Op de schop

Door alleen maar ‘nee’ te zeggen tegen het kabinet, helpt Samsom de PVV.

Vorige week eindigde ik mijn column met de aanbeveling dat Dierik Samsom in de PvdA ook een Strategisch Beraad zou moeten instellen bij gebrek aan samenhangende visie. Zijn optreden bij Pauw & Witteman diezelfde week bevestigde dat idee. Samsom staat zijn mannetje in het debat en is goed thuis in de verschillende dossiers, maar hij hamert toch vooral op de maakbaarheid van de samenleving, met plannen voor schoonmakers in overheidsdienst en het terugdraaien van de marktwerking in de zorg.

Maar er is hoop! Twee voormalige PvdA-bewindspersonen, de economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg, kwamen met een interessant voorstel voor hervormingen onder de titel Nederland moet op de schop, dat een goede bijdrage zou kunnen leveren aan de onderhandelingen in het Catshuis.

In het manifest stellen Vermeend en Van der Ploeg dat Nederland het begrotingstekort kan terugbrengen tot de vereiste drie procent zónder de economie stuk te bezuinigen – iets wat Samsom het kabinet verwijt te doen. De PvdA-economen constateren terecht dat het laten lopen van de drieprocentdoelstelling ook risico’s met zich meebrengt. Als Nederland internationaal als minder solide wordt gezien, zullen we een hogere rente op leningen moeten gaan betalen. Dat kan al gauw leiden tot een extra tegenvaller van vier miljard, waardoor er nóg meer moet worden bezuinigd.

Ook constateren ze dat de overheidsuitgaven tot een te hoog percentage van ons nationaal inkomen (vijftig procent) zijn gestegen, en dat we ons daarmee bevinden op het niveau van de jaren zeventig van Den Uyl. Een te grote overheid verdringt de markt en daarmee onze concurrentiekracht. Dat mag Samsom, die de werkloosheid wil tegengaan, weleens in zijn oren knopen.


Verder stellen Vermeend en Van der Ploeg ook terecht dat je beter consumptie en vermogen zwaarder kunt belasten dan inkomens en winsten. Dus geen voorstel voor een toptarief of een stijging van de vennootsschapsbelasting, maar voor een verhoging van de btw en het tarief in box 3 (vermogen) van dertig naar veertig procent als tijdelijke crisisheffing. Dit gecombineerd met een beperking van de fiscale aftrekbaarheid van bonussen en vertrekvergoedingen, waarmee we meteen ook van alle wanhoopsoffensieven tegen de bonussen zijn verlost.

Voorts durven Vermeend en Van der Ploeg te kiezen voor flexibilisering van de arbeidsmarkt door versoepeling van het ontslagrecht en aanpassing van de WW. Terecht wijzen ze erop dat we ons op deze terreinen negatief onderscheiden van een voorbeeldland als Duitsland. En ook qua loonkostenontwikkeling ligt daar een belangrijk verschil.

Voor de almaar duurder wordende gezondheidszorg komen Vermeend en Van der Ploeg met het creatieve voorstel de huisarts onder het eigen risico te brengen, en dat eigen risico bovendien inkomensafhankelijk te laten stijgen. VVD en CDA zullen niet meteen voor deze nivellerende maatregel zijn, maar Samsom zou het ze lastig kunnen maken door het wel te durven omarmen. Dat geldt evenzeer voor de voorstellen die Vermeend en Van der Ploeg doen ten aanzien van de pensioenen, de loonmatiging en de kinderopvang.

Zou Samsom dit pakket tot het zijne maken, dan kan hij veel meer druk op de onderhandelingen zetten dan hij nu doet. Door consequent ‘nee’ te zeggen en te roepen dat VVD en CDA van hem geen steun hoeven te verwachten, biedt hij die partijen ook geen redelijk alternatief en vergroot hij de machtspositie van de PVV.


Samsom duidt de huidige economische problemen graag aan met de term ‘Rutte-crisis’, maar ‘Wilders-crisis’ zou meer op z’n plaats zijn. Doordat de PVV bij de kabinetsonderhandelingen alle noodzakelijke hervormingen heeft tegengehouden, is er een kaasschaafpakket gekomen dat bepaald niet bijdraagt aan de versterking van de economie.

Vermeend en Van der Ploeg hebben Samsom behalve een visie dus ook een machtsmiddel aangereikt. De vraag is of de PvdA ervoor kiest de gedoogpartijen op een hoop te jagen of ze uit elkaar durft te spelen. Koester je het verleden of durf je je nek uit te steken voor de toekomst, Diederik?