De doden komen: kunstenaars halen lijken bootvluchtelingen naar Berlijn

‘De doden komen’, zo luidt de nieuwste slogan van het Duitse Centrum voor Politieke Schoonheid. Wat op het eerste gezicht lijkt op reclame voor een nieuwe zombiefilm is in feite de aankondiging voor een actie; het begraven van lijken van anonieme verdronken bootvluchtelingen in Berlijn. Doel van de actie is aandacht te vragen voor de manier waarop Europa omgaat met zijn vluchtelingen.

Het Centrum voor Politieke Schoonheid – een collectief dat zich inzet voor aandachtsbehoeftige actiekunst– stelt met de actie de vraag wat er eigenlijk gebeurd met de doden, de duizenden vluchtelingen, die meestal een verdrinkingsdood sterven op de Middellandse Zee, aan de grenzen van Europa. Ze spoelen aan op stranden, ze worden uit het water gevist. En dan? “Gevlucht uit oorlogsgebieden waar ze hun leven niet veilig waren, wacht hun ook in de dood verdere mishandeling”, aldus het centrum. “Ze liggen maandenlang in een koelcel, zonder naam of identiteit. Ze worden vergeten”. Het Centrum voor Politieke Schoonheid brengt een aantal van hen naar Berlijn, om ze daar een waardige begrafenis te geven en aandacht voor deze wantoestand te vragen. “We willen dat ze een gezicht en een laatste rustplaats krijgen”, zegt Phillip Ruch, leider van het centrum.

Medewerkers van het centrum hebben maandenlang gezocht naar de herkomst en identiteit van verdronken vluchtelingen. Volgens een persbericht zijn – in samenwerking met priesters en imams – uiteindelijk tien lijken opgehaald. Afgelopen zondag werd het eerste van de tien door het Centrum voor Politieke Schoonheid opgehaalde lichaam in Berlijn begraven. ‘Unknown Number 2‘, een vrouw die verdronk voor de kust van Sicilië toen de boot waarop ze reisde kapseisde, is de eerste die in Berlijn begraven wordt. Haar echtgenoot en drie van hun kinderen, twee zonen van negen en zeven en een dochter van vier, overleefden. Het lichaam van haar vierde kind van twee jaar oud is eveneens gevonden, en is in symbolische zin meebegraven met de moeder. De man en de drie overlevende kinderen wisten hun weg te vinden naar Duitsland.

“Je kan de identiteit van de slachtoffers achterhalen”, zegt Philipp Ruch, “Als je maar wil.” Dat is ook de kritiek van Ruch op de Europese overheid, die te weinig doet om de erachter te komen wie deze mensen zijn. Ruch ziet het dan ook als zijn taak om het geweten van de samenleving te prikkelen en de politieke onverschilligheid te doorbreken. “Europa is te druk bezig om zich de levenden van de hals te houden”, zegt Ruch, “en vergeet zijn verantwoordelijkheid jegens de doden”.

Waar en wanneer de andere begrafenissen plaatsvinden, wordt pas kort van tevoren bekend gemaakt, uit zorg dat autoriteiten de actie willen verhinderen. Wel liet Ruch doorschemeren dat de begrafenissen gepland zijn tot in het centrum van Berlijn. “We willen Duitsland de doden presenteren”, aldus Ruch, die ook oproept tot een “mars van bereidwilligen”. Met een grote graafmachine voorop moeten zo veel mogelijk mensen naar de Kanselarij trekken en het plein voor het gebouw veranderen in een ‘kerkhof van superlatieven’. Het plein moet overkoepeld worden door een grote rode boog met het opschrift ‘De onbekende immigranten’ en boven de entree komt de tekst ”Eens zullen wij de vluchtelingen zijn’. Om het evenement te bekostigen is door het Centrum voor Politieke Schoonheid een crowdfunding-campagne gelanceerd: voor een donatie van 2.500 euro is het toegestaan om de graafmachine die het plein aan de voorkant van de Kanselarij moet openbreken te besturen.

Ruch: ”Wij zijn kunstenaar en willen oproepen tot discussie. We willen prikkelen om vragen te stellen. Mensen moeten nadenken over wie schuldig is, wat waardigheid inhoudt.” In essentie roept Ruch op om na te denken over hoe Europa om wil gaan met zijn vluchtelingen, dood en levend. “Het antwoord ligt bij ons.”