Zo mooi zagen we de ontkerkelijking nog nooit in beeld

Dat protestanten, gereformeerden en hervormden geen uitbundige bevolkingsgroep vormen, dat wisten we al. Maar je kunt jezelf natuurlijk ook in de put praten. Het Nederlands Dagblad, huisorgaan van bovenstaande kerkgenootschappen, organiseert de verkiezing van de mooiste kerk. Of nee, wacht, van de mooiste gesloopte kerk. En iedereen kan meedoen, op mooistegeslooptekerk.nl. Zo mooi hadden we de ontkerkelijking van dit land nog nooit in beeld.

Er zijn, zo schatten door het ND geraadpleegde experts, in de loop van de eeuwen, zo’n 10.000 kerken gebouwd in Nederland, waarvan er nog 6000 overeind staan. Ongeveer 1600 Rooms-Katholieke, 2400 protestantse. De rest behoort aan de kleinere en meer ongeregelde kerkgenootschappen. Het gaat het Nederlands Dagblad bij de wat macabere verkiezing vooral om de kerken die voor de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd en daarna zijn afgebroken. Vooral in de jaren ‘70 en ‘80 ging het hard. Duizenden neogotische kerken legden het loodje, meestal omdat ze gewoon te weinig bezoekers trokken.

Veel van die gesloopte kerken waren het werk van bouwmeester Pierre Cuypers, bekend van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam. Ook veel leerlingen van Cuypers ontwierpen kerkgebouwen. De sloop liet vooral in de grote steden, die toch al voorop lopen bij de ontkerkelijking, sporen na. Zo heeft Rotterdam in de jaren ‘70 en ‘80 van de vorige eeuw meer kerken gesloopt dan er verwoest werden bij het bombardement door de Duitsers in mei 1940.

Grooste kerk van Amsterdam
Maar ook in Amsterdam was het raak. Het Nederlands Dagblad citeert Herman Wesselink, architectuurhistoricus aan de Vrije Universiteit, die vooral bedroefd is om de sloop van de Maria Magdalena en de St. Willibrordus buiten de Veste, beide van de hand van Pierre Cuypers: ‘Met name de sloop van laatstgenoemde kerk is een echt, nationaal, cultuurhistorisch verlies. Dit was, ondanks het feit dat deze onvoltooid was, de grootste kerk van Amsterdam, de grootste kerk van Cuypers en de grootste neogotische kerk die ooit in Nederland is gebouwd.’

Elders in het land is vooral in Breda een flinke kaalslag doorgevoerd. Daar verdwenen liefst drie beeldbepalende kerken waardoor de skyline van de stad ingrijpend veranderd. Maar ook Arnhem, Zwolle, Alkmaar en Groningen zagen tot twintig jaar geleden niets in de neogotiek die als vooral kitscherig en protserig werd ervaren.

Voor wie wil meedoen aan de verkiezing of een mooi overzicht wil van al het kerkelijk moois dat onder de slopershamer is beland: het Nederlands Dagblad zit, tot dusver als enige Nederlandse krant, achter een betaalmuur. Maar de website van de verkiezing, met daarop veel informatie en foto’s, is gewoon bereikbaar.