EU waarschuwt voor klimaatvluchtelingen: politiek spel of reden tot zorg?

De voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, waarschuwt dat ‘klimaatvluchtelingen’ zullen neerdalen op Europa – en wel in aantallen die de huidige vluchtelingencrisis zal doen verbleken – als regeringsleiders geen overeenstemming bereiken ten aanzien van een internationaal klimaatverdrag dat in december in Parijs moet worden overeengekomen.

De opmerkingen van Juncker volgen op soortgelijke waarschuwingen van de Franse president François Hollande, die de gastheer is van de VN-conferentie over het beperken van de gevolgen van global warming. Als Parijs mislukt ‘zullen het in de komende 20 jaar niet honderdduizenden vluchtelingen zijn, maar miljoenen’, sprak Hollande afgelopen maandag. Een week eerder sprak de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry ook al over de komst van klimaatvluchtelingen. “Je denkt dat de hedendaagse door extremisme veroorzaakte migratiestroom een uitdaging is voor Europa, maar wacht tot je ziet wat er gebeurt als er een gebrek is aan water, een gebrek aan voedsel, of als stammen tegen elkaar gaan vechten, louter uit overlevingsdrang,” waarschuwt Kerry.

Maar wat is een klimaatvluchteling? Hoewel er geen internationaal aanvaarde definitie bestaat, wordt de term al jaren gebruikt. In recente gevallen hebben sommige media Syrische vluchtelingen als klimaatvluchtelingen bestempeld, beredenerend dat de droogte in het land de oorzaak van de burgeroorlog is. Een aantal onderzoekers verklaarde echter al snel in een reactie dat gewelddadige conflicten zelden slechts één oorzaak hebben. Volgense de Britse onderzoekstank Chatham House kun je een verband met door droogte veroorzaakte verplaatsing zien. ‘Maar het is een beetje te deterministisch te veronderstellen dat dat alles is wat heeft geleid tot de oorlog in Syrië.’

Dat wil niet zeggen dat de komst van de klimaatvluchteling – een persoon die in de eerste plaats wordt gedreven door een verandering in het klimaat – niet realistisch is. In hun meest recente vooruitblik voorspellen klimaatwetenschappers ‘met grote zekerheid’ dat klimaatverandering de voedselzekerheid zal ondermijnen en dat die situatie in combinatie met stijgende temperaturen verder zal verslechteren. De wetenschappers stellen dat door klimaatverandering de migratie – vooral uit armere plaatsen in de wereld – zal toenemen. “Klimaatverandering kan indirect het risico op gewelddadige conflicten verhogen, doordat het armoede of verslechterde economische omstandigheden teweeg brengt,” aldus de wetenschappers. Klimaatverandering is dus waarschijnlijk één van de factoren die de beslissing of mensen hun land verlaten beïnvloedt.

Overigens lijkt het er ook op dat de Europese Commissie tracht twee van haar stokpaardjes – vluchtelingenproblematiek en klimaatverandering – op de publieke agenda te houden door ze te combineren. Want waar vluchtelingen die aankomen in Europa leiden tot felle discussies met bijbehorende media-aandacht, is het een stuk lastiger om het complexe vraagstuk van klimaatverandering onder de aandacht te houden.

Volgens de meest recente EU-Eurobarometer, een onderzoek naar de publieke opinie in de EU, gaf 38 procent van de respondenten aan dat immigratie één van de twee belangrijkste problemen is waarmee de EU te kampen heeft. Slechts zes procent durfde hetzelfde te beweren ten aanzien van klimaatverandering.