De Spelen zijn voorbij, en Azerbeidzjan is nog steeds kampioen politieke gevangenen

Het repressieve regime van de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev gaf naar schatting acht tot 10 miljard euro uit om de eerste Europese Spelen te mogen organiseren. Deze Europese Spelen moesten Azerbeidzjan immers ‘op de Europese en wereldkaart zetten’, aldus Azad Rahimov, minister van Sport. Ondertussen worden kritische Azerbeidzjaanse journalisten en mensenrechtenactivisten bedreigd en opgesloten.

Azerbeidzjan doet veel moeite om zijn imago in het buitenland op te poetsen. En sport, zo heeft de voormalige Sovjetrepubliek begrepen, is daar het wondermiddel toe. Enorme budgetten worden besteed aan sponsorcontracten en het aantrekken van prestigieuze evenementen. Zo komt de Formule 1 in 2016 naar Bakoe, waar ook vier wedstrijden van het Europees Kampioenschap voetbal in 2020 worden gespeeld. Het nationale oliebedrijf Socar is de officiële sponsor van de UEFA en op de shirts van Atletico Madrid staat ‘Azerbaijan – Land of fire’. En de eerste Europese Spelen liggen nu net achter ons.

“Deze Spelen waren voor Aliyev de perfecte manier om zijn imago op te poetsen,” zegt Amnesty International-woordvoerder Emile Affolter. “Door de organisatie van zo’n evenement op zo’n korte tijd, kan Aliyev uitpakken met Azerbeidzjan als modern, bruisend land met zeer veel (economische) mogelijkheden. Maar laat je niet vangen het valse beeld dat Azerbeidzjan internationaal wil uitstralen om buitenlandse investeerders aan te trekken.”

Inderdaad ziet de waarheid er een stuk genuanceerder uit. Azerbeidzjan wordt sinds 2003 geleid door president Ilham Aliyev, die ondanks het meerpartijenstelsel, de touwtjes strak in handen heeft. Zijn macht heeft hij te danken aan de olie- en gasvoorraden in het land, een belangrijke troef waarmee hij regionale grootmachten bespeelt. Turkije, Rusland én de EU zijn geïnteresseerd in de natuurlijke rijkdommen van het land. Met het geld dat de Azerbeidzjaanse staat verdient met de verkoop van olie kan Aliyev zijn macht in stand houden en zich autoritair opstellen. Hij schafte de limiet op het aantal ambtstermijnen af. Vrije en eerlijke verkiezingen ken het land niet. Tegenstanders van het regime – burgers die zich uitspreken over mensenrechtenschendingen en activisten tegen corruptie – worden gevangen gezet. Zelfs wie kritiek durft te uiten op de enorme hoeveelheid geld die naar de organisatie van de Spelen is gegaan in plaats van naar de Azerbeidzjaanse bevolking, is niet veilig.

Er wordt geschat dat in Azerbeidzjan ongeveer honderd politieke gevangenen vastzitten. Dat is meer dan Rusland en Wit-Rusland samen. Volgens Amnesty International, dat de mensenrechtensituatie in het land aanklaagt, zijn ook al vele activisten het land ontvlucht. In de aanloop naar de Spelen werden bovendien journalisten, mensenrechtenactivisten, leden van de oppositie en pro-democratische activisten lastiggevallen, gearresteerd, gevangengezet, aangevallen en gemarteld. Degenen die overblijven zijn volgens een rapport van Amnesty vaak te bang om zich kritisch uit te laten over wantoestanden.