Underground love: ongetrouwd samenwonen in Iran

In Iran tekent zich een nieuwe trend af. Steeds meer jonge, niet-gehuwde paren, leven samen onder één dak – in strijd met de geldende wetgeving. Het is echter een ontwikkeling die ook de staat niet kan stoppen, zelfs als zouden religieuze kringen dat wel willen.

Iran is een theocratie. De islamitische wet is alomtegenwoordig en de overheid dwingt deze af middels draconische straffen. Maar de strenge wetten botsen vaak met de realiteit van het dagelijkse leven. Vooral jonge Iraniërs zoeken wegen om hun leven vorm te geven naar hun eigen ideeën. En hoewel het voor niet-gehuwde paren verboden is om samen te wonen, kiezen toch steeds meer jonge mannen en vrouwen ervoor om samen te wonen onder één dak. Vooral in grotere steden en in het studentenmilieu gaan ze stiekem op zoek naar gezamenlijke woonruimte. Verhuurders worden doorgaans niet op de hoogte gesteld van de huwelijkse staat, omdat veel woningeigenaren hier aanstoot aan nemen en het daadwerkelijk aanbieden van een huurwoning hierdoor uitblijft. Enkel vrienden zijn op de hoogte.

Hoewel er in Iran geen plicht is om de autoriteiten op de hoogte te stellen van eventueel ongetrouwd samenwonende stellen, gebeurt het toch met regelmaat dat conservatieve buren de politie bellen. Buitenechtelijke seksuele relaties zijn strafbaar. De “schuldigen” wachten zweepslagen of zelfs een gevangenisstraf. Samenhokkende koppels proberen hun relatie dan ook te verbergen voor de buitenwacht. Overal dreigt het loerende oog van buren of regeringsgetrouwe burgers die de autoriteiten of –in het minder erge geval- ouders in kunnen lichten.

Toch breken steeds meer jonge Iraniërs met de oude tradities. Hoewel er geen statistieken bestaan over het aantal Iraniërs dat ongehuwd met hun partners onder één dak woont, slaan ambtenaren steeds vaker alarm en roepen om tegenmaatregelen. Voor de conservatieve elite van Iran is de dader voor de morele neergang snel aangewezen: de westerse culturele invasie via de satelliet televisie. Bedoeld worden de cheesy soaps met seksuele toespelingen die door Perzisch-talige tv-stations in de Verenigde Staten en Europa worden uitgezonden. Hoewel de meeste series in het islamitische buurland Turkije  spelen, beweren de Iraanse conservatieven dat ze onderdeel zijn van de “sluipende oorlog van het Westen” tegen de islamitische republiek en haar waarden.

De in Parijs gevestigde socioloog Said Peyvandi noemt de nieuwe manier van samenleven een “grijze zone in de Iraanse samenleving”, die in strijd is met de officiële normen en traditionele familiewaarden, maar toch bestaat. Met betrekking tot de sociale ontwikkeling van de laatste 25 jaar, zegt hij: “Er is een stille demografische en sociale revolutie geweest, die zich goed laat aflezen aan drie fenomenen.” De Iraanse bevolkingsgroei daalt scherp, koppels stappen op steeds latere leeftijd in het huwelijksbootje en gezinnen zijn vel minder groot dan vroeger. Nooit eerder waren zo veel jonge mensen single. En het aantal echtscheidingen in Iran is verdubbeld in de afgelopen tien jaar; ieder vijfde huwelijk zal uiteindelijk weer ontbonden worden. En nog belangrijker, meer en meer jonge mensen kiezen voor een ongehuwd partnerschap in plaats van een huwelijk.

Voor Iraanse vrouwen heeft het ontwijken van het huwelijk een aantal voordelen. De islamitische wetgeving en de gangbare jurisprudentie benadelen vrouwen op vele vlakken. Vrouwen hebben voor vele dingen de schriftelijke toestemming nodig van hun man nodig. Zo mogen ze niet zonder meer naar het buitenland afreizen, of mag een man zijn vrouw verbieden een beroep uit te oefenen of een studie te volgen. En bovendien: voor vrouwen is het aanvragen van een echtscheidingsprocedure moeilijker dan voor mannen.

Door te kiezen voor een relatie zonder huwelijk ontlopen Iraanse vrouwen niet alleen de discriminerende wetten, maar ook de patriarchale gebruiken. Anders dan in traditionele gezinnen, waar de vrouw verantwoordelijk is voor huishoudelijk werk, is het bij jonge samenwonende stellen gebruikelijk dat huishoudelijke taken als koken, wassen en schoonmaken met de partner worden gedeeld. Ook voor veel mannen is het huwelijk-achtige partnerschap gunstig, vooral economisch. De jongeren delen de kosten van levensonderhoud, terwijl in conventionele Iraanse huwelijken meestal de man de meeste of alle kosten voor zijn rekening neemt. In een land dat door internationale sancties in een diepe economische crisis zit en waar de werkloosheid onder jongeren iets boven de 20 procent ligt, is dat geen gemakkelijke taak.

Ongetrouwde koppels zijn echter gedwongen om een groot nadeel op de koop toe te nemen: ze kunnen geen kinderen hebben. Een buitenechtelijk kind zou niet alleen een geheim liefdesleven onthullen, het stelt een paar ook bloot aan strafrechtelijke vervolging. Maar ook zou het kind later niet dezelfde rechten hebben gekregen als een wettig kind. Abortus is verboden, de desbetreffende wetten zijn zelfs aangescherpt. Het Iraanse parlement heeft onlangs een wet aangenomen die elke reclame voor voorbehoedsmiddelen verbiedt. Bovendien zijn vasectomie en sterilisatie bij wet strafbaar gesteld.

Zo wil het parlement de wens van de religieuze leider Ali Khamenei in vervulling laten gaan. Die had verkondigd dat de Iraanse bevolking moest worden verdubbeld tot 150 miljoen. Als een vrouw zwanger wordt door een illegale partnerschap, dan heeft ze geen andere keuze dan op de zwarte markt abortus medicatie te kopen of zich in een illegale kliniek te laten behandelen.

“Het probleem is dat onze samenleving ergens tussen moderniteit en traditie is gestopt”, zegt Peyvandi. “Aan de ene kant lijken we zeer modern naar buiten en leven in veranderende relaties. Aan de andere kant zijn we opgevoed met traditionele patronen die onze manier van denken beïnvloed. Dit leidt vaak tot conflicten.”