Hoe Mexicaanse drugskartels Zuid-Europa veroveren

De groeiende aanwezigheid van Mexicaanse kartels op Europese bodem is volgens Europol een reden tot zorg. Kartels, zoals het machtige en gewelddadige Sinaloa, dat zijn activiteiten al wereldwijd heeft uitgerold, veroveren Spanje, Italië en de westelijke Balkan. Territoria van lokale misdaadbendes worden moeiteloos overgenomen.

Volgens de voormalige Amerikaanse deputy assistant secretary of state Brian Nichols -die zich ook bezig hield met grensoverschrijdende narcoticazaken – is de aanwezigheid van Mexicaanse drugskartels als mondiaal te bestempelen. Maar volgens Nichols is het Sinaloakartel een geval apart. Het kartel wordt vaak omschreven als de machtigste drugshandelorganisatie op het westelijk halfrond. Het is verantwoordelijk voor een groot deel van de instroom van cocaïne, marihuana en methamfetamine in de VS, maar Sinaloa zou ook actief zijn in liefst 50 andere landen. Volgens Amerikaanse media maakt het kartel miljardenwinsten, alleen al uit de hubs die gestationeerd zijn in en rond de VS. In 2010 infiltreerde Sinaloa naar verluidt in de Mexicaanse regering. Het kartel stationeerde er informanten om het territorium binnen de landsgrenzen veilig te stellen en om rivalen te kunnen uitschakelen. En nu komen daar activiteiten in Zuid-Europa en de Westelijke Balkan bij.

Volgens Europol hebben Mexicaanse kartels in de afgelopen jaren steeds grotere hoeveelheden cocaïne naar Spanje en Portugal verscheept. Ook zouden ze tussenpersonen naar deze landen hebben gestuurd om hun netwerk verder uit te rollen. Het Foreign Policy Research Institute bevestigt bij monde van onderzoeker George W. Grayson – tevens auteur van meerdere boeken over Mexicaanse kartels – dat “Europa in toenemende mate een belangrijke afzetmarkt lijkt te worden”. Volgens Grayson is Europa een aantrekkelijke markt, waar groepen zoals het Sinaloa-kartel verschillende mogelijkheden zien om uit te breiden. Om te beginnen zijn de prijzen voor cocaïne bijna twee keer zo hoog als in de VS. Bovendien worden de kartels in Europa niet geconfronteerd met eenzelfde hoge druk waar ze thuis mee te maken hebben, waar ze onder het bewind van Felipe Calderón’s flink onder vuur kwamen te liggen.

El Chapo
De Spaanse politie beweerde eerder al dat Joaquin ‘El Chapo’ Guzmán – ‘het kleintje’, de voormalige leider van het Sinaloa-kartel – probeert om de activiteiten van Colombiaanse groepen in Spanje over te nemen. Eloy Quiros, hoofd van de eenheid Drugs en Georganiseerde Misdaad (UDYCO) van de Spaanse gerechtelijke politie, zegt hierover dat Guzman de hele Europese markt voor cocaïne wilde overnemen. Een bewijs daarvan is een lading van 373 kilogram cocaïne die werd ontdekt in een container in de Zuid-Spaanse haven van Algeciras. Algemeen wordt aangenomen dat deze zending een onderdeel was van een Sinaloa-operatie. Volgens Eloy Quiros hebben Spaanse autoriteiten, naar aanleiding van deze vondst en in samenwerking met de Amerikaanse federale politie, in 2013 een boot onderschept. Daarin zaten vier personen van wie bekend is dat ze tot de clan van ‘El Chapo’ behoren. Een van hen is Jezus Gutierrez Guzman, een neef van de inmiddels opgepakt Sinaloa-leider Joaquin Guzman.

“Wij denken dat dit hun eerste poging was om cocaïne naar Europa te smokkelen”, zei Quiros. Hij is er ook van overtuigd dat het kartel probeert om zich op de Europese markt binnen te werken. Quiros voegt hieraan toe dat dit te verwachten was, gezien de toenemende druk waaronder het kartel staat in Mexico en in de Verenigde Staten: “Niet alleen is het kartel in een continue machtsstrijd verwikkeld met andere kartels, ook komt Sinaloa stilaan in het vizier van opsporingsinstanties.”

