Sleept de Bundesbank de ECB voor de rechter?

Mario Draghi, én uit de Italiaanse financiële wereld én van Goldman Sachs afkomstig. Is hij de aangewezen man om ons uit de problemen te trekken? Foto: ANP

Toegegeven, het is een sensatieblad, maar toch kan dit verhaal best kloppen. Het Duitse Bild bericht erover dat zowel de juridische afdelingen van de Europese Centrale Bank (ECB) als die van de Duitse Bundesbank op dit moment bij hun externe advocaten advies inwinnen over hun standpunten. Het bericht is kennelijk serieus genoeg voor de financiële website CNBC om het over te nemen.

Waarschijnlijk zou in een zich ontwikkelend scenario de Bundesbank de uitdager zijn en de ECB zal zich moeten verdedigen. Waartegen? Waarover? Waarvoor?

Toen het Duitse constitutionele hof kort geleden toestemming gaf voor de inrichting van de het permanente Europese noodfonds ESM, maakte het wel de nodige voorbehouden. En ongevraagd – want dat ging niet over het ESM maar over de ECB zelf – gaf ze aan dat ze graag zou zien dat haar oordeel nog eens zou worden gevraagd als ECB-president Mario Draghi uitvoering zou geven aan zijn plan om ‘onbeperkt’ staatsobligaties van Europese probleemlanden op te kopen.

In de geest der wet
Draghi realiseert zich dat er sowieso geen wettelijke basis is om dat rechtstreeks te doen, in de zogenaamde primary market. Maar hij stelde dat wel te mogen doen in de secondary market. Dat zou dan zó werken dat het voor banken en andere financiële instellingen volstrekt duidelijk is dat als zij – want dat mogen zij wel – in de primary market bijvoorbeeld staatsobligaties van Spanje kopen, ze die daarna ogenblikkelijk kwijt kunnen aan de ECB in de secondary market. Linksom of rechtsom is dit natuurlijk precies niet wat de wetgever heeft bedoeld en daar gaat het in de procesgang tegenwoordig vooral om: niet de letter maar de geest van de wet.

Bundesbank-topman Jens Weidmann. Stuurt hij aan op een juridisch conflict?

Misschien is dit wel het moment om eens op te merken dat het alleen al vanwege dit soort ideeën rampzalig is dat een prominente positie bij zoiets als de ECB wordt ingenomen door iemand die én uit de Italiaanse financiële wereld én van Goldman Sachs afkomstig is. Dat brengt een financiële lenigheid met zich mee die nu juist als oorzaak van heel veel problemen moet worden gezien. En kan dus niet de oplossing zijn.

Dat schot voor de boeg van het constitutionele hof was natuurlijk leuk maar we weten allemaal hoe lang die dames en heren er over doen om welk ei dan ook te leggen.

De president van de Duitse Bundesbank Jens Weidmann staat zo langzamerhand in zijn eentje – maar wel met de wet en de gesloten verdragen in zijn hand – tegenover een heel bataljon politiek gedreven tegenstanders, of ze nu politici of bankiers zijn.

Het lijkt erop dat hij zich niet door zijn benen laat spelen, hij gaat niet wachten op een stroperige procesgang bij het constitutionele hof, misschien onderneemt hij nu wel zelf actie in wat een ongekend precedent zou zijn. Want dan zou het Europese Hof zich in een spoedprocedure moeten uitspreken over handelingen – of voornemens daartoe – van de Europese Centrale Bank. En daarmee impliciet: over de standpunten van alle regeringen die Draghi in zijn plannen steunen. Toll!

 

Over Dr. Doom
Dr. Doom is een pseudoniem. Als belegger is hij verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Beleggingsvereniging Fibonacci. Op het moment van het schrijven van deze column heeft de vereniging posities in Ahold, Akzo Nobel, DSM, KPN, Shell en Unilever en is Neutraal in de AEX. De positie in de AEX is kortlopend en wisselt regelmatig. Die kan dus nu al anders zijn.

———
Volg HP/De Tijd ook op Twitter.


