Wereldvrede in gevaar? VS en China op ramkoers in de Zuid-Chinese Zee

De Zuid-Chinese Zee fungeert als een bottleneck tussen het westen van de Grote Oceaan en de Indische Oceaan.

Er wonen meer dan 1,5 miljard Chinezen en 600 miljoen Aziaten in de landen rond deze zee, en de regio kenmerkt zich ook door haar economische potentieel. Het gebied is goed voor een tiende deel van de mondiale visvangst, en maar liefst de helft van al het overzeese transport ter wereld gaat door deze wateren. In de bodem van de Zuid-Chinese Zee liggen ook nog eens – voorzichtig geschat – zeven miljard vaten aardolie en 25 miljard kubieke meter aardgas. Niet voor niets wordt de regio ook ‘de Perzische Golf van de 21ste eeuw’ genoemd. Wie hier de baas is, heeft de regie over toekomstige economische ontwikkelingen. Tel daarbij op dat de landen in dit deel van de wereld ruziën over hun maritieme grenzen en dat China driftig expansiepolitiek bedrijft, en je hebt alle ingrediënten voor een toekomstig kruitvat.

Historische claim
Sinds het einde van de Ming-dynastie in de zeventiende eeuw – deels door invloeden van buitenaf, deels door interne verdeeldheid – is China grote delen van zijn invloedssfeer kwijtgeraakt. Toch eist China vanuit dit historische perspectief niet minder dan negentig procent van de kustlijn van de Zuid-Chinese Zee op, inclusief de bijbehorende stukken zee. En door zijn economische en diplomatieke macht – en anders wel door zijn militaire vermogen – is China ook in staat om zich de gebieden die ooit tot het keizerrijk behoorden (Nepal, Birma, Indochina, Taiwan, delen van Korea en Mantsjoerije en Sachalin) weer toe te eigenen. Als je bedenkt hoeveel delfstoffen in deze regio te winnen zijn, en dat de steeds maar verder groeiende Aziatische bevolking voor haar voedselvoorziening sterk op de visvangst is aangewezen, dan wordt duidelijk hoeveel hier op het spel staat.

Intussen heeft de opstelling van China gevolgen voor de bilaterale afspraken tussen de Verenigde Staten en de andere landen aan de Zuid-Chinese Zee. De VS stellen zich op als beschermheer van het vrije verkeer over zee en garanderen de autonomie van deze landen, zoals bijvoorbeeld vastgelegd in de Taiwan Relations Act. Niet zonder eigenbelang overigens, want als het bestaan van de soevereine staten door China’s expansiepolitiek in het gedrang komt, kan dat schadelijk zijn voor de Amerikaanse economie.

Nieuw mondiaal militair zwaartepunt
De VS zijn zich daar terdege van bewust en hebben daarom hun militaire zwaartepunt verlegd naar de Western Pacific. Een land als Vietnam voelt de Chinese druk toenemen en wil zich beschermen tegen mogelijke annexatie door China met de aanwezigheid van de VS, nota bene de vroegere oorlogsvijand.

Onderhandelingen over de verkoop van oorlogsschepen aan Vietnam en het stationeren van Amerikaanse troepen op nieuwe permanente bases in Vietnam zijn volop gaande. De VS hebben inmiddels hun militaire aanwezigheid in de regio versterkt met verschillende vliegdekschepen. Wie echter denkt dat de VS daarmee het militaire overwicht hebben, komt bedrogen uit. China beschikt over de DF 21-D (Dongfeng 21), bijgenaamd ‘de vliegdekschipkiller’. Hiermee kunnen binnen veertig minuten de machtsverhoudingen in de Zuid-Chinese Zee compleet veranderen. Deze kwetsbaarheid van de Amerikaanse vloot versterkt vervolgens weer de wens om de Amerikaanse aanwezigheid op het Aziatische vasteland verder uit te bouwen en politieke en militaire verbintenissen met de landen in de regio aan te gaan of te versterken. President Obama heeft inmiddels besloten om de Zuid-Chinese Zee tot het centrum van de Amerikaanse militaire aanwezigheid op deze planeet te maken.

Dat besluit kan trouwens ook gevolgen hebben voor Europa. Nu de belangrijkst NAVO-partner met zijn rug naar Europa gaat staan, neemt de kans op regionale conflicten in onze buurt toe. Zoals in Syrië, Noord-Afrika en Oekraïne al is gebleken, is Europa op geen enkele manier – politiek noch militair – in staat om vrede af te dwingen.

China verstevigt grip
China doet op zijn beurt precies hetzelfde als de VS, in een poging om in militair opzicht cruciale posities te kunnen innemen. Met alle mogelijke middelen probeert China naburige staten aan zich te binden. Interessante kwestie in dit geheel is de betwiste status van Taiwan. Formeel is het land soeverein en mag China het niet met geweld inlijven. Maar deze afspraak stamt nog uit de tijd dat de Volksrepubliek China een gezamenlijk front met de VS en het Westen vormde tegen de Sovjet-Unie, die als een gevaarlijke agressor gold. Dat beeld is inmiddels veranderd, en nu China een economische grootmacht is, wordt niet Rusland meer als grootste gevaar gezien, maar de VS en bondgenoten. En dat versterkt de Chinese claim op Taiwan.

Het grote probleem van China is dat het zijn historische aanspraken op de Zuid-Chinese Zee en omgeving niet met documenten kan onderbouwen. Die zijn in de periode van interne Chinese verdeeldheid verloren gegaan of domweg vernietigd. De sleutel in deze kwestie wordt gevormd door een zeekaart, die op dit moment ironisch genoeg in handen is van Taiwan en die volkenrechtelijk bewijst welke zeegebieden aan China toekomen. Overigens biedt ook deze kaart geen honderd procent duidelijkheid, getuige het gesteggel over de vraag of de kaart nu negen of tien onderbroken lijnen moet tellen.

China speelt onderwijl zijn economische troefkaarten uit, wat tot grote onrust in de regio leidt. Vietnam vreest de bouw van stuwdammen in de Mekong, die de Vietnamese rijst- en fruitteelt en visserij bedreigen. Als China de watertoevoer zou blokkeren, zou dat een hongersnood in Vietnam tot gevolg kunnen hebben.

Maleisië en Indonesië worden door China economisch tegen de muur gezet. Twistpunt hier is de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen. China wil de grootmacht zijn met het monopolie op die delfstoffen, om zo zijn voortrekkersrol en machtspositie op het technologische vlak te versterken.

Toekomst van wereldvrede
Door dit alles zijn onwaarschijnlijke allianties ontstaan, waaronder bovengenoemde tussen Vietnam – sinds de Vietnamoorlog een militaire partner van Rusland – en de VS. Vijf jaar geleden zou het nog ondenkbaar zijn geweest dat Vietnam om Amerikaanse aanwezigheid en militair materieel zou vragen. Ook Maleisië en Indonesië proberen zich uit hun zwakke positie tegenover China te worstelen. Hoe groter de Chinese reus zich maakt, hoe hechter de diplomatieke en militaire samenwerking wordt tussen de VS en de landen rond de Zuid-Chinese Zee.

In dit gebied wordt de toekomst van de 21ste eeuw beslist, nu de beide grootmachten steeds dichter tegenover elkaar komen te staan. Het zal niet lang meer duren voor ze daadwerkelijk oog in oog staan. Dan zullen ze elkaar diep in de ogen moeten kijken om de toekomst van de wereldgeschiedenis te bepalen. Want de spanning stijgt, en het geringste zenuwtrekje kan de wereldvrede in gevaar brengen.