Zijn de hipsters van D66 nou links of rechts?

Lowlands, dé plek waar hipster-Nederland, i.c. de D66 achterban, samenkomt. Foto: ANP

Wie aan D66 denkt ziet studenten, yuppen en bakfietsmoeders, afkomstig uit grootstedelijke en elitaire families. D66 is een lifestyle.

Maar zijn de hipsters het inhoudelijk wel eens met D66? In het verleden waren de Democraten links, met als meest tekenende voorbeeld de deelname aan Keerpunt ’72, samen met de PvdA en de uiterst linkse PPR. Maar das war einmal: tegenwoordig versobert D66 de WW-regeling, bepleit het een snelle verhoging van de AOW-leeftijd, een versoepeling van het ontslagrecht en een verhoging van het eigen risico in de zorg.

Verrechtsing
Wie de politieke landschappen uit de Kieskompassen van 2006, 2010 en 2012 naast elkaar legt (zie afbeelding), ziet dat er sprake is van een structurele trend: D66 is op sociaal-economisch terrein een rechtse partij geworden en neemt op deze as ongeveer dezelfde positie in als de VVD in 2006 en het CDA van nu. Van een positie in het door Pechtold bewierookte ‘radicale midden’ (nee, dat is geen CDA-term) is dus geen sprake meer.

Is de (mee verouderende) aanhang van D66 in de partij mee verrechtst? Kieskompas onderzocht de zelfplaatsing van de achterban van D66 (respondenten die de stemkans voor deze partij een 8 of meer geven) door ze te vragen zich te plaatsen op een schaal van 1 tot 10 op de twee assen conservatief-progressief en links-rechts.

Progressief en links
De zelfplaatsing van de D66-aanhangers op de immateriële dimensie (conservatief-progressief) vormt geen verrassing: meer dan 86 procent beschouwt zichzelf als gematigd tot uiterst progressief. Dit is in lijn met de partij: uit het politieke landschap blijkt dat D66 met GroenLinks strijdt om de titel van meest progressieve partij van Nederland.

Wanneer we naar de plaatsing van D66’ers op de sociaal-economische links-rechtsas kijken, komt een opvallender beeld naar voren. Uit de gegevens blijkt namelijk dat aanhangers van D66 zich niet aan de rechterkant van het politiek spectrum plaatsen, maar in (weliswaar kleine) meerderheid ter linkerzijde. Bijna 55 procent van de D66’ers ziet zichzelf als gematigd tot uiterst links.

Wat wordt het: links of rechts?
Ondanks dat de achterban van D66 dus in het ‘radicale midden’ of links daarvan zit, stemt hij op een uitgesproken rechtse partij. Het is mogelijk dat kiezers het progressieve imago van D66 verwarren met een links sociaal-economisch profiel. Dit is op zichzelf niet vreemd; in vrijwel alle gevallen zijn progressieve partijen tevens links, en conservatieve partijen rechts. D66 neemt met haar plaats in het politieke spectrum een unieke plaats in.

Maar de recente verrechtsing van de Democraten zal uiteindelijk niet onopgemerkt blijven. Het lijkt een kwestie van tijd tot het (grote) linkse deel van de achterban zich ongemakkelijk gaat voelen bij de bezuinigingsdrift van Pechtold, wat D66 zal dwingen kleur te bekennen: is de partij een ‘VVD-light’, of toch een krijtstreepvariant van GroenLinks?


  • Jelmer

    Die verrechtsing is een vrij weinig overtuigende analyse, vooral als je ziet dat alle “linkse” (alsmede de meeste andere) partijen significant zijn opgeschoven naar rechts sinds 2010 volgens deze grafiek. Dit suggereert eerder een verplaatsing van de tijdgeest waarbij het oude model bleef hangen in de tijd waarin het bedacht is.

    Tevens zou ik de veroudering van de partij ernstig in twijfel willen trekken. Ik kon geen vrij opvraagbare overzichten vinden achter het linkje maar ik zag dat de onderzoeken hoofdzakelijk liepen tot 2006. Dat is nu natuurlijk juist een enorm omslagpunt voor D66 geweest, sindsdien is het ledenaantal zeer snel weer opgelopen en bestond deze bij mijn weten juist grotendeels uit jongeren.

