In Azerbeidzjan is extreem geweld tegen journalisten aan de orde van de dag

De vrijheid van meningsuiting heeft in Azerbeidzjan een historisch dieptepunt bereikt, zo waarschuwen verschillende mensenrechtenorganisaties na de ernstige mishandeling van een journalist die hem het leven kostte. 

Video- en fotojournalist Rasim Aliyev hield zich met name bezig met het verslaan van politieke en sociale kwesties voor verschillende Azerbeidzjaanse nieuwssites. Nadat Aliyev kritiek uitte op een voetballer werd hij mishandeld, een dag later stierf hij in het ziekenhuis aan inwendige verwondingen. In een interview dat hij voor zijn overlijden nog vanuit zijn ziekenhuisbed wist te geven, verklaarde Aliyev dat hij was overvallen en geslagen bij wijze van afstraffing voor kleinerende opmerkingen die hij enkele dagen eerder op Facebook had geplaatst.

Aliyez plaatste zijn commentaar naar aanleiding een actie van voetballer Javid Huseynov. Huseynov zou na afloop van een wedstrijd van zijn club, Gabala FK, een beledigend en nationalistisch gebaar hebben gemaakt naar een Cypriotische journalist. De journalist in kwestie had Huseynov slechts gevraagd waarom hij aansluitend op de wedstrijd tegen het Cypriotische Limassol een Turkse vlag over het veld droeg. Dit gebaar wordt door sommige Cyprioten als beledigend ervaren in verband met de Turkse invasie van het eiland in 1974 en de daaropvolgende splitsing van het land.

Onveilig
Campagnevoerders noemen de dood van Rasim Aliyev indicatief voor het geweld tegen, en de intimidatie van journalisten, activisten en dissidenten onder de regering van president Ilham Aliyev. Organisaties, waaronder het Comité ter bescherming van journalisten, Verslaggevers zonder Grenzen en de Index on Censorship verenigden zich in het veroordelen van de aanval op Aliyev en riepen op tot een volledig en transparant onderzoek. De Europese Commissie herhaalde die boodschap en eist dat Azerbeidzjan een veilige omgeving wordt voor journalisten.

Een woordvoerder van president Aliyev zei dat het staatshoofd persoonlijk zal toezien op het onderzoek. President Aliyev gaf aan ‘ernstig bezorgd’ te zijn over de dood van de journalist en drong erop aan dat ”de moordenaars voor het gerecht worden gebracht’, aldus een regeringswoordvoerder in de Azerbeidzjaanse staatsmedia. De president zal persoonlijk zorgen dat maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat “de fundamentele rechten en vrijheden, waaronder de vrijheid van meningsuiting en informatie, de onafhankelijkheid van de media en in het bijzonder de veiligheid van journalisten in Azerbeidzjan worden gegarandeerd”, voegde woordvoerder er aan toe.

Dat mag positief klinken, maar wie de feiten over Azerbeidzjan kent, weet dat deze uitspraken niet al te serieus moeten worden genomen. Tegenstanders van het regime – burgers die zich uitspreken over mensenrechtenschendingen en activisten tegen corruptie – worden gevangen gezet. Er wordt geschat dat in Azerbeidzjan ongeveer honderd politieke gevangenen vastzitten. Dat is meer dan Rusland en Wit-Rusland samen. In de aanloop naar de Europese Spelen in Bakoe werden bovendien journalisten, mensenrechtenactivisten, leden van de oppositie en pro-democratische activisten lastiggevallen, gearresteerd, gevangengezet, aangevallen en gemarteld.

Aliyev is de vierde journalist die in de afgelopen jaren een geweldvolle dood vond in Azerbeidzjan, laat Verslaggevers Zonder Grenzen weten. “De moord op Aliyev is het gevolg van een klimaat van intolerantie en straffeloosheid die al jaren door hoge ambtenaren wordt gestimuleerd. Als overheidsfunctionarissen publiekelijk uitspraken doen die journalisten in een kwaad daglicht zetten, of de journalisten hen identificeren als verraders en vijanden van de staat, wanneer fysieke aanvallen op journalisten consequent onbestraft blijven, dan kunnen we niet doen alsof we verbaasd zijn dat tragedies als deze zich voordoen,” aldus Verslaggevers Zonder Grenzen.

Campagnevoerders waarschuwen al jaren over een groeiend klimaat van onderdrukking ten aanzien van de vrijheid van meningsuiting in Azerbeidzjan. In de afgelopen tien jaar zou er volgens beweringen -o.a. van de Nederlandse Max van der Stoel Foundation- sprake zijn van honderden aanvallen tegen journalisten. Naast Aliyev vonden drie andere journalisten de dood en voor die misdaden is tot op de dag van vandaag niemand in staat van beschuldiging gesteld, laat staan veroordeeld. Ten minste acht journalisten zitten momenteel gevangen op basis van valse beschuldigingen. Volgens het Committee to Protect Journalists schreven alle acht artikelen met een kritische houding ten aanzien van de autoriteiten.

Volgens Amnesty International – dat zich al jaren druk maakt over de mensenrechtensituatie in het land– zijn ook al vele activisten het land ontvlucht. Zij die overbleven zijn volgens een rapport van Amnesty vaak te bang om zich kritisch uit te laten over wantoestanden: nieuwsmedia en hun medewerkers zijn onderworpen aan voortdurende intimidatie, ergerlijke rechtszaken, willekeurig opgelegde reisrestricties en financiële beperkingen.

Verslaggevers Zonder Grenzen hebben Azerbeidzjan op de 162e plek van hun in februari van dit jaar vrijgegeven jaarlijkse persvrijheidsindex geplaatst. In totaal staan er 180 landen op de lijst.