In beeld: zo veranderde het dagelijks leven in Nederland de afgelopen twee eeuwen

Het is de canon van het Nederlandse beeldmateriaal. Atlas van Stolk, een verzameling van ruim 150.000 beelddragers waarvan de oudste dateren uit 1550. De collectie ligt sinds jaar en dag opgeslagen in het Rotterdamse Schielandhuis, en een deel ervan zal vanaf dit weekend te zien zijn in de Kunsthal in Rotterdam, op de tentoonstelling ‘Tweehonderd jaar Koninkrijk der Nederlanden’.

Eind negentiende eeuw begon de Rotterdamse houthandelaar Abraham van Stolk prenten, tekeningen, foto’s, kaarten en affiches te verzamelen. Een privécollectie. Hij noemde het De Atlas. Zijn nazaten zetten deze traditie voort, en inmiddels in de Atlas van Van Stolk uitgegroeid tot een groot historische document, waaraan constant meer wordt toegevoegd. Denkt u aan abriposters, maar ook aan politieke tekeningen, waaronder van de inmiddels overleden HP-cartoonisten Frits Müller en Sieb Posthuma.

Een deel van de collectie zal deze weken te zien zijn in de Rotterdamse Kunsthal, in het teken van het tweehonderdjarig jubileum van ons koninkrijk. Een interview met Lina van der Wolde, directeur van Atlas Van Stolk en curator van de tentoonstelling.

Uw collectie wordt weleens het geheugen van Nederland genoemd. Terecht?
“Het klinkt wat zwaar, maar: ja. Het geeft een beeld van Nederland door de eeuwen heen, en is een weerslag van hoe wij eruitzien en wie wij zijn.”

Een deel van de collectie is openbaar, en bovendien online te vinden. Waarom exposeert u dan nog in de Kunsthal?
“Een deel van de collectie hebben we inderdaad in de afgelopen drie jaar online geplaatst, overigens een ingrijpend project waarvoor we in totaal tien jaar nodig denken te hebben. Maar dat betekent niet dat het digitale het fysieke vervangt. En de Kunsthal presenteert niet alleen kunst, maar ook geschiedenis, en onze collectie heeft een grote nationale waarde. Daarnaast komt natuurlijk de viering van het tweehonderdjarig bestaan van ons koninkrijk.”

Heeft u nog een reacties ontvangen van de Oranjes?
“We overwogen om koning Willem-Alexander de tentoonstelling te laten openen, maar daar zijn we vanaf gestapt omdat het gaat over de gewone man, de onderdanen in het koninkrijk. We willen niet de suggestie wekken dat het over het koningshuis gaat.”

Wat zijn de topstukken van uw collectie?
“We hebben niet geselecteerd op topstukken, maar een bijzonder stuk is een document uit 1863, het jaar dat de slavernij werd afgeschaft in Nederland. De een zal het een wissel noemen, de ander een slavenbrief. Het is een brief waarin aan een slaveneigenaar wordt gemeld dat hij zijn slaven moet afstaan. Het ligt in een aparte vitrine en wordt apart bewaakt. Het kan immers stof doen opwaaien, zeker gezien de maatschappelijk discussie die nu wordt gevoerd. Maar die discussie willen wij zeker niet uit de weg gaan.”

Blijft u de collectie aanvullen?
“Zeker. Nog niet zo lang gelden voegden wij een collectie van politiek fotograaf Vincent Mentzel toe aan de Atlas; hele mooie beelden uit de tijd van Lubbers en Kok. De kluis onder het Schielandshuis wordt te klein, en wij gaan ons ook losmaken van Museum Rotterdam, mede omdat we ons nationale karakter willen benadrukken, en niet het Rotterdamse.”

22_Schaatser Sven Kramer 2012_AVS
Campagneposter van Voorlichtingsbureau Brood (2012).

Welke criteria hanteert u om de kluis niet uit zijn voegen te laten scheuren?
“De prent of foto moet een beeld geven van hoe de Nederlander leeft. Recent voegde ik een poster van Sven Kramer toe aan de collectie, van het Voorlichtingsbureau Brood, over het eten van brood. Hij staat daar zo goed op met zijn grote gespierde lijf. Hij is het huidige mannelijke ideaalbeeld. Het toont aan hoe belangrijk sport nu is in onze maatschappij.”

Een toch vrij subjectieve verzamelmethode.
“We zijn niet objectief. De collectie is door Van Stolk opgebouwd, ook erg subjectief. Wij proberen het echter te objectiveren, maar zeker zal mijn voorkeur erin af te lezen zijn.”

En zoals een LINDA. die hier nu toevallig voor mij ligt, zou u overwegen een cover met mevrouw De Mol overwegen toe te voegen aan uw collectie?
“Zeker. Niet als televisiepersoonlijkheid, maar wel als cultuurhistorisch gegeven. Ze is het voorbeeld voor veel vrouwen in Nederland en draagt bij aan beeldvorming van de Nederlandse vrouw. Zolang het maar iets zegt over ons dagelijks leven.”

Een greep uit de beelden die vanaf morgen tentoon te zien zijn in de Kunsthal:

15_Het was koud in de kerk vader ca 1810 ets Ludwig Portman_AVS
Ets van Ludwig Portman (1810).
03_Koninkrijk der Nederlanden 1894,AVS
Een landkaart uit 1894.
08 Hogere damespolitiek 1919 tekening leo jordaan_AVS
Tekening van Leo Jordaan (1919).
05_Multatuli 1946 Cartoon Eppo Doeve_AVS
Cartoon van Eppo Doeve uit Elseviers Weekblad (1946).
21_Scheveningen Holland 1959_AVS
Affiche uit 1959.
12 Catroon Fritz Behrendt 1962_AVS
Cartoon van Fritz Behrendt uit Algemeen Handelsblad (1962).
18_Kaasmeisje_SebastianKrÅger_1993_AVS
Het Kaasmeisje van Sebastian Krüger (1993).
20_Mannen zijn thuis net zo onmisbaar 1998 SIRE_AVS
Affiche van SIRE (1998).
23_Homo of je buurman 2005_AVS
Uitgave van de Gemeente Rotterdam (2005).

Beeld: Atlas van Stolk.

De tentoonstelling ‘Tweehonderd jaar Koninkrijk der Nederlanden’ is vanaf zaterdag 20 december te zien in de Kunsthal Rotterdam.