Een monument voor deserteurs uit het nazileger en een besmeurd kindergraf

Mauthausen, het enige grote concentratiekamp in Oostenrijk. Het was bedoeld om mensen te vernietigen door middel van arbeid. (Vernichtung durch Arbeit.) Er was een beruchte steengroeve, waar nogal wat gevangenen na het verlies van alle hoop uit zichzelf dan maar in sprongen. Het was ook het kamp waar de eerste van straat gehaalde Nederlanders terechtkwamen, na de allereerste razzia in Amsterdam in februari 1941. Die razzia leidde een week later tot de Februaristaking, die de reputatie van Nederland als verzetsland geen kwaad deed (geen enkel ander bezet land staakte ooit tegen de jodenvervolging). So far, so good.

Een paar weken geleden was de grote jaarlijkse herdenking van de bevrijding van Mauthausen, dit keer bijgewoond door achtduizend mensen uit twintig landen. De Nederlandse verzetsvrouw Mirjam Ohringer mocht hen toespreken, als voorzitter van de Nederlandse Vriendenkring Mauthausen.

Zonder gedonder ging dat allemaal niet, al blijft achtduizend man een mooi getal. In de nacht van vrijdag op zaterdag werd op de muren van het fortachtige kamp een twee meter hoge en twintig meter lange nazitekst geklad: Turkenrass ab ins Gas. Sieg Heil! Inmiddels heeft de politie een beloning van vijfduizend euro uitgeloofd voor de tip die leidt tot aanhouding van de daders.

Toch zijn er wat licht positieve signalen uit het land dat altijd als meest nazistisch te boek stond – en volgens sommigen nog altijd staat. (De FPÖ groeit gezellig door; tien jaar geleden 6 procent van de stemmen, nu 20 procent.) Maar nu komt er toch eindelijk een monument voor de tweeduizend geëxecuteerde Oostenrijkse deserteurs uit het nazileger.

Deze deserteurs hebben decennialang net zo moeten afzien als NSB’ers in het naoorlogse Nederland. Het nieuwe bouwsel, een grote liggende X van acht bij acht meter, komt ook nog pal tegenover het kantoor van de bondskanselier te staan. In oktober is de onthulling. Het is het eerste monument in zijn soort in Oostenrijk.

Aan de Wirtschaftsuniversität Wien is vorige week een gedenkteken onthuld voor de tweehonderd docenten en studenten die daar door de nazi’s verdreven werden. Op 9 mei was er al voor het tweede jaar een gratis bevrijdingsconcert van de Wiener Symphoniker, het orkest dat in de nazitijd toch heel wat meer mensen ontsloeg in de nazitijd dan het Berliner Symphoniker. Vorig jaar heeft het Wiener Symphoniker eindelijk in het openbaar zijn fouten erkend.

Maar dat is Wenen. In de Oostenrijkse provincie blijft het nog wel even modderen. Op het reguliere kerkhof van Mauthausen werd in de nacht van zaterdag op zondag op het graf van een Turks kind een hakenkruis geklad. Meestal doet zulk geklad me niks, maar dit is echt, echt laag. Als provocatie ook helemaal geslaagd, want als ik die man tegenkwam…

Niks positieve signalen. Terug naar af.

Arthur Graaff is hoofdredacteur van Nieuws.wo2.tk.