Waarom vis zo schadelijk kan zijn voor onze gezondheid

De Gezondheidsraad adviseert ons om twee keer per week vis te eten, omdat er zo veel gezonde voedingsstoffen in zitten. Natuurlijk weten we al langer dat die gezonde stoffen ook makkelijk uit andere voeding te halen is. En wat we ook al wisten, maar wat nu nog eens bevestigd is: in vis zitten grote hoeveelheden gifstoffen, zoals kwik en dioxines. En uit Amerikaans onderzoek blijkt dat blootstelling aan kwik een van de belangrijkste risicofactoren is voor auto-immuunziekten bij jonge vrouwen.

Deze auto-immuunziekten, zoals multiple sclerose (MS), ontstaan als het immuunsysteem lichaamseigen cellen als indringer ziet en er antistoffen tegen maakt. Uit onderzoek van de Universiteit van Michigan blijkt dat blootstelling aan kwik, zelfs aan concentraties die tot nog toe veilig werden geacht, de kans op de aandoeningen aanzienlijk verhoogt. In het onderzoek, dat de invloed van visconsumptie op zwangerschap onder de loep nam, werden vrouwen tussen 16 en 49 onderzocht. Er bleek een verband te bestaan tussen een grotere blootstelling aan kwik, voornamelijk door consumptie van vis, en een hoger aantal auto-antilichamen – en dus een verhoogde kans op een auto-immuunziekte. Volgens de wetenschappers leidt de aanwezigheid van auto-antilichamen weliswaar niet automatisch tot een auto-immuunziekte, maar zijn die antilichamen wel signalen die kunnen duiden op het latere ontstaan van zo’n ziekte.

Echte bonito
Eerder werd al bekend dat de concentratie kwik in tonijn elk jaar met enkele procenten toeneemt. Kwik is schadelijk voor hersenen, lever en nieren, en gevaarlijk voor een ongeboren kind. Volgens de Amerikaanse wetenschappers lopen vrouwen in de vruchtbare leeftijd extra gevaar. Daarom zou oplettendheid geboden zijn bij het consumeren van zeedieren.

Ook de vaak als skipjack-tonijn verkochte ‘echte bonito’ is gevaarlijk voor onze gezondheid, door het risico op ciguatera-vergiftiging. Ciguatoxine komt voor in algen in tropische zeeën en wordt amper afgebroken in dierlijke spijsvertering. Wanneer wij deze besmette vissen eten, lopen we het risico op een ciguateravergiftiging. Ciguatoxine is hittebestendig en wordt dus niet onschadelijk gemaakt door koken of bakken van de vis.

De norm
Overigens houden de instanties die toezien op de volksgezondheid er verschillende veiligheidsnormen op na. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert een maximale inname van 200 microgram methylkwik per persoon per week. Het RIVM (Rijks Instituut voor Volkgezondheid en Milieu) hanteert een veel lagere norm: 39,2 microgram per persoon per week. Desalniettemin is alleen haring veilig te eten zonder de norm van het RIVM te overschrijden. Bij makreel en tonijn wordt de norm van het RIVM al overschreden door wekelijks één portie te consumeren. De norm van de WHO wordt overschreden bij het eten van twee porties tonijn per week.

Hierbij wordt overigens alleen rekening gehouden met de inname van methylkwik. Het risico om dioxines en andere giftige stoffen binnen te krijgen door het eten van vis is buiten beschouwing gelaten.