De toekomst van het Midden-Oosten: nog meer geweld

De wereldwijde wapenhandel neemt alweer voor het zesde opeenvolgende jaar toe. Met name Noord-Afrika en het Midden-Oosten – dat sinds de Arabische Lente de grootste markt vormt – zijn gretige afnemers. Cijfers van de wapenindustrie laten zien dat de bestedingen in de regio in de periode 2011 tot 2014 zijn gestegen van een goede 115 miljard naar meer dan 152 miljard dollar – een toename van meer dan dertig procent.

Tot de leveranciers behoren de landen in het westen, die in 2014 een verkooppiek bereikten voor wat betreft wapenleveringen aan de Golfstaten. Wapenverkoop aan landen van de Samenwerkingsraad van de Golf, Bahrein, Qatar, Saoedi-Arabië, Koeweit, Oman en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) tussen de periode 2005-2009 en 2010-2014 groeide met maar liefst 71 procent. Bij elkaar kochten alleen al Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), meer wapens dan heel West-Europa bij elkaar – waarbij Saoedi-Arabië wereldwijd de grootste importeur van militair materiaal is. Daarnaast laat het land voor wat betreft defensie uitgaven ook het hoogste groeicijfer zien en hoeft het dit jaar qua militaire uitgaven wereldwijd slechts zes landen voor zich te laten op de ranglijst.

Verenigde Staten leveren aan de Golfstaten, Rusland aan Iran
De internationale wapenhandel beleeft een piek. De snelle groei van de regionale uitgaven is het resultaat van de verslechterende veiligheidssituatie door voortdurende conflicten in Syrië, Irak, Libië en Jemen, die de wapenhandel in het Midden-Oosten aanjagen. Diverse landen van de Samenwerkingsraad, in het bijzonder Saoedi-Arabië, de VAE en Qatar, kopen niet alleen wapens. Ze leveren zelf ook wapens en wel aan de strijdende partijen in Syrië, Libië, Irak en Jemen, die hun legers snel uitgebreid en gemoderniseerd hebben. Dat gebeurt meestal niet-officieel en clandestien. Daarbij zullen de landen van de Samenwerkingsraad, net als Egypte, Irak, Israël en Turkije, in de komende jaren nog meer grote orders ontvangen.

Een koersverandering is op korte termijn niet te verwachten. Een lage olieprijs en de daarmee samenhangende verminderde inkomsten van de olie-exporterende Golfstaten, hebben hooguit een tijdelijke invloed op de wapenaankopen. In het verleden heeft financiële druk de wapenaankopen alleen verminderd zolang die druk bestond. Zodra de olie-exporterende landen economisch herstelden, hervatten ze hun wapenaankopen. Bovendien beschikken de Golfstaten over zo veel financiële reserves, dat de verwachting is dat de regio tegen het einde van het decennium nog 150 miljard dollar geïnvesteerd zal hebben in defensieaankopen.

Met name de Verenigde Staten en Rusland profiteren daar in financiële zin van, met een in 2014 sterk gestegen export van zware wapens. Op nummer drie – en op ruime afstand –  staat China. Waar het Westen de Golfstaten voorziet van wapens, levert Rusland aan Iran. In april stuurde het S-300 luchtafweerraketten naar het land, waardoor een situatie ontstaat waarin Riyad en Teheran verwikkeld geraken in een proxy-oorlog.

Met de dermate grote toestroom aan wapens in een onvoorspelbare regio als het Midden-Oosten zal een militaire krachtmeting de omvang en duur van een plaatselijk conflict overstijgen.