Koning Kiro en de levenslange neerwaartse spiraal van Roma in West-Europa

Sinds Bulgarije lid is van de EU kunnen mensen daar vandaan naar alle EU-landen reizen, zolang ze het maar kunnen betalen. Of als ze bereid zijn zich in de schulden te steken bij hun chauffeur. Velen van deze mensen zijn Roma, niet zelden afkomstig uit de Plovdiv-regio, op ongeveer honderd kilometer van de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Plovdiv staat bekend om de plaatselijke sloppenwijk. Het is het grondgebied van een clanleider die in de volksmond Koning Kiro heet.

Koning Kiro woont in een deel van Bulgarije van waaruit vele Roma op reis gaan naar het Westen. Kiro is een van de mensen die leeft bij gratie van de ellende van duizenden Roma die weg willen. Hij staat aan het hoofd van een netwerk waarin ook mensenhandelaars meedraaien. Wanneer Roma-kinderen stelen in Italië, mannen voor een slavenloon werken in Frankrijk of vrouwen zich prostitueren in België, stroomt een deel van het geld naar Koning Kiro. Zijn echte naam is Kiril Rashkov.

Kiril Rashkov
Rashkov begon zijn carrière in het socialistische Bulgarije. Hij beheerste er de smokkel van goud en zilver naar Turkije en genoot lange tijd bescherming van de regerende politici. Tot hij in 1984 werd veroordeeld voor corruptie en illegale financiële transacties. Maar in 1989 kreeg hij amnestie van de nieuwe regering, waarna hij zijn handel verder kon uitbreiden. Vervolgens wist hij te profiteren van de val van de Berlijnse Muur en stapte hij over op het illegaal stoken en smokkelen van alcohol. Uiteindelijk ging hij zich bezighouden met mensenhandel. Zijn criminele carrière is een publiek geheim in Bulgarije.

Koning Kiro is een van de beruchtste Roma-bazen, maar lang niet de enige. “West-Europeanen onderschatten de mate waarin Roma-gezinnen georganiseerd zijn,” zegt Tihomir Bezlov, criminoloog van het Centrum voor Democratische Studies in Sofia. “Autoriteiten negeren vaak het verband tussen diefstallen als die grensoverschrijdend zijn.” De criminoloog analyseert de structuren van de georganiseerde misdaad in Europa voor de Verenigde Naties. “Slechts zelden is een crimineel netwerk een chaos. De meeste diefstallen en gevallen van prostitutie waarbij Roma betrokken zijn, vallen binnen een strak georganiseerd systeem met een baas aan de top.”

Georganiseerd netwerk
Veel Roma-vrouwen die naar West-Europa weten te komen, belanden in de prostitutie. Mannen doen veelal klusjes op bouwplaatsen. Met regelmaat leveren chauffeurs uit Bulgarije op diezelfde bouwplaatsen nieuwe ladingen gelukszoekers af. Iedereen op de bouwplaatsen kent de chauffeurs. Vele Roma hebben schulden bij hen. De kosten voor de reis naar het Westen in een bestelauto bedragen gemiddeld 200 euro per persoon. Dat geld mag later worden betaald, als er wat verdiend is in het Westen. Maar de schulden voeren van meet af aan de druk op om elke denkbare klus meteen aan te nemen. En zelfs zo blijft het onzeker of een gezamenlijk overgekomen familie ooit in staat zal zijn om de schuld, die steeds groter wordt door rente en willekeurig toegevoegde bedragen, af te betalen.

Het Berlin-Institut für Bevölkerung und Entwicklung schat dat er momenteel zo’n twee miljoen Roma in West-en Noord-Europa leven. Er is geen onderzoek gedaan naar hoe ze daar zijn gekomen, naar hoe hun leven eruitziet of naar de bedragen die de chauffeurs die ze brengen verdienen. De Bulgaarse criminoloog Tihomir Bezlov gaat ervan uit dat ‘een groot deel’ van hen in de criminaliteit terechtkomt, als gevolg van de afhankelijkheid van mensen zoals Kiril Rashkov. “Velen zijn in beginsel slachtoffers en pas later dader.”

