Mijmerende oude man

Een verwarde man van honderd, op zijn sterfbed, die terugkijkt op zijn leven. De Braziliaanse uitgever van Chico Buarque de Holanda zal niet meteen steil achterover zijn geslagen toen zijn auteur het plan voor de nieuwe roman bekendmaakte. Maar goedbeschouwd maakte het weinig uit waar hij over zou schrijven: Buarque is een held in eigen land, wat hij doet levert gegarandeerd aandacht en succes op. Beroemd geworden als zanger en componist – heel beroemd geworden – en daarna ook als toneelschrijver, dichter en romancier.

Herinneringen aan Rio verscheen in 2009 in Brazilië, en werd, uiteraard, lovend ontvangen. Terecht? Mwah. Het tragikomische levensverhaal van Eulálio d’Assumpção is bij vlagen schokkend, grappig, en aangrijpend. Met de nadruk op ‘bij vlagen’. Eulálio houdt monologen tegen zijn dochter, tegen de verpleging, tegen de mensen in zijn zaal – tegen iedereen en tegen niemand, en het maakt niet uit of er geluisterd wordt of niet. Hij haalt verhalen door elkaar, half mijmerend, half dromend – het onderscheid is voor de verteller zelf ook niet altijd duidelijk.

Hij vertelt over zijn stukgelopen huwelijk, zijn rijke familie, of nou ja, ooit rijke familie, hij vertelt over zijn land, het Brazilië van de negentiende en twintigste eeuw, de klassenverschillen, de politieke twisten, gelukkig zonder al te nadrukkelijke boodschap. Het zwaartepunt blijft liggen bij Eulálio’s grote en kleine trauma’s, en de momenten van euforie en verwondering.

Maar hoe amusant de toon ook is, en hoe soepel Buarques stijl, af en toe is het lezen van Herinneringen aan Rio alsof je op een feestje een sympathieke redenaar tegenkomt, je laat charmeren door zijn toon, en snel daarna ontdekt dat hij constant in herhaling valt en zijn verhalen eigenlijk nergens naartoe gaan.

Maar de sfeer van geruïneerde adel, Braziliaanse decadentie en trans-Atlantische overtochten (inclusief cameos van Josephine Baker en Le Corbusier) is aanstekelijk melancholisch.

Chico Buarque de Holanda: Herinneringen aan Rio (vertaling Ruud Ploegmakers). Meulenhoff. €18,95. Ook via ako.nl.