    Al met al vrij grote conclusies in dit artikel waarbij juist de aangeleverde data deze niet lijkt te ondersteunen.

  • luck

    De tijdsgeest en de verlinksing cq verrechtsing van partij(en) krijgt bij D66 ‘n extra dimensie, ‘n mastodonten-probleem, steeds meer politieke make up om de eeuwige links-liberale jeugd uit te stralen. met uitzondering van ‘n paar immateriele onderwerpen is er weinig dat niet beter door links, rechts of christelijk gedaan kan worden, de spoeling in het midden wordt steeds dunner.

    • Jelmer

      luck, je reactie lezende is het me niet geheel duidelijk wat je wil zeggen.

      Je begint met “De tijdsgeest en de verlinksing cq verrechtsing van partij(en) krijgt bij D66 ‘n extra dimensie”, voor een uitgesproken progressieve partij is de tijdgeest absoluut belangrijk en daar D66 zich thuisvoelt bij rechts noch links kan ik een extra dimensie buiten die simplistische as zeer waarderen.
      Je vervolgt over een “mastodonten-probleem” dat je verder niet toelicht. Ik zou hier noch de denigrerende term “mastodont” willen gebruiken noch is mij een probleem bekend. Het doet mij persoonlijk altijd goed om ook de ervaren partijleden nog actief te zien deelnemen in een sterk verjongde partij.

      Dan volgt “steeds meer politieke make up om de eeuwige links-liberale jeugd uit te stralen”. Zou je me kunnen uitleggen wat “politieke make up” precies is, ik ben niet bekend met die term. Maar ik begrijp dat D66 op jou overkomt als een “links-liberale jeugd”, alhoewel ik hier het woord ‘links’ zou vervangen door ‘sociaal’ lijkt me dat een gezonde uitstraling voor een progressieve middenpartij.

      “met uitzondering van ‘n paar immateriele onderwerpen” – niet onbelangrijk lijkt me toch? Je schuift deze zaken hier wel erg gemakkelijk opzij. Misschien heb je er zelf nooit mee te maken gehad maar ik vermoed dat de mensen die onnodig lang lijden bespaard wordt en homo’s die mogen trouwen hier wat minder gemakkelijk overheen kijken.

      Maar dan je slotzin “er weinig dat niet beter door links, rechts of christelijk gedaan kan worden, de spoeling in het midden wordt steeds dunner”. Of je het bovenstaande staatje als juist aan neemt of niet, D66 neemt in het progressieve midden juist een vrij unieke positie in. Waar vrijwel alle andere partijen bakkeleien over of ze zelf en de anderen wel “links” of “rechts” genoeg/teveel zijn ben ik blij met een partij die zich niet aan één van deze twee ondefinieerbare begrippen vast ketent of coalitiepartners wenst te beperken tot een van die categorieën.

  • Tamara de Lempicka

    Dusss als ik het goed zie is VVD de meest extreem-rechtse partij op dit moment?

    • Henk Daalder Windparken Wiki

      Ja de VVD is de meest rechtse partij want de pvv is helemaal geen partij

  • luck

    @Jelmer, met immateriele zaken bedoelde ik o.a. euthanasie waarin D66 juist ‘n meerwaarde heeft, ‘n anker waar andere partijen voor of tegen kunnen zijn, vaak is het prettig om Pia Dijkstra, de vertrekkende Boris v. d. Ham en Fatima Koser Kaya bezig te zien maar helaas is er soms ook ‘n neutrale indruk, waar ik bij andere partijen, zelfs als ze ‘n totaal andere mening hebben; ‘n gevoel bij heb van waardering, zoals bij SGP en PvdD, twee partijen waarbij de meeste mensen er hooguit een waarderen en de ander het liefst de wandelgangen in zou willen manoeuvreren.
    De passie die bij liberale stromingen soms onder de oppervlakte lijkt te drijven, dat is jammer.
    Afsluitend hebben links en rechts, maar ook progressief en behoudend bestaansrecht.

