Onderkoelde thriller

Gary Oldman heeft een indrukwekkende reeks ‘lastige’ rollen op z’n naam staan. Hij kroop in de huid van zulke uiteenlopende beroemdheden als Sid Vicious, Ludwig van Beethoven, Pontius Pilatus en Lee Harvey Oswald. Ook speelde hij Sirius Black in de Harry Potterfilms en graaf Dracula in de bewerking van Coppola. Voor die laatste rol moest hij zich dagelijks zes uur lang door de make-upafdeling onder handen laten nemen. Oldman doet het goed in schurkenrollen en overtuigt vooral ook in het het vertolken van personages die door schaamte, twijfels of wroeging worden verscheurd.

Met de hoofdrol in Tinker Tailor Soldier Spy heeft Oldman het zichzelf weer eens knap lastig gemaakt. Het boek van John le Carré werd immers al eens eerder door de BBC bewerkt tot een tv-serie. Alec Guinness werd destijds geprezen voor de manier waarop hij George Smiley vertolkte en mocht zijn rol continueren in Smiley’s People – een tweede serie naar een thriller van Le Carré. Het lijkt me geen eenvoudige opgave voor Oldman om bij het spelen van deze rol op de vingers te worden gekeken door de geest van Alec Guinness. Wat het nog lastiger maakt, is het sfinxachtige karakter van de hoofdpersoon. Een langdurige carrière bij de Britse inlichtingendienst heeft George Smiley vooral geleerd zich gedeisd te houden. Hij kan goed zwijgen. Zelfs als de film al ruim een half uur op gang is, heeft de toeschouwer hem nauwelijks iets horen zeggen. Hij haast zich niet, kleedt zich onopvallend, windt zich niet op… Niets is nadrukkelijk aan Smiley. Voor een acteur is dat zo’n beetje het moeilijkste wat er is. Opvallen zonder op te vallen: hoe doe je dat? Oldman weet er wel raad mee en gunt de toeschouwer regelmatig een glimp op de gemoedstoestand achter de pokerface.

Het moge duidelijk zijn dat Smiley niets gemeen heeft met klapwiekende en vuurwapenbeluste agenten van het type Jason Bourne of James Bond en dat het idioom van deze film sterk afwijkt van de doorsnee thriller. Bij John le Carré zijn de grenzen tussen good guys en bad guys doorgaans diffuus en is het bestaan van de geheim agent gespeend van glamour en heroïek.

Intriges zijn er daarentegen volop. Want de Koude Oorlog is in volle gang en de geheime diensten van Oost en West zijn verwikkeld in een venijnig schaakspel waarbij regelmatig pionnen worden geofferd. Bij aanvang van de film zijn er aanwijzingen dat Moskou vertrouwelijke informatie krijgt doorgespeeld uit de hoogste geledingen van de Britse geheime dienst. De pogingen deze ‘mol’ te ontmaskeren resulteren in ingewikkelde omzwervingen met talrijke subplots en flashbacks. Dat is eigenlijk het enige dat valt aan te merken op deze onderkoelde thriller. Door de veelheid aan verhaallijnen en personages (sterke cast met onder anderen Colin Firth, John Hurt, Toby Jones, Ciaran Hinds en Mark Strong) dreigt de kijker het overzicht weleens te verliezen. Waar de tv-serie destijds vijf uur duurde, krijgt Smiley nu iets meer dan twee uur om de mol op te sporen. Tinker Tailor Soldier Spy laat zien dat je voor een spannende thriller geen scheurende auto’s of beeldvullende explosies nodig hebt. En zelfs geen held.


Trade con bold italic>Erik Spaans

Tinker Tailor Soldier Spy

Regie: Tomas Alfredson.

Vanaf 15 december in de bioscoop.

Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2 (1) – David Yates The Smurfs (-) – Raja Gosnell

The Hangover: Part 2 (-) – Todd Phillips

The Lion King (Diamond Edition) (-) – Roger Allers & Rob Minkoff Cars 2 (2) – John Lasseter & Brad Lewis

Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 1 (3) – David Yates Life (re) – David Attenborough

Kung Fu Panda 2 (10) – Jennifer Yuh

Gooische Vrouwen (9) – Will Koopman Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (6) – Rob Marshall