De toekomst van Europa ligt deels in Afrikaanse handen

Wie zich verbaast over de duizenden Afrikaanse vluchtelingen die bij Calais met man en macht proberen de oversteek naar Engeland te maken, moet zich eens verdiepen in de demografische langetermijnontwikkelingen van Afrika en Europa.

De afgelopen maanden konden we in de media beelden volgen van de vele migranten uit Afrika en het Midden-Oosten die bivakkeren nabij het Franse Calais, bij de tunnel die het Europese vasteland verbindt met Groot-Brittannië. Daar verblijven duizenden mensen in afwachting van een kans zich te verbergen in passerende vrachtwagens en treinen, om zo ongehinderd langs hekwerken en controlerende grenspolitie de tunnel te doorkruisen richting Engeland. Tien van hun zijn onfortuinlijk gestorven, maar vele anderen zijn in hun opzet geslaagd. Zo veel zelfs, dat het voor andere migranten interessant blijft om eveneens een poging te ondernemen. Ondertussen wijzen politici aan beide zijden van het Kanaal met beschuldigende vingers naar elkaar en zwelt het vluchtelingenkamp net buiten Calais steeds verder aan met migranten.

2015-08-08 14:17:10 Migrants walk between tents at the migrant camp 'New Jungle' in Calais, northern France on August 8, 2015. More than 3000 migrants waiting to leave for Great Britain currently live at the camp. AFP PHOTO / PHILIPPE HUGUEN
Migranten in tentenkamp ‘New Jungle’ in Calais, Frankrijk op 8 augustus 2015. Meer dan 3.000 migranten leven in dit kamp in afwachting van een mogelijkheid naar het Verenigd Koninkrijk te vertrekken. AFP PHOTO / PHILIPPE HUGUEN

Opvallend hieraan is dat zo veel migranten niet volstaan met het bereiken van de Europese Unie, maar ook nog eens de wens hebben een specifieke bestemming – in casu Britse bodem – te bereiken. De reden hiervoor ligt in het besef van de migranten dat het niet overal in de EU even goed gaat. De Britse economie is daarentegen relatief sterk, en dat weten de migranten. Andere redenen voor een voorliefde voor het Britse eiland zijn dat er Engels wordt gesproken en het feit dat het Verenigd Koninkrijk geen nationale identiteitskaart kent, waardoor het voor migranten makkelijker is werk te vinden.

Dit is nog maar het begin
We hoeven ons dus niet te verbazen over de duizenden Afrikaanse vluchtelingen die via Calais naar Engeland willen. Ook niet over het feit dat er overal in Europa stemmen opgaan om de illegale toestroom van migranten een halt toe te roepen. Dat dit maar moeizaam gaat, blijkt wel uit de vele vluchtelingen die via de Middellandse Zee en de Balkanroute naar de EU komen. En uit de vele migranten die soms met, soms zonder succes door de Kanaaltunnel weten te reizen.
Maar wie de demografische lange-termijn ontwikkelingen van Afrika en Europa bekijkt, die begrijpt dat dit nog maar het begin is. Volgens een rapportage van de VN zijn er momenteel 738 miljoen Europeanen (500 miljoen van hen in de EU) en iets minder dan 1,2 miljard Afrikanen. In 2050 .zal de Europese bevolking afgenomen (en verouderd) zijn en wel tot 707 miljoen, terwijl de Afrikaanse bevolking gegroeid is tot 2,4 miljard. Tegen 2100 zullen er 4,4 miljard Afrikanen zijn – 40% van de wereldbevolking – en de Europese bevolking zal nog slechts uit 646 miljoen mensen bestaan.

Zelfs de Middellandse Zee is als buffer niet breed genoeg om tegen de gevolgen van deze enorm onstabiele demografische verdeling bestand te zijn. De noordwaartse migratie vanaf het Afrikaanse continent naar het Europese is niet enkel een feit, maar zal naar verwachting ook toenemen – ongeacht of het de Afrikaanse landen in de toekomst meer voor de wind zal gaan of juist in zullen storten. Wanhoop en uitzichtsloosheid zijn drijvende krachten voor migranten om hun herkomstland te verlaten. Maar dat zijn verwachtingen ook, en die worden steeds groter naarmate economische groei en globalisering verder blijven doorzetten. Zo blijkt nu al dat veel Afrikanen die thans de Middellandse Zee trotseren, ambitieuze en goed opgeleide burgers van landen met groeiende economieën te zijn en niet slechts vluchtelingen.

Indien Afrikanen naar Europa zouden migreren in het tempo en patroon zoals Mexicanen sinds 1970 zijn gemigreerd naar de Verenigde Staten, dan zou in 2050 een kwart van de Europese bevolking in Afrika geboren zijn. Dat zal waarschijnlijk niet gebeuren. In de praktijk zullen de voorspelde geboortecijfers afwijken, de migratiepatronen zullen anders zijn en verschillende Europese landen zullen migratie-beperkingen in het leven roepen, die er daadwerkelijk in slagen om mensen buiten te houden. Desalniettemin staat er iets te gebeuren en lijkt een Europees-Afrikaanse toekomst al in gang gezet te zijn. En afgaand op de manier waarop Europese landen tot nu toe weten om te gaan met vluchtelingenstromen, is Europa in het geheel niet voorbereid op wat haar te wachten staat.