Onzekerheid en angst voor terreur op de Krim

De Krim en zijn bewoners staan gevaarlijke tijden te wachten. Dat wist de Moskouse krant Nezavisimaja Gazeta te melden op gezag van anonieme bronnen bij de veiligheidsdiensten: Oekraïense rechtsextremisten van de Pravi Sektor-beweging zouden samen met islamitische Krim-Tataren – en met steun van de Oekraïense geheime dienst  –  het schiereiland in anarchie trachten te storten.

In het Kremlin neemt men deze dreiging zeer serieu,s en de reactie van Moskou is navenant. Daardoor is de leefsituatie van een deel van de Krim-bewoners de afgelopen maanden aanzienlijk verslechterd. De Krim-Tataren verkeren in een benarde positie nu Rusland en de autoriteiten van de Krim een campagne van onderdrukking, vervolging en intimidatie zijn begonnen. Volgens een recent rapport van Amnesty International worden Tataarse activisten gearresteerd en mishandeld door groepen gewapende mannen, soms met de dood tot gevolg.

Naast de verdwijning van mensen zijn er nog andere incidenten die de Krim-Tataren het leven zuur maken. Zo hebben sinds begin augustus tal van invallen plaatsgevonden in huizen, scholen, clubgebouwen en moskeeën van Krim-Tataren. Onder leiding van Russische veiligheidstroepen werd gezocht naar verboden literatuur, wapens en drugs. De acties gingen gepaard met geweld en dreigementen van de nieuwe Russische machthebbers op de Krim in richting van de Majlis, het zelfbestuursorgaan van de Krim-Tataren.

De Majlis wordt verweten een extremistische ideologie aan te hangen, vanwege zijn standpunt dat de Krim aan Oekraïne toebehoort. De meeste Krim-Tataren – de oorspronkelijke bewoners van de Krim – zijn fel gekant tegen de Russische overname van de Krim. Deze houding heeft ertoe geleid dat de nieuwe Krim-autoriteiten beslag hebben laten leggen op het gebouw van de Majlis, nadat deze geweigerd had mee te werken aan de laatste lokale verkiezingen. Ook dreigen de Russen de Majlis te ontbinden, omdat het Tataarse bestuursorgaan de Oekraïnse vlag boven het gebouw had laten wapperen. De leider van de Krim-Tataren, het Oekraïense parlementslid Mustafa Jemilev, werd voor vijf jaar uit zijn vaderland verbannen. Met zijn deelname aan vreedzame protesten tegen de Russische bezetting had hij volgens de autoriteiten de verschillende etnische groepen tegen elkaar hebben opgezet.

Niet enkel Russische propaganda
De Russische kranten doen met veel bombarie verslag van de terroristische dreiging die zou uitgaan van de Tataren. Dat brengt de Krim-Tataren in diskrediet en legitimeert het hardhandige optreden van Moskou op de Krim. Echter, geheel uit de lucht gegrepen is het tumult niet. In de jaren voor de Russische annexatie hebben vertegenwoordigers van de seculiere Majlis herhaaldelijk gewaarschuwd dat de jonge generatie Krim-Tataren erg gevoelig is voor religieus extremisme. Zowel Russische als Oekraïense media berichtten al maanden voor het begin van het Russisch-Oekraïense conflict over jonge mannen uit de Krim die in Syrië in de gelederen van islamitische organisaties zouden vechten. Zo bezien is de terroristische dreiging op de Krim realistisch. Soortgelijke conclusies trok ook het Russische onderzoekscentrum voor nationale conflicten.

Islamitische radicalen getraind in Oekraïne
Volgens Nezavisimaja Gazeta, dat zich beroept op contacten binnen de Russische veiligheidsdiensten, zijn er in het zuiden van Oekraïne twee organisaties die de islamitische strijders opleiden. De eerste is het islamitische culturele centrum in Dnjepropetrovsk, de tweede bevindt zich in Henitsjesk, een stadje aan de grens van het Krim-schiereiland. Daar bevindt zich ook de staf van het parlement in ballingschap van de Krim-Tataren. Onlangs zouden de Krim-Tataren een pact voor de bevrijding van de Krim hebben gesloten met Ihor Kolomoiski, oligarch, gouverneur van Dnjepropetrovsk en de op twee na rijkste man van Oekraïne.

Nezawisimaja Gazeta is een uitgesproken pro-Russische krant die geleid wordt door Konstantin Remtsjoekov, voormalig regeringsadviseur en thans hoofdredacteur en uitgever. Zijn echtgenote, Jelena Remtsjoekova, is de officiële eigenaar van de krant, omdat het ambtenaren van de staat bij wet verboden is private, zakelijke nevenactiviteiten te ontplooien.

Veel Krim-Tataren zien de hele situatie heel anders. De meeste van hen zijn uitgesproken pro-Oekraïne en denken om die reden bloot te staan aan intimidaties als huiszoekingen en verdwijningen. In een interview met het Russische tijdschrift Kommersant Vlast van eind september liet de Russische Krim-premier Aksionov optekenen dat er wat hem betreft geen Majlis bestond; de organisatie was niet juist geregistreerd. Tataren worden ook onder druk gezet hun Oekraïense staatsburgerschap op te geven en in plaats daarvan een Russisch paspoort te nemen, anders dreigen ze buitenlanders in eigen land te worden, of kunnen ze zelfs het land uit worden gezet. Op de vraag op basis van welke uitgangspunten hij de relatie met de Krim-Tataren in de toekomst vorm wil geven, zei Aksionov in een interview dat het niet-erkennen van de verbinding met Rusland hard gestraft zal worden: “Al degenen die aansporen tot opruiing of aanzetten tot nationalisme, zal ik op de een of andere manier van de Krim verbannen, dan wel op grond van het strafrecht laten veroordelen.”