Liefhebber van taal en politiek

Zelfs als je het cassettebandje met het interview met Hans van Mierlo letterlijk had uitgeschreven, kreeg je bij de autorisatie een volledig nieuwe, herschreven versie van hem terug. Oudere collega’s adviseerden dan de oorspronkelijke tekst gewoon te handhaven, want Van Mierlo zou het verschil toch niet opmerken, gesteld al dat hij het artikel later nog zou lezen.

Aan die geschiedenis moest ik denken bij lezing van zijn verzamelde politieke, culturele en literaire beschouwingen, bij elkaar gebracht door onder andere Ernst Bakker en Lennart van der Meulen. Oud-HP-collega Daan Dijksman gaf H.A.F.M.O. (zo luidden zijn initialen) ooit de bijnaam ‘de vleesgeworden paradox’, en als je een aantal van zijn beschouwingen leest, dan lopen die ook weleens uit op paradoxen. Om niet te zeggen: op wartaal. De aanloop is altijd veelbelovend en trekt de lezer het verhaal in, maar na een tijdje denk je: waar gaat hij naartoe, wat bedoelt hij? Heb ik iets gemist?

Misschien lenen de teksten zich minder goed voor het papier en moet je ze horen, met die donkere, gedragen stem van Hans van Mierlo die een hele zaal kon betoveren.

Wat al meer beklijft zijn Van Mierlo’s opmerkingen over de betutteling van de kiezer in de jaren na de oorlog, zijn uiteenzetting over het democratisch tekort van het bestel. “We moeten een revolutie maken voordat die uitbreekt, een stille revolutie die kanalen graaft van de burgers en hun frustraties naar de centra van de macht, en dat met vreedzame middelen. Dat is de grote opgave voor een nieuwe politiek.” De voorgestelde hervormingen, de zogeheten kroonjuwelen van D66, hebben nog steeds waarde, ook al is er gedurende Van Mierlo’s politieke jaren nooit iets van terechtgekomen.

Hans van Mierlo was minister van Buitenlandse zaken in het eerste Paarse kabinet en in die hoedanigheid was hij nauw betrokken bij het Srebrenica-drama in 1995. In het boek evenwel wordt daar met geen woord over gerept, terwijl voorstelbaar is dat hij notities heeft gemaakt over die ongekend trieste gebeurtenis waar Nederlandse vredessoldaten bij betrokken waren.


Behalve van de politiek hield Van Mierlo ook van de Nederlandse taal. Al is de relatie met de politiek dan nooit ver weg. “We hebben een van de meest onpersoonlijke en indirecte democratieën ter wereld en daar heeft zich consequent een onpersoonlijke en indirecte taal ontwikkeld,” zegt Van Mierlo op het congres van Genootschap Onze Taal in 1999.

Bij leven heeft Van Mierlo nooit willen meewerken aan een biografie. Met dit boek is het voorwerk klaar. Nu nog iemand zien te vinden die de verhalen met elkaar verbindt, ze toelicht en duidt, die de intrinsieke waarde ervan onderzoekt en ten slotte een oordeel velt over het soortelijk gewicht van de politicus Van Mierlo en over de betekenis van zijn avontuur, dat achteraf helemaal niet zo krankzinnig is gebleken. Zesenveertig jaar na de oprichting namelijk is D66 net zo’n gewone partij geworden als al die andere.

Hans van Mierlo: Een krankzinnig avontuur – Politieke, culturele en literaire beschouwingen. De Bezige Bij, €29,90. Ook via ako.nl.

Frans van Deijl