Het imago van Verhagen

Bij slechte peilingen werd steeds in zijn richting gekeken.

De mededeling van Maxime Verhagen dat hij geen lijsttrekker van het CDA wil worden, was het belangrijkste politieke nieuws van vorige week. Meteen brandde een discussie los over wie de nieuwe partijleider dan wel zou moeten worden.

Bijzonder, want feitelijk verandert er niets aan de situatie die al bestond sinds juni 2010. Toen legde Jan Peter Balkenende na de dramatische verkiezingsuitslag zijn rol als partijleider neer. Verhagen werd weliswaar fractievoorzitter en onderhandelaar namens het CDA, maar partijleider mocht hij zich niet noemen. Feitelijk bestaat die functie niet eens. Maar in de praktijk is deze titel in het CDA voorbehouden aan degene die ook verkozen is tot lijsttrekker. Die heeft dan een mandaat van de leden en kan zich derhalve partijleider noemen.

Maar zelfs dan kan het nog weleens tot discussie leiden. Toen Balkenende tijdens zijn premierschap eens een rouwadvertentie van een overleden partijprominent ondertekende met ‘partijleider’, wierp een krant de vraag op of dat wel kon.Toch was er bewust voor gekozen; Balkenende tekende namelijk niet als premier, maar als aanvoerder van het CDA.

Niettemin wordt in de media zelf ook geregeld de term ‘partijleider’ gebruikt voor politici die geen lijsttrekker zijn. Jolanda Sap geldt als zodanig bij GroenLinks, en Emile Roemer werd als opvolger van Agnes Kant al zo genoemd voordat hij lijsttrekker werd van de SP. Hetzelfde geldt voor Arie Slob, die André Rouvoet opvolgde toen die vertrok uit de politiek. Maar die partijen maken, anders dan het CDA, geen deel uit van de regering.

Het CDA heeft in feite een driehoofdig leiderschap: vicepremier Verhagen, fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma en partijvoorzitter Ruth Peetom. Geen onverstandige keus, want iedereen herinnert zich nog de strijd om het partijleiderschap van de VVD tussen Jozias van Aartsen, destijds fractievoorzitter, en Gerrit Zalm, toen vicepremier. Terwijl Zalm nota bene de lijsttrekker was geweest. Nu is van een dergelijke rivaliteit overigens geen sprake meer; Rutte is de onbetwiste partijleider van de VVD. En dat is de kern: het gaat om het onbetwist zijn. Partijleider zijn is geen kwestie van macht, maar van gezag.


Wikipedia vermeldt bij Verhagen weliswaar de functie partijleider, maar in de beleving van de partij was hij dat blijkbaar niet. Dat is precies de afweging die Maxime Verhagen heeft gemaakt. Zijn imago staat hem in de weg, zei hij in weekblad Elsevier.

Verhagen is een loyale CDA’er. Al sinds zijn studententijd is hij dag en nacht in touw voor de partij. In de gemeenteraad van Oegstgeest, in het Europees Parlement en in de Tweede Kamer als fractiemedewerker, Kamerlid en fractievoorzitter. En in de regering, als minister van Buitenlandse Zaken en nu van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Een partijgeschiedenis van wel 25 jaar.

Hij maakte de hoogte- en dieptepunten van het CDA van nabij mee. De verkiezingsnederlagen van 1994 en1998, de crisis rond Jaap de Hoop Scheffer, maar ook de successen bij de verkiezingen in 2002, 2003 en 2006. Alle kabinetten-Balkenende zijn er mede gekomen dankzij Verhagens onderhandelingskunst en zijn tomeloze inzet om het CDA-programma in beleid om te zetten. Een harde onderhandelaar, zo ervoeren ook Jacques Tichelaar en Wouter Bos in 2006, maar wel iemand die vervolgens staat voor de gemaakte afspraken.

Vandaar ook zijn emotie rond de formatie van het huidige kabinet. Hij onderhandelde stevig met Rutte en Wilders over het regeerakkoord en de gedoogconstructie. Dan telt het resultaat, en niet een analyse die vooraf ook had kunnen worden gemaakt om er überhaupt niet aan te beginnen.

Daarmee werd hij echter wel de verpersoonlijking van de steun van het CDA aan deze constructie. En dat bepaalt dan zijn imago. Hij is weliswaar geen partijleider, maar bij slechte peilingen wordt toch in zijn richting gekeken.


Het besluit van Verhagen begrijp ik dus wel. Zo werkt de politiek. Maar zijn daden mogen niet onbenoemd blijven. Sterker nog, ik verwacht dat er nog vele volgen.