Schokkend: dit is wat er gebeurt als je IS de rug toekeert

Ondanks dat jihadisten van over de hele wereld zich aansluiten bij Islamitische Staat (IS), valt het dagelijkse bestaan in Irak of Syrië velen van hen zwaar tegen. Het is armoediger en gewelddadiger dan verwacht. Ook ontdekken de gedesillusioneerde rekruten al snel dat het makkelijker is om je aan te sluiten bij IS, dan om de militante groepering weer te verlaten.

De uit Albanië afkomstige jihadist Ervin Hasanaj reisde in 2013 af naar Syrië, nadat hij eerder via de lokale radicale Albanese imam Bujar Hysa was gerekruteerd. Hysa – die inmiddels een gevangenisstraf van een jaar uitzit in de zwaarst beveiligde gevangenis van Tirana vanwege zijn radicale opvattingen – overtuigde Hasanaj aan de jihad deel te nemen. Hij regelde ook dat Hasanaj via de luchthaven van Tirana naar Istanbul vloog, om vanaf daar door te reizen naar Syrië. Daar werd hij gedwongen om mee te vechten aan het front, terwijl hij liever een andere taak binnen de beweging had vervuld. Een maand voor zijn dood had hij nog contact met zijn moeder, tegen wie hij vertelde dat hij spoedig thuis zou komen. ”Hij was teleurgesteld en wilde niet langer vechten”, liet zijn moeder weten in een interview. Familie en vrienden die dicht bij jihadistische groeperingen staan vermoeden dat hij weigerde nog langer mee te vechten, en daarom vermoord werd.

Mes op de keel
Hasanaj is niet de enige die IS wilde verlaten. Andere oud-IS-strijders die wel wisten te ontkomen vertellen over hun beweegredenen om de beweging de rug toe te keren. The Associated Press sprak met meer dan een dozijn voormalig IS-strijders, hun families en hun advocaten over het leven in en ontsnapping uit de groepering. Velen spraken alleen op voorwaarde van anonimiteit, uit angst voor vergelding. Ze vertellen hoe IS er alles aan doet om te voorkomen dat nieuwe rekruten de beweging weer verlaten, te beginnen met het afnemen van paspoorten en andere identiteitsbewijzen. Ze beschrijven de willekeurige moorden, het misbruik van vrouwelijke rekruten, het ongemakkelijke leven waar maaltijden bestonden uit weinig meer dan brood en kaas of olie. Ze herinneren zich intimiderende momenten, momenten waarbij collega-strijders hun mes op de keel zetten en eisten dat ze, zo zegt een man in het interview, een bepaald vers uit de Koran over islamitische oorlogsvoering opdreunden, als bewijs van hun geloofsovertuiging.

Soms kregen de gelukkigen die wel wisten te ontsnappen daarbij hulp uit onverwachte hoek. Zo ging Imad Jjebali naar Syrië om burgers in nood te helpen. In plaats daarvan kwam hij op het grondgebied van de Islamitische Staat terecht, waar hij in de gevangenis belandde. Totdat Jjebali’s bewaker op een dag de celdeur opende, Jjebali zijn papieren terug gaf en hem bij de open deur achter liet met de woorden: “Ik ga bidden”. Of de 14-jarige Ahmed, die door IS-beulen aan zijn armen werd opgehangen en gemarteld. Toen de tijd voor de genadeklap was aangebroken, bedacht zijn beul zich echter en liet hem vrij. De man die de foltering van de 14-jarige jongen filmde met zijn mobiele telefoon, is volgens BBC ook weggelopen van IS. “Ik heb spijt van ieder moment”, zou hij gezegd hebben. Het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten zegt dat de Islamitische Staat in het afgelopen half jaar zelf zo’n 120 IS-strijders heeft gedood. De meeste van hen zouden buitenlandse strijders zijn die weer huiswaarts wilden keren.