Rutte heeft 66,6% kans op een premierbonus

Een politieke partij die een lijsttrekker heeft die tevens premier is, heeft bij de kiezers een streepje voor, zo luidt een bekende electorale wijsheid. Maar in werkelijkheid worden in Nederland zelden reusachtige premierbonussen uitgedeeld. Er is de afgelopen dertig jaar zelfs vier keer sprake geweest van een ‘omgekeerde’ premierbonus in de vorm van stemmenverlies. Bij in totaal twaalf van de twintig naoorlogse Kamerverkiezingen trad een (zittende) minister-president op als lijstaanvoerder. Dit waren, in chronologische volgorde, hun scores:

Jaar	Premier/lijsttrekker	‘Premierbonus’
1952	Willem Drees (PvdA)	plus 3,4 procent
1956	Willem Drees (PvdA)	plus 3,7 procent
1972	Barend Biesheuvel (ARP)	plus 0,2 procent
1977	Joop den Uyl (PvdA)	plus 6,4 procent
1981	Dries van Agt (CDA):	min 1,1 procent
1982	Dries van Agt (CDA)	min 1,5 procent
1986	Ruud Lubbers (CDA)	plus 5,3 procent
1989	Ruud Lubbers (CDA)	plus 0,7 procent
1998	Wim Kok (PvdA)	plus 5,0 procent
2003	Jan Peter Balkenende (CDA)	plus 0,7 procent
2006	Jan Peter Balkenende (CDA)	min 2,1 procent
2010	Jan Peter Balkenende (CDA)	min 12,9 procent

Bij tenminste twee gelegenheden ging een (potentiële) premierbonus de mist in. Zo zag premier Jelle Zijlstra in 1967 af van het lijsttrekkerschap van de ARP, hoewel hij – vooral dankzij Wim Kans carnavalskraker Jelle zal wel zien – een grote populariteit genoot. In 1971 werd de succesvolle KVP-premier Piet de Jong door zijn partij botweg gepasseerd voor het lijsttrekkerschap, ten faveure van de katholieke onderwijsminister Gerhard Veringa. De KVP verloor vervolgens zeven zetels.