IS brengt een koelbloedige generatie voort. Hoe moet dat straks?

Dinsdag zond het NOS Journaal een propagandavideo van terreurgroep IS uit, waarin een jongetje met kalasjnikov de hoofdrol speelde. Het zijn de zoveelste beelden van jonge kinderen die worden betrokken bij de gruweldaden van terreurgroep IS, en bij het zien ervan kunnen niet anders dan concluderen dat er een gehersenspoelde en zwaar getraumatiseerde generatie kindsoldaten opgroeit op in delen van Irak en Syrië. Een generatie op de rand van volwassenheid.

In januari verspreidde Islamitische Staat een video van een Kazachse jongen die twee van spionage verdachte Russische agenten doodschoot. In maart volgde een video waarin kinderen gevangenen naar een plek begeleiden waar volwassen IS-beulen vervolgens onthoofdingen uitvoeren. De kinderen delen de daarvoor benodigde messen uit. Recenter nog verscheen een video waarin 25 jongens een gelijk aantal regeringssoldaten in het achterhoofd schieten voor een publiek in de historische stad Palmyra. En twee weken terug was daar de (eveneens door IS vrijgegeven) video waarin te zien is hoe een jongen een Syrische regeringssoldaat nabij de veroverde woestijnstad Palmyra onthoofdt.

Kinderen zijn niet alleen propaganda-instrumenten in handen van islamitische extremisten, ze zijn wapens. En Islamitische Staat is niet de enige groepering die jongelingen exploiteert. In Nigeria stuurt Boko Haram meisjes, niet ouder dan tien, op zelfmoordmissies. Deze terroristen lijken voor niets terug te deinzen; er zijn geen morele en ethische grenzen. En door hun acties uit te voeren in ‘de naam van Allah’ hebben zij een absolute carte blanche.

Naar schatting worden enkele duizenden kinderen en jongeren door IS omgevormd tot meedogenloze krijgers, bereid om hun leven voor de organisatie te geven. Hoe moet dat straks, als die kinderen – een deel van hen is mogelijk in Europa opgegroeid – terugreizen naar het land waar hun ouders vandaan zijn gekomen? Ze mogen dan zijn vertrokken zonder slechte bedoelingen, maar het is niet uitgesloten dat ze terugkeren met andere intenties.

Beeld: NOS
Beeld: NOS

Kindsoldaten
Volgens Bodo Kräter van de Duitse non-profitorganisatie Reset, zijn kindsoldaten tegelijkertijd slachtoffer en dader. “Ze zijn onder dwang gerekruteerd en gedwongen tot doden”, zegt Kräter. “Het leven is hard en staat haaks op de behoeften van het kind. Het dagelijks leven wordt gekenmerkt door geweld en gehoorzaamheid. Ze worden vaak geslagen, misbruikt en gedwongen om wreedheden te begaan.” Tegelijkertijd worden een kind beschouwd als de minder waardevolle soldaat. Zo worden ze gebruikt voor bijzonder gevaarlijke opdrachten, vaak in de frontlinie, bijvoorbeeld als spion, mijnenlegger of mijnenveger.

Ondanks internationale verdragen zijn in de afgelopen 15 jaar kindersoldaten ingezet in ten minste 20 oorlogen of gewapende conflicten. Ook nu nog zijn volgens cijfers van Reset wereldwijd circa 250.000 tot 300.000 kinderen als kindsoldaten actief. Nadat de oorlogen Afghanistan, Angola en Sierra Leone ten einde kwamen, zijn 40.000 kindsoldaten gemobiliseerd. Op hetzelfde moment werden duizenden kinderen aangeworven om te vechten in de conflicten in Ivoorkust, Soedan en Liberia.

Kindsoldaten hebben in de regel geen opleiding genoten en beschikken daardoor niet over de nodige culturele kennis die hen in staat zou moeten stellen om vreedzaam samen te leven in een civiele samenleving. “Vanwege traumatische ervaringen is het onwaarschijnlijk dat deze kinderen simpelweg uit conflictgebieden te verwijderen zijn, om ze vervolgens in een normale omgeving te laten functioneren,” zegt Kräter. “Deze kinderen zijn niet in staat een normaal leven te leiden, omdat ze enkel militaire discipline in combinatie met geweld kennen.”

Bovendien zijn de kinderen die nu opgroeien in de door IS bezette gebieden, opgeleid in één van de verschillende religieuze scholen en trainingskampen die IS speciaal voor kinderen heeft opgezet. Daar worden schiet- en religielessen aangeboden. Kinderen worden in deze kampen psychologisch flink onder druk gezet. Ze worden geïndoctrineerd en systematisch omgevormd tot moordmachines. Ze leren vechtsporten, onderwerpen zich aan absolute discipline, en krijgen te horen dat ze geen kinderen meer zijn, maar oud genoeg om het land te dienen. Over ouders wordt slecht gesproken. De band met de familie wordt bewust vernietigd.

Reïntegreren
De Nationaal Coördinator voor Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) vreest niet alleen voor de terugkeer van volwassen jihadstrijders, maar ook de terugkeer van kinderen. Regelmatig gaan Nederlandse gemeenten om de tafel met de NCTV en inlichtingendienst AIVD. De rode draad in de gemeentelijke aanpak is reïntegratie van Syriëgangers in de maatschappij. Daarbij is het in Nederland zo dat – zolang niet kan worden aangetoond dat zij in Syrië strafrechtelijke feiten hebben begaan – deze mensen hulp en begeleiding verdienen. Dat is een verschil met België, waar een hardere toon wordt aangeslagen. De Antwerpse burgemeester De Wever bijvoorbeeld wil Syriëgangers uit het bevolkingsregister schrappen.

”Kinderen in conflictgebieden zien veel narigheid – zeker als ze meevechten,” weet Kräter. Volgens hem is het daarom belangrijk om maatregelen te treffen die kinderen psychologische hulp bieden, net als onderwijs en een adequaat reïntegratietraject. ”Maar ze moeten ook geholpen worden om hun sociale vaardigheden te herontwikkelen. Er is een kans dat zij de draad weer op weten te pakken. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Sierre Leone en Angola. Dat vereist wel een actieve rol in de samenleving. Zo lang deze mensen aan de zijlijn blijven staan, is de kans dat ze terugvallen in hun oude ideologie gevaarlijk aanwezig.”