Zo pakt u racisme en seksisme in uw onderbewustzijn aan

Vooroordelen zitten verscholen in ons onderbewustzijn. Slechts weinigen zullen toegeven dat ze stereotiepe standpunten innemen ten opzichte van, bijvoorbeeld, vrouwen of minderheden. Maar testen die ontworpen zijn om achterliggende gedachtepatronen te meten suggereren dat die verscholen vooroordelen onze meningen en gedragingen wel degelijk beïnvloeden.

Wetenschappers halen graag studies in computergames aan waarbij mensen eerder geneigd zijn om op zwarte individuen te schieten dan op blanke, en studies waarbij mannen bevoordeeld worden ten opzichte van vrouwen ondanks het feit dat ze zich op een identieke manier presenteren tijdens sollicitaties. Een onlangs gepubliceerd onderzoek van de Northwestern University in Chicago suggereert dat dergelijke vooroordelen kunnen worden verminderd met de hulp van een eenvoudig en heel natuurlijk proces: slaap.

Onderzoekers van de Northwestern University in Chicago hebben onderzocht of de ideeën van mensen kunnen worden beïnvloed terwijl ze slapen. Veertig mensen kregen eerst een training om wijdverbreide, onbewuste vooroordelen te veranderen. Ze kregen bijvoorbeeld plaatjes te zien van vrouwen, gecombineerd met woorden als ‘wiskunde’. Tijdens de training kregen de proefpersonen tonen te horen, die opnieuw werden afgespeeld terwijl de proefpersonen sliepen. Zij scoorden daarna beter op een test om vooroordelen te meten, waardoor de onderzoekers concludeerden dat de mate van onbewuste racistische en seksistische vooroordelen kan worden verminderd door het manipuleren van de manier waarop de hersenen leren tijdens de slaap.

Dat betekent dus dat onze aangeleerde vooroordelen ook weer afgeleerd kunnen worden. Het tegenovergestelde is dan echter ook mogelijk en niet zonder reden stippen Gordon Feld en Jan Born van de Universiteit van Tübingen het misbruik potentieel van het proces aan. “Het doet denken aan Brave New World van Aldous Huxley, waarin jonge kinderen tijdens hun slaap worden geconditioneerd om bepaalde normen en waarden te accepteren.” Feld en Born waarschuwen dan ook dat een wijder verbreide toepassing van het principe van conditionering tijdens de slaap uit moet gaan van de zuiverste ethische principes.

Betekent dit dat de slaaptraining iemand echt minder seksistisch of racistisch kan maken? Dat is nog maar de vraag. Want hoewel Feld en Born de uitkomsten van het onderzoek van de Northwestern University onderschrijven, trekken Feld en Born deze tegelijkertijd ook weer deels in twijfel. Ze stellen dat de bij de studie betrokken deelnemers zich bewust waren van het gegeven dat ze onderdeel zijn van een studie om discriminatie te verminderen. ”Waarschijnlijk wilden ze zelfs bevrijd worden van hun eigen vooroordelen”, aldus Feld en Born. ”Daardoor is het niet duidelijk of de werkwijze dezelfde resultaten zou hebben gebracht als de onderzoekers daadwerkelijk de vrije wil van de proefpersonen hadden willen aanpassen.”

Waar slaap in combinatie met conditionering vooroordelen weg kan nemen, is het tegenovergestelde ook waar. Niet alleen zouden op een soortgelijke vooroordelen ook aangeleerd kunnen worden, maar een studie uit 2013 toont ook aan dat te weinig slaap stereotypering bevordert.

Assistent-hoogleraar Sonia Ghumman van de Universiteit van Hawaï liet middels onderzoek zien dat personen die een slaaptekort hebben een grotere kans hebben te vervallen in vooroordelen en stereotype gedrag. Haar onderzoek werd gepubliceerd in het juni 2013 nummer van het Journal of Applied Social Psychology. “In het onderzoek hebben we vastgesteld dat slaap werkt als een zelfregulerend bron die, eenmaal uitgeput, mensen minder goed in staat stelt om hun gedachten, houding en gedrag te controleren op een niet-schadelijk manier”, legt Ghumman uit. “Door het hebben van een goede nachtrust en door goed uitgerust te zijn, hebben mensen de beste perspectieven om onder omstandigheden op een adequate wijze te reageren.”