Ook andere analisten, zoals Nichols, zien dit zo en weten dat het slechts een kwestie van tijd was voordat het kartel zou proberen uit te breiden naar Europa. Spanje, met een gemeenschappelijke taal en geschikte zeehavens, is daarbij een logische keuze als toegangspoort naar Europa. “Ze zijn op zoek naar een ingang en naar markten waar ze een afzetgebied voor hun producten vinden”, aldus Nichols, “en daardoor wordt ook de Westelijke Balkan steeds interessanter.” De Mexicanen zijn overigens niet de enigen met een acute zakelijke belangstelling voor de Westelijke Balkan. Ook Colombianen en Peruanen zijn druk doende om ingangen te creëren. “Mensen op de Westelijke Balkan praten met hun leveranciers in Mexico, in Zuid-Amerika”, aldus Nichols. Volgens een recent Europol persbericht zou het naast drugshandel voornamelijk ook gaan om mensenshandel en -smokkel t.b.v. prostitutienetwerken (vanuit Europa naar Mexico) en de handel van wapens in ruil voor cocaïne (uit zuid-Europa naar Centraal- en Zuid-Amerika).

Quiros betoogt dat het lijkt alsof Sinaloa probeert om het transport van drugs op de traditionele wijze over zee te organiseren. Daarbij wordt veelal gebruik gemaakt van Oost-Europese criminelen. Quiros: “Dat is ook het geval met de lading die afgelopen juli werd onderschept. De bemanning van de boot bestond volledig uit Bulgaren, maar bekend is dat ook andere Oost-Europeanen en zelfs contacten uit Afrika worden ingezet voor vervoer over zee.” Volgens berekeningen van UDYCO krijgen de koeriers van de narcotica zelf doorgaans tussen de 8 en 12 procent van de drugs als commissie, en soms zelfs tot 20 procent, afhankelijk van de bestemming van de drugs en de risico’s die ze lopen bij het vervoer.

Ook na Guzman nog sterk
Guzman werd in 1993 gevangen genomen en veroordeeld tot een langdurig verblijf in een van de strengst beveiligde gevangenissen. Tot grote schande van de autoriteiten wist hij echter acht jaar later te ontsnappen met behulp van een wasmand. Sindsdien wist hij de autoriteiten lange tijd te ontlopen en zijn imperium verder uit te bouwen, totdat hij in februari van dit jaar alsnog in de kraag werd gevat. Na de arrestatie van drugsbaron Joaquin ‘El Chapo’ Guzman, de leider van het Sinaloa Kartel, was het even de vraag of de organisatie haar criminele activiteiten op eenzelfde voet voort zou kunnen zetten. Volgens Armando Rodríguez Luna, een veiligheidsanalist bij de Nationale Autonome Universiteit van Mexico (UNAM) bestond het risico dat het kartel uiteen zou vallen in kleinere groeperingen en aan een interne machtsstrijd ten onder zou gaan. “Maar hoewel Guzman’s arrestatie een grote klap was voor het kartel, lijkt het erop dat interne vetes vermeden werden”, zegt Rodríguez Luna. Het stokje werd, zoals algemeen verwacht, doorgegeven aan de 66-jarige old-school drugsbaron Zambada, al lange tijd een van Guzman’s getrouwen. Zambada mag, onder het toeziend oog van Guzman’s zonen, de scepter over het kartel zwaaien, totdat de twee zonen van Guzman oud en ervaren genoeg zijn om de leiding op zich te nemen. En ook Zambada lijkt de activiteiten op de Europese markt te willen continueren.

Lokale markt
De Westelijke Balkan is daarbij niet alleen een transitregio voor onder andere Zuid-Amerikaanse drugs naar de West-Europese markt. De lokale consumptie laat ook een stijgende lijn zien, ondanks het repressieve drugbeleid dat kenmerkend is voor vrijwel geheel Centraal en Oost-Europa. De Global Commission on Drugs (GCD) verklaarde eerder al dat het Oost-Europese antidrugsbeleid een flop was en riep op om het repressieve regime te laten voor wat het is. De strenge wetten lijken immers geen hinderpaal te zijn, want de regio kent alle denkbare drugsgerelateerde problemen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) komt onder andere 70 procent van de nieuwe aidsinfecties voort uit intraveneus drugsgebruik. Die twee zaken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, zegt de GCD.

“We wilden aantonen dat er een link is tussen het repressieve Oost-Europese drugsbeleid en de hoge mate van problemen met drugs in de regio”, zegt Ruth Dreifuss, voormalig Zwitsers president en lid van de commissie. Onder het communisme kende Oost-Europa een repressief drugsbeleid. Sinds de val van de communistische regimes is dat beleid amper veranderd en in sommige landen is het zelfs nog even streng als twintig jaar geleden. Zo zijn celstraffen voor het bezit van kleine hoeveelheden cannabis geen uitzondering. In Rusland, waarvan bekend is dat het een van de meest repressieve drugwetgevingen in Europa hanteert, zijn celstraffen tot acht jaar voor het bezit van kleine hoeveelheden drugs niet ongewoon.