    • Jelmer

      Dan kunnen we elkaar uiteindelijk goed vinden. Niet dat ik het met je eens ben over die neutrale indruk overigens. Juist de afgelopen jaren is het verhaal veel concreter geworden en is de nuance/het pragmatisme (die ik overigens van mijn politici verlang) aangevuld met een duidelijk verhaal. Het liberalisme van D66 is zeker niet vrij van idealisme maar altijd wel met een dosis realisme die ik bij bijvoorbeeld de PvdD vaak mis. Jan Terlouw wist dit vorige week zaterdag op het congres beter te vatten dan ik dat kan (staat op Youtube).

      Wat betreft het waarderen van andere meningen en idealisme kan ik het zeker ook met je eens zijn. Het liberalisme staat juist voor dat alle meningen gehoord moeten kunnen worden. Gehoord, maar zeker ook bestreden in discussie en debat (en niet met verboden, en al helemaal niet geweld). Een mening die verboden wordt krijgt door dat verbod oneindig meer gewicht dan een mening die ter discussie gesteld kan worden.
      Binnen de grenzen van de wet hebben juist ook afwijkende meningen bestaansrecht, zij kunnen er voor zorgen dat een anders onzichtbare groep gehoord wordt en dat geeft hen grote waarde voor de democratie. Ik hoop alleen dat die overtuiging van het bestaansrecht nooit wordt uitgelegd dat de doelstellingen van die partij dan ook niet krachtig in debat bestreden mogen worden.

  • luck

    @Jelmer, eigenlijk heeft niet pro EU-partij D66 ‘n probleem, maar Brussel.
    Waar Den Haag (Vredespaleis etc.) , Geneve, Moskou, New York, Peking en andere internationale steden relatief dicht op de wereldbevolking zitten, lijkt de Europese wijk in Brussel mijlen ver van de burger af te staan, zelfs ambtenaren en politici die hun oorsprong in Nederland hebben liggen, lijken een onbegrijpelijke taal te spreken.
    Al die volkeren van oost naar west en van het noorden naar het zuiden op het continent willen wel, maar, wie wat waarom en wanneer is de bedoeling?
    Deze kloof is niet aan één stroming te wijzen maar zorgt voor de nodige problemen, politieke liefde laat zich niet dwingen, maar heeft duidelijkheid, ruimte en tijd nodig.

  • shuri

    D66-ers zijn overwegend types uit gegoede milieu’s die eigenlijk een beetje VVD zijn opgevoed, maar die zich daar een beetje voor schamen, omdat ze dat toch wel te conservatief vinden, maar tegelijkertijd voelen ze zich ook niet thuis bij socialisten. En dan is D66 een redelijk alternatief want VVD-achtig en toch ook “progressief” en dus een “Gutmensch”.
    D66-ers zijn ambtenaar, onderwijzer, ingenieur, rechter,burgermeisje prinses, advocaat, grachtengordelbewoner, ict-er, manager, burgemeester, kortom de bourgeouis, niet-socialist, maar zeker ook geen egoistische VVD-er. Het etiket progressief liberaal, hoe inhoudsloos ook, is zeker op zijn plaats. D66-ers zijn de typische representanten van de regentenkliek. Ik kan mij niet voorstellen dat dit de partij is die Hafmo destijds voor ogen had.

  • Delauny

    De hipsters van D66 zijn progressief, sociaal en liberaal. Het woord links staat tegenwoordig steeds meer symbool voor conservatief. Als je naar het staatje kijkt dan zie je dat ALLE partijen (zelfs de SP!) naar rechts zijn opgeschoven.
    Dat D66 een partij is die de elite aanspreekt is al zo oud als de partij zelf.
    D66 is ooit opgericht door (veelal) ex VVDers die de partij te conservatief en burgerlijk vonden, en ik denk persoonlijk dat Hafmo met trots zou kijken naar het optimistische en progressieve D66 van nu.

    • Chipper

      hear hear