Hoe de CIA de Europese grenswachters om de tuin leidt

Geheime CIA-instructies vertellen Amerikaanse geheimagenten met een valse identiteit hoe ze hun dekmantel hoog kunnen houden bij controles aan de EU-grens. Dit blijkt uit twee onlangs op wikileaks onthulde documenten, die laten zien hoe lek de EU-grenscontroles zijn. De beide documenten dragen de classificatie NOFORN, wat staat voor ”no foreigners” en zoveel betekent als dat de documenten niet gedeeld mogen worden met buitenlandse inlichtingendiensten. Ook niet als deze tot de Amerikaanse bondgenoten behoren.

In de eerste instructie, uit 2011, met de naam “Surviving Secundaire” staat hoe agenten zich te gedragen hebben als ze bij een grenscontrole door een grenswacht aan een verscherpte controle worden onderworpen. Het tweede document, ”Schengen Overview”, is uit 2012 en biedt de Amerikaanse geheimagenten inzichten in de risico’s van electronische grenscontroles, zoals o.a. het Visa Informatie Systeem (VIS).

Surviving secondary Schengen overview

Het merendeel van de instructies in het handboek “Surviving Secundair” lijkt gebaseerd te zijn op gezond verstand. Zo stelt het document dat het noodzakelijk is om een consistente, goed ingestudeerde en plausibele dekmantel te hebben om de grenswacht te misleiden. De 15 pagina’s tellende handleiding geeft een voorbeeld waarin een Amerikaanse agent op een EU-luchthaven staande werd gehouden door de beveiliging, nadat sporen van explosieven in zijn tas waren gevonden. Toen hij aan verdere ondervraging werd onderworpen, deed de agent de grenswachten geloven dat hij een training in terrorismebestrijding in Washington DC had gevolgd, waarna hij zijn weg mocht vervolgen.

Andere tips die de handleiding geeft zijn: een online profiel creëren dat bij de dekmantel past, goede mentale voorbereiding en het vermijden van het met zich dragen van elektronische apparaten die de valse identiteit kunnen onthullen. Agenten welke reizen op een diplomatenpas wordt aangeraden op hun uiterlijke verzorging en correcte kleding te letten. In het algemeen geldt dat afgezien moet worden van het kort voor het vertrek voor een vliegreis een ticket contant af te rekenen, of een enkele reis te boeken. Verder wordt de geheimagenten ontraden op hun lippen te bijten, te transpireren, of te veel te praten, omdat dit een nerveuze indruk kan maken.

De 12 pagina’s van het “Schengen Overview”-document geven een overzicht van de uiteenlopende elektronische grenscontrolesystemen in de EU. Onder het voorbehoud van mogelijke toekomstige uitzonderingen, merkt het document op dat de systemen niet zijn ontworpen voor contraspionage en dus “een minimale bedreiging vormen voor een onthulling van de identiteit van de Amerikaanse spionnen”. De mogelijke uitzondering is het Entry/Exit Systeem (EES), dat in de loop van 2015 in gebruik wordt genomen. EES registreert datum, tijd en plaats van de aankomst en vertrek van niet-EU-reizigers, ook van degenen die geen visum nodig hebben. Het ‘’Schengen Overview’’ document merkt in deze context op dat “de Europese Commissie overweegt om reizigers die geen visum nodig hebben te verplichten om op de eerste plaats van binnenkomst in het Schengengebied biometrische gegevens af te geven’’. Hierdoor zou het risico op ontmaskering van CIA agenten toenemen.

Andere systemen worden door de CIA als risicoloos beoordeeld. Het Schengen Informatie Systeem (SIS) slaat enkel informatie op over reizigers welke de toegang tot de EU is ontzegd en vormt daardoor geen gevaar. Doordat reizigers uit de VS geen visum voor de EU nodig hebben, levert heeft ook het Visa Informatie Systeem (VIS) geen gevaar op vanuithet oogpunt van contraspionage.