De kunst van het wegkletsen

Het kabinet-Rutte wankelt, de crisis hakt er stevig in, en wat doet ‘onze Mark’ toch met al die liberale verworvenheden? De hardcore achterban in Bloemendaal maakt zich zorgen. Nou ja, een beetje dan.

Al op de avond vóór het daadwerkelijke vertrek van PVV-Kamerlid Hero Brinkman, en daarmee het nakende voortijdig einde van het kabinet-Rutte, hangt er in de statige burgerzaal van het gemeentehuis in Bloemendaal een dreigende sfeer. Zo’n tweehonderd hardcore VVD’ers uit de regio Kennemerland, dat met onder andere Bloemendaal en Aerdenhout de rijkste gemeenten van het land telt, is afgekomen op Ivo Opstelten. De minister van Veiligheid en Justitie is 68 jaar en de oudste van het Rutte-stel. Opstelten komt praten over de Nationale Politie en nog wat van die zaken. Echt geluisterd wordt er niet naar zijn zware, trage stemgeluid. Het gaat er ook niet om wat die brave brombeer allemaal zegt. Rutte, hun premier, de eerste liberale minister-president sinds Pieter Cort van der Linden, ligt zwaar onder vuur, en nu lijkt het alsof de aanhang een beetje steun zoekt bij elkaar. En antwoorden misschien ook wel.

Het gedoe bij de PVV sluimert de hele dag al, maar is die avond nog niet manifest. Andere vragen baren het volkje zorgen. Hoe liberaal is de VVD nog nu bijvoorbeeld de weigerambtenaar zijn onliberale gang kan gaan, enkel om de informele gedoogpartij SGP te gerieven? Nog zoiets, het burgerinitiatief Voltooid Leven, over het zelfbeschikkingsrecht van ouderen. Ook daar was de VVD van Rutte tegen, en opnieuw om de SGP te bedienen. En dan was daar het gastoptreden bij de SGP-jongeren, waar onze Mark zich liet onthalen als een popster. Dieptepunt is Marks hardnekkig volgehouden stilzwijgen over het PVV-initiatief van het Meldpunt Oost-Europeanen, omdat, zo heette het, het kabinet niet kon reageren op elk wissewasje van een partij, zelfs niet als daar om werd gevraagd door het Europese Parlement. Maar diezelfde liberale premier nam wel meteen ferm afstand van een passage uit een filosofisch boek van notabene VVD-senator Sybe Schaap, die de angstzaaierij van de PVV vergeleek met die van de nazi’s in de jaren dertig. Welke volgende liberale verworvenheid wordt ingeleverd omwille van een partij die meeregeert dan wel gedoogt: abortus, euthanasie, het homohuwelijk, het softdrugsbeleid?


Ruud Nederveen is de burgemeester van Bloemendaal en stelt zich op zoals het de ware liberaal betaamt: kritisch, maar zeker niet drammerig of nurks en ten slotte vrolijk-realistisch. Liever had hij deelname van zijn partij gezien aan een paars kabinet. En die gedoogconstructie met de PVV en de SGP zint hem evenmin. Maar, zegt hij, we zijn nu eenmaal de weg ingeslagen en dan pak je door. Want afspraak is afspraak. En gegeven die omstandigheid oordeelt de burgervader mild over de premier. “Mijn staatskundige reserves in aanmerking genomen, doet Mark het verder uitstekend. Ga er maar aan staan: zo’n crisis en dan zoveel miljarden euro’s te moeten bezuinigen. Nee, petje af hoor.”

Zijn collega, Jaap Nawijn van ‘het mooie Heemskerk’, heeft ook veel respect voor Mark Rutte, maar tegen dat Meldpunt Oost-Europeanen had hij best kunnen ageren. “Zonder dat het vuil werd of dat hij Wilders zou bruuskeren.” Amper heeft Nawijn zich uitgesproken of hij ontwaart een breder perspectief: Rutte is met handen en voeten gebonden aan zijn partners, aan de etiquette die behoort bij zijn functie, maar Stef Blok, de fractievoorzitter, zou zich wat Nawijn betreft best wat assertiever mogen opstellen. Er volgt een verwijzing naar Frits Bolkestein, de roemruchte fractieleider uit onder meer de eerste Paarse jaren (1994-1998), die een fabelachtig evenwicht wist te bewaren tussen loyaliteit aan en kritische bejegening van de VVD-ministers in de kabinetten-Kok. Dat legde hem geen windeieren, want de VVD behaalde bij de verkiezingen in 1998 een zetelaantal van 38, een tot nu toe ongeëvenaard record in de geschiedenis van de partij.


Dan meldt zich Peter Boeijink, fractievoorzitter van de VVD in de gemeenteraad van Bloemendaal en, hoe kan het anders, ondernemer van professie. Niet zomaar een ondernemer, maar een groene. Boeijink werkt aan een apparaat waarmee stroom uit hout kan worden gemaakt. Er volgt een nogal technische uiteenzetting, die voor een alfa-verslaggever niet valt na te vertellen, maar het is de opmaat naar de stelling dat wat Boeijink betreft de heer Mark Rutte meer werk zou moeten maken van de VVD als groen-rechtse partij. Waarna Boeijnk een exposé afsteekt over de ontwikkeling van een robot, uitgerust met laser, die in staat is complete vliegtuigen te ontdoen van hun oude verflaag. Of zoiets.

Een ondernemerstype van geheel andere orde blijkt Peter Klein Heerenbrink te zijn. Als in de beste corporale traditie wordt zijn naam teruggebracht tot PKH, en als je dat maar snel genoeg uitspreekt klinkt dat als ZKH of APK, van de autokeuring. Lachen, natuurlijk. En PKH is zelf sowieso ook goedlachs en zeer vriendelijk. Hij vertelt over zijn bedrijf, dat automaten in bedrijfs-, school- en sportkantines van snoep en frisdrank voorzag. Snoep en fris, dat marcheert altijd, weet hij, al heeft hij het bedrijf inmiddels van de hand gedaan. Peter Klein Heerenbrink lacht plagerig als we informeren naar de aard en omvang van de transactie, maar doet er verder het zwijgen toe. Wel zegt hij de boederij in Santpoort te hebben verruild voor een landhuis te Ommen, in het oosten. Wij weten genoeg, zij het niet dan nadat we nog even hebben geïnformeerd naar Rutte in het algemeen en het liberalisme in het bijzonder. PKH heeft er niet zo’n uitgesproken opvatting over, maar wil nog wel kwijt dat hij in Ommen misschien wel een plaatselijke afdeling van de VVD gaat oprichten. Want de VVD is en blijft zijn partij, wat er ook gebeurt.


We spreken Ivo Opstelten nog even aan en leggen hem onze bevindingen voor: de achterban maakt zich zorgen over het liberale gehalte van het kabinet. Met een monsterende blik en wegwuivende beweginkjes met zijn hand zegt hij: “We zijn, eh, zeer consistent bezig, eh, op, eh dit moment. Goed, góed op stoom. Ennuh, dattuh, we doen ons, eh, stinkende best om dat zo, eh, te houen.” Het is kennelijk een kunst die alleen de Rutte-getrouwen verstaan: problemen worden weggelachen of desnoods weggekletst.

Frans van Deijl