schapenvlees geïmporteerd van dieren die verdoofd zijn geslacht, dus het hoeft helemaal geen probleem te zijn.”

Heeft Marianne Thieme eigenlijk weleens een rituele slacht meegemaakt? “Die vraag krijg ik vaker, maar ik heb daar dus geen enkele behoefte aan. Daarbij komt dat wetten niet moeten worden gemaakt op basis van een subjectief oordeel van een politicus, maar op basis van wetenschappelijke feiten. Weet je, al die mensen die sceptisch staan tegenover mijn wetsvoorstel zou ik willen meegeven: het zou voor het dier niks moeten uitmaken welk geloof zijn slachter heeft. Toch?”

Mocht haar voorstel alsnog worden afgeschoten, dan probeert ze het later opnieuw. “Linksom of rechtsom, maar het onverdoofd slachten van dieren moet verboden worden,” zegt ze strijdlustig.

Terug naar huis doen we de spottersplek nog eens aan langs de banen van Schiphol. Ganzen zijn nergens te bekennen, maar op de hekken rond de banen zitten buizerds. Drie, vier stuks over een lengte van vijftig, zestig meter. De buizerds hebben de andere vogels verjaagd, zou je denken, maar een van de aanwezige spotters weet te melden dat de roofvogels helemaal niet geïnteresseerd zijn in ganzen, maar in de hazen, muizen, mollen en kikkers die op de A5 kapot worden gereden. Zodra het verkeer rustig is, wagen de buizerds zich op het asfalt en doen zich tegoed aan de geplette kadavertjes. “Buizerds zijn heel luie jagers,” zegt de spotter, die ons aanraadt eens in alle vroegte naar deze plek te komen, ‘want dan zie je de vossen op de ganzen jagen’. De vossen zijn de werkelijke predatoren, weet de man, maar uitgerekend op de vossen mag in dit gebied worden gejaagd.


Zou de staatssecretaris van Infrastructuur niet eens moeten buurten met de staatssecretaris van Landbouw, die per slot van rekening gaat over de jacht? Volgens de spotter zou een jachtverbod op vossen weinig zoden aan de dijk zetten. Bij een jachtverbod op vossen zou er gegarandeerd weer een vossenplaag ontstaan, en dan ben je verder van huis.

Dus?

Afschieten, zegt de spotter. Vergassen. Maar eigenlijk, vindt hij, heeft ‘die Thieme’ wel gelijk: de akkers liggen te dicht op de start- en landingsbanen en trekken te veel vogels aan.

Tot slot: zou gans iets zijn voor het kerstdiner? De spotter grinnikt en zegt geen idee te hebben. “Wij eten altijd eend.”

Frans van Deijl