Ronald Plasterk wil van de overheid een Rabobank maken

Omdat wij Nederlanders massaal aan het internetbankieren zijn geslagen wil de Rabobank een derde van zijn kantoren sluiten.

Dat lijkt op zich logisch want ik ben ook in geen jaren op mijn bankkantoor geweest. Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken voelde zich kennelijk door dat bericht zo geïnspireerd dat hij gisteren aankondigde dat de hele overheid in 2017 digitaal moet gaan opereren. Dat zou 400 miljoen euro opleveren. Maar geldt voor de overheid hetzelfde als voor een bank?

Takenpakket
Als je dat wil en heel veel moeite doet, kun je in dit land zelf kiezen bij welke bank je je geldzaken regelt, al zal die ontvlechting niet makkelijk gaan omdat de meeste mensen met huid en haar vastzitten (hypotheek, kredieten) aan hun geldloket – want meer dan dat zijn de meeste banken dezer dagen niet. De overheid daarentegen is er voor ons allemaal, allochtonen, autochtonen, digibeten, analfabeten, ouderen, zelfs voor niet-stemmers en tegenstanders van de staat. Je mag in beginsel bepalen hoe de politieke samenstelling van het rijks-, provincie- en gemeentebestuur is, maar dat verandert doorgaans niet veel aan het takenpakket van die instanties.

En dat takenpakket is van groot en tegelijkertijd alledaags belang: het gaat van het ophalen van huisvuil en het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen tot de inning van belasting en het verstrekken van allerhande toelagen waar wij in dit land blijkbaar zo goed in zijn. Ook de politiezorg valt er onder. Nu al zijn de meeste politiebureaus niet eens meer telefonisch bereikbaar, maar word je doorverwezen naar een anonieme meldkamer op grote afstand. Een agent op straat zien is, althans in de gemeente waarin ik woon, een zeldzaamheid, die doorgaans duidt op op handen zijnde voetbalrellen.

Anonimiseringsproces
Als de overheid helemaal digitaal gaat dreigt daar hetzelfde anonimiseringsproces. Een groeiend leger digitale ambtenaren doet, verschanst in hun digitale kantoorkolossen, de hele dag niets anders dan digitaal reageren op boze mails en tweets van burgers en stuurt af en toe een straaljager over de wijk om te kijken of we niet stiekem een lijk in onze tuin hebben begraven. Via Google Street View of Google Earth kun je ook best bepalen of de straten er een beetje netjes bij liggen of waar een stukje nieuw asfalt moet komen.

Willen wij wonen in zo’n land? Nu al doen de meeste burgers de hele dag weinig anders dan staren naar een beeldschermpje met weinig oog voor de omgeving en de medemens. Als dat straks ook gaat gelden voor de mensen die we hebben benoemd tot controleurs van de samenleving en bewakers van de maatschappelijke regels schieten we een beetje door. De grootscheepse privatisering uit de jaren ‘90 heeft goedbeschouwd alleen maar geleid tot ongemakken (trein, bus) en fraude (zorg). Voor de digitaliseringsslag van Plasterk zal hetzelfde gaan gelden.