  • Henk Meijer

    Merkel en Duitsland in de dubbele Nelson. Voorlopig gevloerd door Draghi (toepasselijker is Draak) Onder druk want de Duitsers moeten dokken. Allemaal terug te voeren op hun verleden waarvoor geen wraakzucht te groot is. Maar de pijp gaat net zolang te water tot ze barst, want de weerzin aan de Rijn is groot hoor. Ze schikken zich nog. Onbegrijpelijk. Hollande wil de afgesproken regels ook nog even opschorten zodat de Grieken en de rest uit het zuiden, inclusief de Fransoos zelf, veel kunnen putten uit het potje. Het is een vorm van straatroof waarop geen sanctie bestaat. Ze stelen het gewoon en onze politici doen niets.Schijt aan de wet, schijt aan het verdrag van Maastricht waarin dat verbod op aankoop van Staatsobligaties is opgenomen. We gaan de gloeiende afgrond in. Dan maar iets nieuws op de puinhopen maken. Rutte zal ons lachend naar de kelder helpen. Plasterk zal daarin volledig meegaan. Het Europese Hof? Ongekozen club van juristen en zelfbenoemde rechters. Ook zij hebben geen enkele wettelijke basis. We worden stelselmatig bedonderd en bestolen. Wanneer wordt de menigte eens wakker?

  • Sebastiaan Hermans

    Draghi geeft goede argumenten voor zijn belofte ongelimiteerd obligaties te verwerven. Het belangrijkste is dat de ECB moet kunnen ingrijpen wanneer het transmissiemechanisme van zijn monetaire knoppen beschadigd raakt.

    En dat is natuurlijk gebeurd. Want de spreads tussen zuidelijk en noordelijk Europees staatspapier verhinderen de ordentelijke werking van het renteinstrument. Ingrijpen valt dan niet alleen binnen het mandaat van de ECB, maar is zelfs een monetaire (en morele) plicht.

    Wat dit met Dragi’s nationaliteit en arbeidsverleden te maken heeft wordt niet duidelijk. Dr. Doom insinueert er maar wat op los. En getuige de disclaimer legt hij zelf zijn geld voorlopig ook niet waar zijn pseudoniem is. Gelukkig.

  • http://www.hpdetijd.nl Dr. Doom

    Nou ja, de ordentelijke werking van het rente-instrument is als volgt. Als de bank u een risicovoller lening verstrekt, bijvoorbeeld een tophypotheek versus eentje voor 70 procent van de executiewaarde, dan betaalt u een hogere rente. De kans dat de bank in het geval van een calamiteit al zijn geld terugkrijgt wordt kleiner geacht en dat verschil wordt gecompenseerd door een hogere rente. Zo is het instrument bedoeld en zo werkt het ook in Europa. Een – ik weet het: heel makkelijk – voorbeeld vormen, of liever: waren want geen zinnig mens koopt ze nog – de Griekse staatsleningen. Zou daar een zeer aanzienlijk hogere rente ook niet op z’n plaats zijn geweest, ook niet in het licht van de haircut van 70 tot 80 procent die er later op genomen moest worden? De kans dat zoiets uiteindelijk ook met Spanje gaat gebeuren is niet denkbeeldig, het duurt hooguit nog een paar jaar. In mijn disclaimer leest u precies waar ik wel – en als gevolg: niet – in beleg. Maar vervolgens toch ook in ‘Doom’ want mijn posities profiteren, als ik het goed doe, zowel van stijgingen als dalingen. Op de AEX ga ik van Long naar Short naar Long. En zo voort.

  • Sebastiaan Hermans

    Beste Dr. Doom, dat is een eigenaardige beschrijving van het rente-instrument in monetair beleid.

    De rente van de ECB bepaalt de korte financieringskosten van banken, en vervolgens de marktrente. Dat laatste heet transmissie. In principe zou een lage rente dus ook het rendement op staatsobligaties moeten drukken. Of, inderdaad, de risk-adjusted rente op hypotheekleningen.

    Dat laatste lukt wel, maar de rentes op staatspapier van een aantal eurolanden blijven hoog en stijgen zelfs, ondanks het historisch lage tarief van de ECB. Kennelijk wordt een kredietrisico ingeprijsd, bijv. uittreding uit de euro, en dat belemmert normale transmissie.

