Dubbeltje op zijn kant voor voortbestaan Verenigd Koninkrijk

Met nog één maand te gaan, voeren voor- en tegenstanders van de Schotse onafhankelijkheid de verbale strijd op. Een kleine meerderheid van de Schotten wil bij Groot-Brittannië blijven, maar de uitkomst van een tweede tv-debat, dat overtuigend werd gewonnen door de afscheidingsgezinde Alex Salmond, zal de kiezers ongetwijfeld beïnvloeden.

Belangrijkste pijnpunt bij het verbreken van de 307 jaar oude unie met Londen is de onzekerheid of Schotland lid kan blijven van de EU – met de bijbehorende Europese financiële injecties – en het Britse pond mag behouden.

Het lidmaatschap van de EU is om economische, politieke en culturele redenen belangrijk voor Schotland, zo vinden veel kiezers. Ironisch genoeg kan juist een onafhankelijk Schotland misschien dichter bij Brussel komen te staan, doordat Groot-Brittannië zich onder premier Cameron steeds verder van de EU lijkt te verwijderen.
Bovendien heeft Londen ingestemd met het Schotse referendum, dus bij een duidelijke uitslag zal de centrale regering waarschijnlijk bereid zijn te onderhandelen over een afscheiding met wederzijdse instemming, wat betekent dat Londen een Schotse toetreding tot de EU niet zal dwarsbomen. Maar daar staat tegenover dat Spanje en België – landen die allebei eigen afscheidingsbewegingen binnen hun landsgrenzen hebben – al hebben aangekondigd een eventuele Schotse EU-toetreding voor Schotland te zullen blokkeren. Dit uit angst dat Catalonië, Baskenland en Vlaanderen eveneens referenda zullen organiseren, en het onmogelijk maken van een EU-lidmaatschap lijkt een effectief drukmiddel.

Ook de valutakwestie lijkt door het ja-kamp al opgelost. Salmond gaat er gemakshalve van uit dat Schotland het pond sterling gewoon mag blijven gebruiken van Londen. “Zonder de activa,” zegt Salmond, “nemen we ook geen deel van de staatsschuld over.”
Toch heeft de afscheidingsbeweging ook al een plan B: als Londen niet akkoord gaat, zal Schotland gewoon een eigen munt invoeren die kunstmatig aan het pond wordt gekoppeld. “Of we blijven gewoon het Britse pond gebruiken, ongeacht wat Londen daar van vindt,” aldus Salmond.

Ondertussen blijkt uit onderzoek van het Credit Suisse Research Institute (The Success of Small States) dat regio’s als Schotland en Catalonië beter af zijn als onafhankelijke staten. En hoe de uitslag van het referendum ook zal uitpakken, de Schotse nationalisten zullen die volksstemming gebruiken als een middel om meer autonomie te verkrijgen. Afscheidingsgezinde Catalanen volgen de Schotse ontwikkelingen vol spanning; in november houden zij een eigen stemming over onafhankelijkheid. Die is echter door de Spaanse regering onwettig verklaard en heeft daarom geen bindend karakter. Hoewel, anders dan in Schotland, een overtuigende meerderheid van de burgers in Catalonië vóór afsplitsing zal stemmen, is daar het grootste struikelblok dat Spanje er gegarandeerd voor zal zorgen dat het heel lang gaat duren voordat een onafhankelijk Catalonië de toetredingsprocedures van de EU heeft doorlopen.