Borg
Roma in het Westen leven vaak op elkaar gepakt met te veel mensen in veel te kleine woningen. Die huizen zijn slecht onderhouden, de voorzieningen gebrekkig en onder de maat. De panden zijn vaak in eigendom van de laatste schakel in de keten van geldschieters en chauffeurs in Bulgarije en Roemenië. De chauffeurs leveren wekelijks nieuwe mensen af bij woningeigenaren. Die nemen allereerst de paspoorten van de nieuwkomers in beslag bij wijze van borg. Terugkrijgen kan pas nadat de huur, de schulden en de rente zijn betaald.

Volgens Bezlov hebben de verschillende bazen hun dorpen en wijken onderling verdeeld. Koning Kiro’s invloed strekt zich uit over een aantal sloppenwijken. Roma leven in daar in krotten van golfplaten en karton. Voedsel halen ze vaak van de vuilnisbelt, gezondheidszorg is er niet. Redenen genoeg dus om hun hoop op West-Europa te vestigen, op slechts twee dagen rijden.

Vele Roma belanden in de prostitutie. Oost-Europese vrouwen zijn booming business voor de lokale pooiers. Volgens schattingen komen de meeste prostituees in West-Europa momenteel uit Bulgarije. Ten minste tien procent van de gearresteerde pooiers komt daar eveneens vandaan. Volgens een speciale Franse commissie ter bestrijding van mensenhandel vloeit het geld dat met de prostitutie wordt verdiend terug naar Bulgarije en Roemenië. Eurostat, het EU-bureau voor statistiek, en de Wereldbank schatten dat het in totaat gaat om zo’n drie procent van het bruto binnenlands product van beide landen.

Levenslange neerwaartse spiraal
Het Centrum voor Democratische Studies in Sofia heeft in een recent rapport de vicieuze cirkel waarin vele Roma verkeren beschreven. Bijna negentig procent van de Bulgaarse Roma is werkloos en heeft geen vast inkomen. Een eventuele uitkering – als ze die al krijgen – is nauwelijks voldoende om de huur te betalen, zelfs niet voor de meest bouwvallige krotten. Banken willen hun geen geld lenen, en dus wenden ze zich tot andere ‘kredietverstrekkers’. De studie schat het aantal woekeraars in Bulgarije op circa vijfhonderd. De rente die ze vragen kan oplopen tot honderd procent per jaar. Volgens de studie ontstaat daardoor een schuld die ‘leidt tot een levenslange neerwaartse spiraal’.

Jerome Champollion werkt al heel lang als maatschappelijk werker met Roma. Volgens hem is het geen uitzondering dat Roma stelen, hun kinderen laten bedelen of hun kleinkinderen de prostitutie in drijven. “Deels hebben ze ook geen keuze, vanwege alle schulden die ze hebben. Zo is het leven als je helemaal onderaan staat in de samenleving,” zegt Champollion. Volgens hem ziet de buitenwereld alleen de diefstallen. De mensen die de Roma praktisch dwingen om te stelen blijven onzichtbaar. “Mensen zien daders die zelf slachtoffer zijn. En bijna niemand ziet al die mensen die zich niet verlagen tot diefstal, maar liever werken, voor zeer lage lonen.”

Via die goedkope arbeidskrachten dragen de criminele netwerken uiteindelijk ook bij aan de winstmarges van de grote (bouw)bedrijven in heel Europa. Twee jaar geleden toonden vakbonden aan dat tachtig procent van de druiven in de Champagne werd geplukt door ongeschoolde Roma. In Zuid-Europa zijn het kersen, en in Duitsland asperges. Het systeem werkt, en mensen zoals Rashkov maken winst. Rashkov zelf zat in het najaar van 2011 in de gevangenis in Sofia. Hij was veroordeeld wegens doodsbedreigingen. In juli van dit jaar kwam hij opnieuw vast te zitten, ditmaal vanwege drugshandel. “Maar het lijdt geen twijfel dat zijn netwerk in Europa nog steeds gewoon functioneert,” zegt Bezlov. “Rashkov heeft een grote familie.”