    Om dat kredietrisico weg te nemen heeft Draghi’s beloofd alles te doen om de eurozone bijeen te houden, inclusief het opkopen van obligaties. Als de markt hem gelooft zullen de rentes van eurolanden neerwaarts convergeren, nog voordat er een enkele Griekse obligatie wordt opgekocht. De transmissie van het rentebeleid is hersteld.

    Helaas hebben Rutte cs. – aangemoedigd door een leger Dr. Dooms – van deze noodzakelijke brug tussen eurolanden en ECB een juridisch, politiek en electoraal mijnenveld gemaakt. De markten zien nu weer aparte, wankele euroregeringen tegenover zich, in plaats van de – letterlijk – onoverwinnelijke ECB.

    Op naar de volgende Brusselse crisistop dus. Veel succes met uw beleggingen.

  • Sebastiaan Hermans

    Beste Dr. Doom, u heeft het over de rente op hypotheken, maar die heeft alleen indirect te maken met de rente van de centrale bank. Het rentetarief van de ECB bepaalt de korte financieringskosten van banken, en langs die weg de marktrente, zoals de hypotheek- of obligatierente. Dat laatste heet transmissie.

    Draghi constateert dat die transmissie niet werkt in het geval van staatspapier van “zwakke” eurolanden. Die blijft hoog of stijgt zelfs, ondanks het historisch lage tarief van de ECB. Kennelijk is er een kredietrisico ingeprijsd, zoals uittreding uit de eurozone.

    Draghi neemt dat kredietrisico weg door te verklaren dat de ECB alles zal doen om de euro bijeen te houden, inclusief onbeperkt opkopen van obligaties. Als de markten hem hadden kunnen geloven, waren de onderlinge rentes in de eurozone neerwaarts geconvergeerd nog voordat er een enkele obligatie was opgekocht.

    Maar de markten kunnen Draghi niet geloven, omdat ze zien dat Rutte cs. – aangemoedigd door een leger Dr. Dooms – een juridisch, politiek en electoraal mijnenveld hebben aangelegd op deze cruciale financieringsbrug tussen eurolanden en ECB. Dus weten de markten nu weer alleen de afzonderlijke, wankele regeringen van de zuidelijke eurolanden tegenover zich, in plaats van de – letterlijk – onoverwinnelijke ECB.

    Draghi heeft ook principieel gelijk: een centrale bank moet altijd kunnen ingrijpen op de obligatiemarkt, al was het maar om de transmissie van het rentebeleid te waarborgen. Een wet die dat verbiedt is een absurditeit. Wat in het geval van de EU natuurlijk helemaal niet uitsluit dat die toch bestaat.

    Veel succes met uw beleggingen.

  • http://www.hpdetijd.nl Dr. Doom

    Tja, ik ben bang dat ik helemaal terug ga naar de rol die een centrale bank dient te spelen en – vanwege ‘ons’ Europa: de ECB. Die is inmiddels volledig buiten zijn oevers getreden want de primaire en eigenlijk ook gewoon enige taak is het bewaken van de prijsstabiliteit, lees: inflatie.

    Vanuit die taakstelling heeft de ECB ver weg te blijven van wat ze nu doet en wil: hele landen redden. Want laten we wel zijn, de oplopende rentes op de staatsleningen van die landen zijn natuurlijk niet de oorzaak. Ze tellen op bij daarvan helemaal los staande enorme staatsschulden, de begrotingstekorten. Het is een absurde situatie dat de inflatie en hypotheekrente in Spanje, als voorbeeld, lager zijn dan wat de staat aan rente moet betalen. Of het absurd is dat wetgeving het redden van landen door de ECB in de weg staat? Ik denk van niet maar bovendien: het lijkt me vooral ook al wel aardig als ook de hotemetoten zich aan de wet houden. Ze kunnen anders toch gewoon wetswijzigingen aan het volk voorleggen? Dat is mijn echte probleem: voor dat soort wijzigingen is in de landen die het kapitaal moeten verschaffen geen meerderheid te vinden.

    Ik schreef er enkele weken geleden al over in mijn column ‘ Het is officieeel, bankiers zijn de baas in Europa.’